به گزارش آماج، پژوهشگران استرالیایی در مطالعهای جدید به شواهدی دست یافتهاند که نشان میدهد تعامل میان الگوهای خواب و یک ژن خاص میتواند سالها پیش از بروز علائم بیماری آلزایمر، بر تغییرات مغزی و عملکرد شناختی افراد تأثیر بگذارد.
این تحقیق که توسط مرکز سلامت دانشگاه ادیت کوان استرالیا انجام شده، بر ژنی به نام AQP4 (آکواپورین-۴) متمرکز است؛ ژنی که نقش مهمی در تنظیم جریان مایعات در مغز و پاکسازی مواد زائد ایفا میکند.
نقش ژن AQP4 در پاکسازی شبانه مغز
بر اساس نتایج این پژوهش، ژن آکواپورین-۴ در عملکرد سیستم پاکسازی طبیعی مغز در هنگام خواب نقش دارد. این سیستم به حذف پروتئینهای مضر مرتبط با بیماری آلزایمر کمک میکند و یکی از مهمترین مکانیسمهای محافظتی مغز به شمار میرود.
محققان ۱۳ نوع رایج از ژن AQP4 را در کنار اطلاعات مربوط به الگوهای خواب، تصاویر مغزی و نتایج آزمونهای شناختی شرکتکنندگان مورد بررسی قرار دادند.
خواب کوتاهتر با کاهش سریعتر حجم مغز مرتبط است
نتایج نشان داد افرادی که دارای برخی گونههای خاص ژن AQP4 هستند، در صورت داشتن مدت خواب کوتاهتر، سریعتر دچار کاهش ماده خاکستری مغز میشوند؛ بخشی از مغز که نقش مهمی در حافظه، یادگیری و پردازش اطلاعات دارد.
همچنین افرادی که زمان بیشتری برای به خواب رفتن نیاز داشتند، تغییرات ساختاری مغزی مرتبط با کاهش حجم مغز را تجربه کردند؛ تغییری که از عوامل شناختهشده در روند پیشرفت بیماری آلزایمر محسوب میشود.
یک ژن؛ هم محافظ و هم عامل خطر
«آیشا میلیگان آرمسترانگ»، پژوهشگر و نویسنده این مطالعه، گفت: «یک گونه ژنتیکی مشابه میتواند بسته به نحوه خوابیدن فرد، نقش محافظتی یا آسیبزا داشته باشد. این موضوع اهمیت زیادی دارد، زیرا خواب یکی از معدود عوامل قابل اصلاح در سبک زندگی است که افراد میتوانند آن را کنترل کنند.»
این یافته نشان میدهد کیفیت و مدت خواب ممکن است اثرات ژنتیکی مرتبط با خطر ابتلا به آلزایمر را تشدید یا کاهش دهد.
تأثیر خواب بر عملکرد شناختی در طول زمان
پژوهشگران همچنین تفاوتهایی در روند عملکرد شناختی افراد دارای اختلالات خواب مشاهده کردند. نتایج نشان داد تأثیر مشکلات خواب بر حافظه و تواناییهای ذهنی بسته به نوع ژن AQP4 در هر فرد متفاوت است.
این موضوع میتواند توضیح دهد که چرا برخی افراد با وجود مشکلات خواب، کاهش شناختی کمتری را تجربه میکنند، در حالی که برخی دیگر آسیبپذیری بیشتری دارند.
گامی به سوی پیشگیری شخصیسازیشده از آلزایمر
«تنیل پورتر»، نویسنده ارشد پژوهش، تأکید کرد که نتایج این مطالعه از رویکردهای شخصیسازیشده برای پیشگیری از بیماری آلزایمر حمایت میکند. با این حال، وی خاطرنشان کرد که برای تأیید قطعی یافتهها، انجام مطالعات گستردهتر روی جمعیتهای متنوع ضروری است.
محققان همچنین خواستار اجرای آزمایشهای بالینی مبتنی بر ژنتیک شدهاند تا مشخص شود آیا بهبود کیفیت خواب میتواند اثرات خطرات ژنتیکی را کاهش داده و از تغییرات مغزی مرتبط با آلزایمر جلوگیری کند یا خیر.
جمعبندی
این مطالعه بار دیگر اهمیت خواب کافی و باکیفیت را در حفظ سلامت مغز برجسته میکند. نتایج نشان میدهد تعامل میان ژنتیک و عادات خواب ممکن است سالها پیش از ظهور علائم آلزایمر، بر ساختار مغز و عملکرد شناختی تأثیر بگذارد. از این رو، بهبود کیفیت خواب میتواند به یکی از مهمترین راهکارهای پیشگیری از زوال شناختی در آینده تبدیل شود.
آیا شما به کیفیت خواب خود توجه میکنید؟ دیدگاه خود را با مخاطبان آماج به اشتراک بگذارید.
