به نقل از آماج، سالمندان در زمان وقوع جنگ، زلزله، سیل و دیگر حوادث غیرمترقبه به دلیل بیماریهای مزمن، محدودیتهای حرکتی، مشکلات بینایی و شنوایی، اختلالات شناختی و وابستگی به مراقبان، بیش از بسیاری از گروههای دیگر در معرض آسیب قرار دارند. به همین دلیل، کارشناسان بر ضرورت برنامهریزی از پیش و حمایت همهجانبه از این گروه تأکید میکنند.
لیدا حسنزاده، نماینده انجمن علمی گفتاردرمانی ایران در حوزه سالمندی، با اشاره به افزایش جمعیت سالمندان و افزایش امید به زندگی گفت مدیریت بحران باید نیازهای ویژه این گروه را از مرحله آمادگی تا زمان تخلیه و پس از حادثه در نظر بگیرد.
چرا سالمندان در بحرانها آسیبپذیرترند؟
سالمندان تنها به دلیل سن بالا در شرایط بحرانی آسیبپذیر نیستند؛ بلکه بیماریهای مزمن، محدودیت حرکتی، اختلالات شناختی، کاهش بینایی یا شنوایی، مصرف همزمان چند دارو و وابستگی به مراقبان میتواند خطرات ناشی از بحران را برای آنان افزایش دهد.
به گفته حسنزاده، تجربه بحرانهای مختلف نشان داده است که بخشی از آسیبهایی که سالمندان متحمل میشوند، با آمادگی قبلی خانواده، مراقبان و مسئولان قابل پیشگیری است.
کیف اضطراری سالمند چه چیزهایی باید داشته باشد؟
خانوادههایی که از یک سالمند مراقبت میکنند بهتر است پیش از وقوع حادثه، برنامه مشخصی برای شرایط اضطراری داشته باشند. یکی از مهمترین اقدامات، آماده کردن یک کیف اضطراری اختصاصی برای سالمند است.
این کیف بهتر است شامل موارد زیر باشد:
- داروهای ضروری برای دستکم یک هفته
- نسخه داروها و خلاصه سوابق پزشکی
- مدارک شناسایی
- شماره تماس اعضای خانواده و افراد ضروری
- آب و مواد غذایی ماندگار
- چراغقوه و پاوربانک
- عینک و وسایل ضروری بینایی
- سمعک و باتری یا شارژر اضافی
- وسایل بهداشتی مورد نیاز
- تجهیزات کمکی مانند عصا، واکر یا ویلچر در صورت نیاز
همچنین بهتر است مسیرهای خروج ایمن از منزل از قبل با سالمند تمرین شود تا در زمان وقوع حادثه، میزان اضطراب، سردرگمی و تأخیر در تخلیه کاهش پیدا کند.
مراقبت از سالمندان مبتلا به دمانس در بحران
سالمندان مبتلا به آلزایمر و سایر انواع دمانس از آسیبپذیرترین افراد در شرایط بحرانی هستند. ممکن است این افراد دلیل وقوع حادثه را بهخوبی درک نکنند، مسیر منزل را فراموش کنند، از محیط امن خارج شوند یا نسبت به اطرافیان احساس بیاعتمادی داشته باشند.
تغییر ناگهانی محیط نیز میتواند علائمی مانند بیقراری، پرخاشگری و سرگردانی را تشدید کند. بنابراین توصیه میشود این سالمندان در زمان بحران تنها نمانند و تا حد امکان یک مراقب آشنا و ثابت در کنار آنها حضور داشته باشد.
هنگام صحبت با فرد مبتلا به دمانس، استفاده از جملات کوتاه، آرام و قابل فهم توصیه میشود. بحث کردن، سرزنش یا ارائه توضیحات پیچیده میتواند شرایط را دشوارتر کند.
همراه داشتن کارت شناسایی حاوی نام سالمند، بیماریهای مهم، داروهای مصرفی و شماره تماس خانواده نیز در صورت گم شدن یا جدا شدن سالمند از همراهان میتواند بسیار کمککننده باشد.
سالمندان کمشنوا و کمبینا به حمایت بیشتری نیاز دارند
سالمندان کمشنوا ممکن است هشدارهای صوتی یا پیامهای امدادی را بهدرستی دریافت نکنند. هنگام صحبت با این افراد بهتر است روبهروی آنها قرار گرفت، واضح و با سرعت مناسب صحبت کرد و اطلاعات مهم را در صورت امکان به شکل نوشتاری نیز در اختیارشان گذاشت.
همراه داشتن باتری یا شارژر اضافی سمعک و بررسی عملکرد آن پیش از وقوع بحران نیز اهمیت دارد.
سالمندان کمبینا یا نابینا نیز در محیطهای شلوغ و آشفته بیشتر در معرض زمین خوردن و آسیب قرار دارند. مسیر خروج باید تا حد امکان از موانع خالی باشد و هنگام جابهجایی، فرد همراه باید اجازه دهد سالمند بازوی او را بگیرد.
همچنین لازم است تغییرات محیطی بهصورت کلامی و مرحلهبهمرحله برای سالمند توضیح داده شود تا بتواند موقعیت خود را بهتر درک کند.
برنامه تخلیه سالمندان کمتوان را از قبل مشخص کنید
برای سالمندانی که محدودیت حرکتی دارند، برنامه تخلیه اضطراری باید متناسب با تواناییهای جسمی آنها طراحی شود. اعضای خانواده نیز بهتر است از قبل با شیوه صحیح جابهجایی سالمند آشنا شوند.
عصا، واکر و ویلچر باید در محلی در دسترس قرار داشته باشند و در ساختمانهای چندطبقه نیز لازم است مسیرهای جایگزین برای خروج اضطراری از قبل شناسایی شوند.
سلامت روان سالمندان در بحران را جدی بگیرید
بحران فقط سلامت جسمی سالمندان را تهدید نمیکند. قرار گرفتن مداوم در معرض اخبار نگرانکننده، صداهای شدید مانند انفجار یا مشاهده تصاویر و صحنههای اضطرابآور میتواند احساس ناامنی و اضطراب را افزایش دهد و با مشکلاتی مانند بیخوابی و افسردگی همراه شود.
حسنزاده توصیه میکند سالمندان تا حد امکان از اخبار و تصاویر اضطرابآور دور نگه داشته شوند. حفظ برنامه منظم خواب و تغذیه، گفتوگو با سالمند، ایجاد احساس امنیت و تقویت امید میتواند به کاهش فشار روانی ناشی از بحران کمک کند.
سالمندان تنها را فراموش نکنید
سالمندانی که بهتنهایی زندگی میکنند ممکن است در زمان بحران بیش از دیگران با مشکل دسترسی به دارو، خدمات درمانی و مواد غذایی مواجه شوند. ایجاد شبکههای حمایتی محلهمحور و مشارکت همسایگان میتواند در چنین شرایطی اهمیت زیادی داشته باشد.
پیگیری منظم وضعیت سالمندان تنها و اطمینان از دسترسی آنها به دارو، غذا، آب و ارتباط با خانواده از اقداماتی است که میتواند از بسیاری از مشکلات پیشگیری کند.
حفظ کرامت سالمند حتی در شرایط اضطراری ضروری است
یکی از نکات مهم در مراقبت از سالمندان، حفظ کرامت و استقلال آنهاست. نگرانی درباره سلامت سالمند ممکن است باعث شود اعضای خانواده بدون مشورت با او درباره زندگی یا مراقبتهایش تصمیم بگیرند؛ اما تا زمانی که فرد توانایی تصمیمگیری دارد، باید در تصمیمهای مربوط به خودش مشارکت داده شود.
احترام، حفظ استقلال و توجه به نیازهای عاطفی سالمندان به اندازه مراقبتهای جسمی اهمیت دارد. ارتباط مؤثر، حمایت روانی، توجه به نیازهای شناختی و ارتباطی و ایجاد احساس امنیت باید بخشی از برنامه مراقبت از سالمندان در شرایط بحرانی باشد.
آمادگی برای بحران پیش از وقوع آن میتواند از بسیاری از آسیبهای قابل پیشگیری جلوگیری کند. برنامه اضطراری اختصاصی، دسترسی منظم به داروها و تجهیزات کمکی، حمایت عاطفی و اجتماعی و توجه به کرامت سالمندان، از مهمترین اقداماتی است که خانوادهها و جامعه میتوانند برای محافظت از این گروه انجام دهند.
بحرانها ممکن است موقتی باشند، اما کیفیت حمایت از سالمندان در چنین شرایطی میتواند آثار بلندمدتی بر سلامت جسمی و روانی آنان داشته باشد. برای مطالعه مطالب بیشتر درباره سلامت سالمندان و مراقبتهای ضروری، به آماج مراجعه کنید.
