به گزارش آماج، سالها یکی از توصیههای رایج درباره آنتیبیوتیکها این بوده است که بیمار باید دارو را حتی پس از بهبود علائم، تا پایان دوره تجویزشده مصرف کند. بااینحال، شواهد علمی جدید نشان میدهد این قاعده را نمیتوان برای تمام عفونتها و همه بیماران یکسان در نظر گرفت.
بررسی مجموعه بزرگی از پژوهشها نشان میدهد در برخی عفونتهای باکتریایی شایع، دورههای کوتاهتر درمان میتوانند به اندازه دورههای طولانیتر مؤثر باشند و در عین حال میزان مواجهه غیرضروری بیمار با آنتیبیوتیک را کاهش دهند.
آیا همیشه «بیشتر» یعنی «بهتر»؟
توصیه سنتی برای کامل کردن دوره آنتیبیوتیک تا حد زیادی بر این نگرانی استوار بود که قطع زودهنگام دارو ممکن است بخشی از باکتریها را زنده نگه دارد و به مقاومت آنتیبیوتیکی منجر شود. اما پژوهشهای چند دهه اخیر تصویر پیچیدهتری ارائه کردهاند.
در بیش از ۱۲۰ کارآزمایی تصادفی و کنترلشده، پژوهشگران مدتهای مختلف درمان آنتیبیوتیکی را برای عفونتهای گوناگون بررسی کردهاند. نتایج بخشی از این مطالعات نشان میدهد برای برخی عفونتهای شایع، کوتاه کردن دوره درمان تفاوت قابلتوجهی در موفقیت درمان ایجاد نمیکند.
آلیستر تورپ، پژوهشگر سلامت جمعیت در دانشگاه یوتا، میگوید شواهد جدید نشان میدهد توصیه یکسان به همه بیماران برای ادامه طولانیمدت مصرف آنتیبیوتیک همیشه بهترین رویکرد نیست و در برخی شرایط، درمان کوتاهتر میتواند به همان اندازه مؤثر و ایمن باشد.
ارتباط مصرف آنتیبیوتیک با مقاومت دارویی
یکی از دلایل اهمیت این موضوع، گسترش مقاومت آنتیبیوتیکی است. هرچه باکتریها بیشتر و غیرضروریتر در معرض آنتیبیوتیک قرار بگیرند، فشار انتخابی برای باقی ماندن و گسترش گونههای مقاوم نیز میتواند افزایش پیدا کند.
به همین دلیل، برخی متخصصان معتقدند ادامه مصرف آنتیبیوتیک پس از زمانی که دیگر فایده بالینی مشخصی برای بیمار ندارد، لزوماً تصمیم بهتری نیست. در مقابل، شواهد محکمی هم وجود ندارد که نشان دهد قطع یک دوره طولانیتر، صرفاً به دلیل کوتاه شدن آن، در همه شرایط مقاومت دارویی را افزایش میدهد.
برای مثال، در برخی انواع ذاتالریه، مطالعات نشان دادهاند که دورههای کوتاهتر درمان میتوانند بدون افزایش قابلتوجه خطر بازگشت عفونت، نتایجی مشابه دورههای طولانیتر داشته باشند.
مردم هنوز درمان طولانیتر را مؤثرتر میدانند
پژوهشگران برای بررسی نگرش عمومی درباره مدت مصرف آنتیبیوتیک، از ۱٬۴۷۵ نفر در آمریکا درباره یک عفونت باکتریایی تنفسی فرضی مانند ذاتالریه پرسیدند که کدام دوره درمان را ترجیح میدهند.
در این بررسی، ۸۹۲ نفر دوره هفتروزه یا طولانیتر را انتخاب کردند، در حالی که گزینه دیگر یک دوره کوتاه سه تا پنجروزه بود. پژوهشگران معتقدند این انتخاب ممکن است تحت تأثیر توصیهای باشد که بسیاری از افراد طی سالها شنیدهاند: «آنتیبیوتیک را تا آخر مصرف کن.»
فقط حدود ۱۷٫۵ درصد شرکتکنندگان پیشتر شنیده بودند که در برخی شرایط، با بهبود علائم میتوان درمان را زودتر متوقف کرد. با این حال، ۵۸٫۴ درصد گفتند اگر پزشک چنین توصیهای داشته باشد، با آن راحت خواهند بود. همچنین بیش از ۹۰ درصد شرکتکنندگان اعلام کردند به نظر پزشک درباره مدت مناسب درمان اعتماد دارند.
پس آیا باید به محض بهتر شدن، آنتیبیوتیک را قطع کرد؟
خیر. این مهمترین نکتهای است که باید از یافتههای جدید برداشت کرد. کوتاهتر بودن برخی دورههای درمان به این معنا نیست که بیمار میتواند هر زمان احساس بهبودی کرد، مصرف دارو را متوقف کند.
مدت مناسب مصرف آنتیبیوتیک به عواملی مانند نوع عفونت، شدت بیماری، نوع دارو، محل عفونت، شرایط جسمی بیمار و پاسخ او به درمان بستگی دارد. بنابراین تصمیم درباره کاهش یا توقف درمان باید بر اساس شواهد مربوط به همان عفونت و با نظر پزشک گرفته شود.
برخی عفونتها همچنان به درمان طولانی نیاز دارند
همه عفونتهای باکتریایی را نمیتوان با یک الگوی درمانی مشابه مدیریت کرد. برخی بیماریها، از جمله سل و تعدادی از عفونتهای جدی ناشی از باکتری استافیلوکوک، ممکن است به دورههای طولانی درمان نیاز داشته باشند.
در چنین مواردی، قطع زودهنگام دارو میتواند خطرناک باشد و احتمال شکست درمان یا عوارض جدی را افزایش دهد. به همین دلیل، یافتههای جدید نباید بهعنوان مجوزی برای تغییر خودسرانه دوز یا مدت مصرف آنتیبیوتیک تفسیر شوند.
پیام اصلی پژوهش چیست؟
پیام اصلی شواهد جدید این نیست که «آنتیبیوتیک را تا آخر مصرف نکنید». نکته مهمتر این است که مدت درمان نباید بر اساس یک قانون ثابت و یکسان برای همه عفونتها تعیین شود.
اگر شواهد علمی برای یک عفونت مشخص نشان دهد که دوره کوتاهتر به اندازه دوره طولانیتر مؤثر است، ادامه مصرف دارو برای چند روز بیشتر لزوماً فایده اضافی برای بیمار ایجاد نمیکند و میتواند مواجهه غیرضروری با آنتیبیوتیک را افزایش دهد.
در نتیجه، بهترین رویکرد این است که بیماران به جای تصمیمگیری بر اساس یک توصیه قدیمی یا احساس بهبودی، مدت درمان را طبق دستور پزشک و شواهد مربوط به نوع عفونت خود تعیین کنند. کاهش مصرف غیرضروری آنتیبیوتیک میتواند هم به حفظ سلامت بیمار و هم به مقابله با بحران مقاومت آنتیبیوتیکی کمک کند.
برای مطالعه تازهترین مطالب پزشکی و سلامت، به آماج مراجعه کنید.
