به نقل از آماج، پژوهشی جدید نشان میدهد استفاده از دستگاه تصفیه هوای مجهز به فیلتر HEPA در خانه، تنها پس از یک ماه میتواند با بهبود قابلاندازهگیری عملکرد شناختی در بزرگسالان ۴۰ ساله و بالاتر همراه باشد. شرکتکنندگان این مطالعه پس از یک ماه تنفس هوای پاکتر، در آزمونی مرتبط با عملکرد اجرایی و انعطافپذیری ذهنی حدود ۱۲ درصد سریعتر عمل کردند.
هوای پاکتر و عملکرد بهتر مغز
فیلترهای HEPA که مخفف «هوای ذرات با راندمان بالا» هستند، ذرات معلق موجود در هوا را حذف میکنند. قرار گرفتن در معرض ذرات معلق هوا پیشتر با بیماریهای تنفسی و قلبیعروقی و همچنین بیماریهای عصبی مانند آلزایمر و پارکینسون مرتبط دانسته شده است.
پژوهشگران برای بررسی تأثیر کاهش آلودگی هوا بر عملکرد ذهنی، دادههای مربوط به ۱۱۹ نفر ۳۰ تا ۷۴ ساله ساکن سامرویل در ایالت ماساچوست آمریکا را بررسی کردند. این منطقه در نزدیکی بزرگراههای بینایالتی ۹۳ و مسیر ۲۸ قرار دارد و به همین دلیل در معرض سطح نسبتاً بالایی از آلودگی ناشی از ترافیک است.
شرکتکنندگان بهصورت تصادفی به دو گروه تقسیم شدند. یک گروه به مدت یک ماه از دستگاه تصفیه هوای واقعی HEPA و سپس به مدت یک ماه از دستگاهی مشابه اما بدون فیلتر تصفیهکننده استفاده کرد. بین این دو دوره نیز یک ماه فاصله در نظر گرفته شد. گروه دوم این ترتیب را برعکس انجام داد.
بهبود ۱۲ درصدی در انعطافپذیری ذهنی
پس از پایان هر دوره، عملکرد ذهنی شرکتکنندگان با مجموعهای از آزمونها ارزیابی شد. این آزمونها حافظه دیداری، سرعت حرکتی، انعطافپذیری ذهنی و عملکرد اجرایی را بررسی میکردند.
نتایج نشان داد افراد ۴۰ ساله و بالاتر، که حدود ۴۲ درصد از نمونه پژوهش را تشکیل میدادند، پس از استفاده از دستگاه HEPA بخش مربوط به انعطافپذیری ذهنی و عملکرد اجرایی را بهطور میانگین ۱۲ درصد سریعتر از زمانی انجام دادند که از دستگاه تصفیهنمایی استفاده کرده بودند.
این نتیجه حتی پس از در نظر گرفتن عواملی مانند مدت زمانی که افراد در خانه سپری میکردند و میزان استرسی که در زمان انجام آزمون احساس میکردند، همچنان برقرار بود.
پژوهشگران میگویند این میزان بهبود ممکن است در نگاه اول اندک به نظر برسد، اما میتواند از نظر حفظ عملکرد شناختی در بلندمدت اهمیت داشته باشد. حتی کاهشهای جزئی در عملکرد شناختی نیز ممکن است با افزایش خطر مرگ مرتبط باشند.
چرا این یافته اهمیت دارد؟
آلودگی هوا میتواند تنها پس از چند ساعت قرار گرفتن در معرض آن، بر عملکرد ذهنی اثر منفی بگذارد. اگرچه مطالعات پیشین نشان دادهاند دستگاههای تصفیه هوا در کاهش ذرات معلق مؤثر هستند، هنوز مشخص نیست که آیا این کاهش آلودگی میتواند از آسیبهای شناختی ناشی از قرار گرفتن مداوم در معرض منابعی مانند ترافیک جلوگیری کند یا خیر.
افرادی که در نزدیکی بزرگراهها و جادههای پرتردد زندگی میکنند، معمولاً در معرض آلودگی هوای بیشتری قرار دارند و با خطر بالاتری از بیماریهای مرتبط با آلودگی هوا مواجه هستند. پژوهشگران معتقدند نتایج این مطالعه میتواند اهمیت استفاده از تصفیهکنندههای HEPA را در چنین محیطهایی برجستهتر کند.
هنوز پرسشهای مهمی باقی مانده است
پژوهشهای پیشین نشان میدهند اثرات آلودگی هوا بر عملکرد شناختی ممکن است از حدود ۴۰ سالگی پررنگتر شود و با افزایش سن شدت بیشتری پیدا کند. با این حال، مطالعه حاضر برای بررسی دقیق این موضوع طراحی نشده بود؛ زیرا کمتر از ۱۰ نفر از ۱۱۹ شرکتکننده بالای ۶۰ سال داشتند.
همچنین شرکتکنندگان تنها به مدت یک ماه از دستگاه HEPA استفاده کردند. بنابراین هنوز مشخص نیست که استفاده طولانیتر از این دستگاهها میتواند این بهبود شناختی را حفظ یا حتی تقویت کند یا خیر.
سازوکار دقیق ارتباط میان تصفیه هوای محیط و بهبود عملکرد مغز نیز همچنان مشخص نیست. یکی از فرضیهها این است که ذرات معلق ممکن است با کاهش ماده سفید مغز ارتباط داشته باشند؛ مادهای که به انتقال سیگنالهای الکتریکی میان سلولهای عصبی و حفظ ارتباط میان بخشهای مختلف مغز کمک میکند.
جالب توجه اینکه بخشهایی از مغز که بیشتر تحت تأثیر آلودگی هوا قرار میگیرند، با انعطافپذیری ذهنی و عملکرد اجرایی مرتبط هستند؛ همان حوزههایی که در این مطالعه پس از استفاده از فیلتر HEPA بهبود نشان دادند.
گام بعدی پژوهشگران
پژوهشگران قصد دارند در مطالعات آینده بررسی کنند که آیا کاهش ذرات معلق با استفاده از دستگاههای تصفیه هوا واقعاً میتواند از ماده سفید مغز محافظت کند یا حتی برخی از آثار افت شناختی را معکوس سازد.
آنها همچنین تغییرات متابولیتها، یعنی مولکولهایی که سلولها در جریان فعالیتهای خود تولید میکنند، را در واکنش به تنفس هوای آلوده و هوای تصفیهشده با فیلتر HEPA بررسی خواهند کرد.
برای دنبال کردن تازهترین یافتههای علمی و پژوهشهای مرتبط با سلامت و محیطزیست، به آماج مراجعه کنید.
