به گزارش آماج، یک مطالعه جدید نشان میدهد مصرف مکمل ویتامین D با عملکرد شناختی بهتر در بزرگسالانی که همزمان دچار اختلال خواب و اختلال شناختی خفیف هستند، ارتباط دارد. با این حال، پژوهشگران تأکید میکنند که این یافتهها هنوز مقدماتی هستند و نمیتوان از آنها نتیجه گرفت که مصرف دوزهای بالای ویتامین D از زوال عقل یا آلزایمر پیشگیری میکند.
ارتباط ویتامین D با عملکرد شناختی
این مطالعه که با همکاری پژوهشگران دانشگاه اموری انجام شده و نتایج آن در نشریه Sleep Medicine منتشر شده است، ۵۴ فرد مبتلا به اختلال خواب و اختلال شناختی خفیف (MCI) را بررسی کرد.
اختلال شناختی خفیف مرحلهای میان تغییرات طبیعی شناختی مرتبط با افزایش سن و زوال عقل محسوب میشود. افراد مبتلا به MCI ممکن است در زمینههایی مانند حافظه، تمرکز یا تواناییهای فکری با مشکلاتی روبهرو شوند، اما این وضعیت الزاماً به معنای ابتلا به زوال عقل نیست.
در این مطالعه، افرادی که گزارش کرده بودند روزانه دستکم ۵ هزار واحد بینالمللی (IU) ویتامین D مصرف میکنند، در آزمون شناختی مونترال یا MoCA بیش از ۱۳ درصد امتیاز بالاتری نسبت به افرادی که چنین مکملی مصرف نمیکردند، به دست آوردند.
این ارتباط حتی پس از در نظر گرفتن برخی عوامل دیگر نیز مشاهده شد. با این حال، دوزهای پایینتر ویتامین D در این مطالعه با امتیاز شناختی بالاتر ارتباط مشخصی نداشتند.
آزمون MoCA چه چیزی را اندازهگیری میکند؟
آزمون Montreal Cognitive Assessment یا MoCA یکی از ابزارهای رایج برای ارزیابی عملکردهای شناختی است. این آزمون حوزههایی مانند حافظه، توجه، تمرکز، زبان و مهارتهای اجرایی را بررسی میکند و میتواند در شناسایی افرادی که احتمال دارد دچار اختلال شناختی باشند، کاربرد داشته باشد.
بنابراین، امتیاز بالاتر در این آزمون به معنای آن نیست که فرد از ابتلا به آلزایمر مصون شده است؛ بلکه نشاندهنده عملکرد بهتر در ارزیابی شناختی انجامشده در چارچوب مطالعه است.
چرا زمان مداخله اهمیت دارد؟
پژوهشگران بر اهمیت بررسی سلامت مغز در مراحل اولیه افت شناختی تأکید کردهاند. ویکتوریا پک، نویسنده ارشد مطالعه از دانشگاه اموری، میگوید وجود همزمان اختلال خواب و MCI در افراد مسن ممکن است دورهای باشد که تغییرات شناختی در حال شکلگیری است، اما هنوز فرصتهایی برای حمایت از سلامت مغز وجود دارد.
اختلال خواب نیز در این میان اهمیت دارد. مشکلات خواب در افراد مبتلا به مراحل متوسط و شدید آلزایمر شایع گزارش شده است و پژوهشها نشان دادهاند که میان اختلال خواب و کاهش عملکرد شناختی میتواند رابطهای دوطرفه وجود داشته باشد.
کمبود ویتامین D نیز پیشتر با برخی مشکلات خواب، از جمله بیخوابی و افزایش بیدارشدن در طول شب، مرتبط دانسته شده است؛ هرچند رابطه میان وضعیت ویتامین D، خواب و عملکرد مغز همچنان نیازمند بررسی بیشتر است.
ویتامین D2 یا D3؛ تفاوتی در عملکرد شناختی دیده نشد
یکی دیگر از یافتههای این مطالعه آن بود که عملکرد شناختی شرکتکنندگان بر اساس نوع ویتامین D تفاوت مشخصی نداشت. به عبارت دیگر، در این نمونه ارتباط میان مصرف ویتامین D و عملکرد شناختی به نوع مکمل، یعنی ویتامین D2 یا D3، وابسته نبود.
ویتامین D یک ماده مغذی ضروری است و در عملکرد عضلات و سیستم عصبی نقش دارد. بدن میتواند ویتامین D3 را در پاسخ به نور خورشید تولید کند و این ویتامین از برخی منابع غذایی حیوانی و مکملها نیز دریافت میشود. D2 نیز در برخی منابع گیاهی و قارچی و مکملها وجود دارد.
آیا باید برای پیشگیری از آلزایمر ویتامین D با دوز بالا مصرف کرد؟
این مطالعه چنین توصیهای ارائه نمیکند. مقدار ۵ هزار IU در روز در این پژوهش یک معیار برای مقایسه گروهها بوده است و نباید آن را بهعنوان دوز پیشنهادی برای عموم مردم در نظر گرفت.
مصرف بیش از نیاز ویتامین D، بهویژه در دوزهای بالا و برای مدت طولانی، میتواند باعث افزایش بیش از حد کلسیم خون و عوارضی مانند تهوع، ضعف، تشنگی و مشکلات کلیوی شود. بنابراین مصرف مکمل با دوز بالا بهتر است بر اساس شرایط فرد، سطح ویتامین D و نظر پزشک انجام شود.
محدودیت مهم پژوهش
مهمترین نکته در تفسیر این یافتهها، طراحی و اندازه مطالعه است. پژوهش تنها ۵۴ نفر را بررسی کرده و بر اساس گزارش شرکتکنندگان درباره مصرف مکمل ویتامین D انجام شده است. بنابراین، این نتایج نمیتوانند رابطه علت و معلولی را ثابت کنند.
ممکن است افرادی که مکمل ویتامین D مصرف میکنند، از نظر عوامل دیگری مانند وضعیت سلامت عمومی، رژیم غذایی، فعالیت بدنی یا دسترسی به مراقبتهای پزشکی نیز با گروه دیگر تفاوت داشته باشند. برای مشخص شدن اینکه آیا ویتامین D واقعاً میتواند عملکرد شناختی را بهبود دهد یا خطر زوال شناختی را کاهش دهد، به مطالعات بزرگتر و کارآزماییهای بالینی کنترلشده نیاز است.
پژوهشگران همچنین تأکید دارند که شناسایی عوامل قابل تغییر در مراحل اولیه افت شناختی میتواند برای آینده اهمیت داشته باشد؛ اما در حال حاضر، نمیتوان مصرف مکمل ویتامین D را بهعنوان یک درمان قطعی برای اختلال شناختی یا راهی برای پیشگیری از آلزایمر معرفی کرد.
برای دنبال کردن تازهترین یافتههای علمی درباره سلامت مغز، تغذیه و بیماریهای مرتبط با افزایش سن، به آماج مراجعه کنید.
