به نقل از آماج، تلسکوپ فضایی «نانسی گریس رومن» ناسا که بهتازگی راهی فضا شده، وارد مرحله مهم راهاندازی و آزمایش تجهیزات خود شده است. مهندسان ناسا اکنون بهتدریج ابزارهای اصلی این رصدخانه را فعال میکنند تا تلسکوپ برای آغاز مأموریت علمی خود آماده شود.
تلسکوپ رومن در ۳۰ اوت ۲۰۲۶ پرتاب شد و اکنون در مسیر حرکت به سمت نقطه لاگرانژی دوم یا L2 قرار دارد. این سفر حدود سه ماه طول خواهد کشید و پس از رسیدن به مقصد نیز چندین هفته برای آزمایش و کالیبراسیون تجهیزات زمان لازم است.
تلسکوپ رومن در مسیر نقطه لاگرانژی دوم
نقطه L2 در فاصلهای نزدیک به یک میلیون مایل از زمین قرار دارد و موقعیتی مناسب برای فعالیت تلسکوپ رومن فراهم میکند. این جایگاه به رصدخانه اجازه میدهد خورشید در پشت آن قرار داشته باشد و شرایط پایدارتری برای مشاهده بخش بزرگی از آسمان ایجاد شود.
رومن برای انجام مأموریت خود به دو ابزار علمی اصلی مجهز است: ابزار میدان وسیع (WFI) و کرونوگراف. هر دو ابزار اکنون مراحل اولیه راهاندازی را پشت سر میگذارند و هنوز آماده آغاز فعالیت علمی کامل نیستند.
دوربین ۳۰۰ مگاپیکسلی رومن فعال شد
یکی از مهمترین تجهیزات رومن، ابزار میدان وسیع یا WFI است؛ یک دوربین فروسرخ با وضوح حدود ۳۰۰ مگاپیکسل که برای بررسی بخشهای بسیار گستردهای از آسمان طراحی شده است.
این دوربین از ۱۸ آشکارساز فروسرخ تشکیل شده که در مجموع سطح حسگری تقریباً هماندازه یک لپتاپ را فراهم میکنند؛ در حالی که حسگر دوربینهای دیجیتال معمولی بسیار کوچکتر است.
دانشمندان قصد دارند با استفاده از WFI در مدت کوتاه تصاویری از بخشهای وسیع آسمان تهیه کنند و از این دادهها برای مطالعه موضوعاتی مانند انرژی تاریک و نحوه توزیع ماده در کیهان استفاده کنند.
چرا دوربین رومن باید تا دمای بسیار پایین سرد شود؟
پیش از روشن شدن آشکارسازهای فروسرخ، مهندسان حدود ۱۰ روز به WFI فرصت دادند تا مواد آلاینده احتمالی باقیمانده از مراحل پیش از پرتاب از آن خارج شوند.
این ابزار ابتدا در دمای حدود منفی ۶۵ درجه سانتیگراد نگهداری میشد. سپس در ۱۱ سپتامبر، گرمکن آن خاموش شد تا دمای ابزار به حدود منفی ۱۴۳ درجه سانتیگراد کاهش پیدا کند. این دما برای فعالسازی آشکارسازهای فروسرخ مناسب بود و پس از آن، حسگرها بهتدریج به دمای عملیاتی نهایی خود یعنی حدود منفی ۱۸۳ درجه سانتیگراد نزدیک شدند.
سرد نگه داشتن آشکارسازهای فروسرخ برای کاهش نویز حرارتی و افزایش حساسیت آنها اهمیت زیادی دارد.
آزمایش سامانه فوکوس و فیلترهای WFI
پس از فعال شدن حسگرهای فروسرخ، مهندسان آزمایش اجزای مختلف WFI را ادامه دادند. یکی از این بخشها چرخ فیلتر ابزار است که با استفاده از فیلترها و سامانههای اپتیکی مختلف، امکان بررسی طول موجهای متفاوت نور را فراهم میکند.
همچنین در صبح ۱۳ سپتامبر، تیم مأموریت تأیید کرد که اجزای مربوط به فوکوس WFI طبق انتظار کار میکنند. این آزمایشها بخشی از فرایند طولانی کالیبراسیون پیش از آغاز فعالیت علمی تلسکوپ هستند.
کرونوگراف رومن نیز نخستین آزمایشها را پشت سر گذاشت
ابزار مهم دیگر تلسکوپ رومن، کرونوگراف است. این سامانه با استفاده از آینهها، ماسکها و حسگرهای ویژه، نور بسیار شدید یک ستاره را مسدود میکند تا بتوان نور بسیار ضعیفتر اجرام اطراف آن، از جمله سیارات، را بررسی کرد.
مرکز فرماندهی کرونوگراف در Caltech/IPAC در کالیفرنیا قرار دارد و اپراتورها توانستهاند عملکرد الکترونیکی و مکانیکی این ابزار را از راه دور بررسی کنند.
در یکی از آزمایشها، کرونوگراف تا حدود ۲۲ درجه سانتیگراد گرم شد؛ دمایی که برای شرایط آزمایشگاهی روی زمین مناسب است، اما با دمای بسیار پایین عملیاتی WFI تفاوت زیادی دارد. این فرایند به مهندسان اجازه میدهد شرایط آزمایشهای انجامشده روی زمین را در فضا شبیهسازی و سامانههای آینهای تغییرشکلپذیر را بررسی کنند.
کرونوگراف هنوز باید پاکسازی و کالیبره شود
پس از پایان این آزمایشها، فرایند پاکسازی و آلودگیزدایی کرونوگراف آغاز شده است. این مرحله حدود ۳۰ روز ادامه خواهد داشت و طی آن، آشکارسازها در حالت گرم باقی میمانند تا موادی مانند رطوبت یا ترکیبات شیمیایی بسیار کممقدار که ممکن است روی سطح آنها باقی مانده باشند، خارج شوند.
همزمان، آزمایشها و کالیبراسیونهای جزئی سایر سامانههای تلسکوپ نیز ادامه پیدا میکند.
اولین تصاویر علمی رومن چه زمانی منتشر میشوند؟
طبق برنامه فعلی ناسا، تلسکوپ رومن همچنان در مسیر رسیدن به L2 قرار دارد و انتظار میرود نخستین تصاویر علمی آن در اوایل سال ۲۰۲۷ منتشر شوند.
عملکرد دقیق موشک فالکون هوی اسپیسایکس در زمان پرتاب و صرفهجویی در سوخت طی اصلاحات اولیه مسیر نیز باعث شده است رومن ذخیره سوخت بیشتری در اختیار داشته باشد. برآورد فعلی نشان میدهد این رصدخانه میتواند در صورت فراهم بودن سایر شرایط عملیاتی، برای حدود ۲۲ سال به فعالیت علمی ادامه دهد.
تلسکوپ فضایی رومن قرار است با بررسی سریع و گسترده آسمان، اطلاعات تازهای درباره ساختار کیهان، انرژی تاریک و اجرام موجود در اطراف ستارگان فراهم کند و در کنار تلسکوپهایی مانند جیمز وب و هابل، بخش دیگری از جهان را با جزئیات بیشتری آشکار سازد.
برای دنبال کردن تازهترین اخبار نجوم، اکتشافات فضایی و مأموریتهای ناسا، به آماج مراجعه کنید.
