به گزارش آماج، یک پژوهش جدید درباره نحوه شکلگیری روابط دوستانه نشان میدهد که نیاز انسان به دوستی را نمیتوان صرفاً در قالب انتخاب میان «دوستان زیاد» و «دوستان صمیمی» توضیح داد. بسیاری از افراد در عین تمایل به داشتن یک شبکه گسترده از دوستان و آشنایان، همچنان به روابط عاطفی و نزدیک درون این شبکه نیاز دارند.
این یافته میتواند برخی تصورات رایج درباره روابط اجتماعی را به چالش بکشد؛ از جمله این ایده که افراد باید میان تعداد دوستان و کیفیت روابط خود یکی را انتخاب کنند.
آیا واقعاً تعداد مشخصی دوست برای همه مناسب است؟
یکی از دیدگاههای شناختهشده در زمینه روابط اجتماعی به پژوهشهای انسانشناس بریتانیایی، رابین دانبار، مربوط میشود. در این چارچوب، معمولاً از حدود پنج رابطه بسیار نزدیک و شبکهای بزرگتر با حدود ۱۵۰ ارتباط اجتماعی صحبت میشود. با این حال، روابط انسانی بسیار پیچیدهتر از آن هستند که بتوان آنها را تنها با چند عدد مشخص توضیح داد.
اهمیت این موضوع از آنجا ناشی میشود که روابط اجتماعی با سلامت و رفاه انسان ارتباط دارند. پژوهشهای پیشین نیز نشان دادهاند افرادی که روابط اجتماعی قویتری دارند، در برخی مطالعات با پیامدهای سلامت مطلوبتری روبهرو بودهاند. در مقابل، تنهایی و فقدان روابط اجتماعی رضایتبخش میتواند با پیامدهای منفی جسمی و روانی همراه باشد.
پژوهش جدید چه چیزی را بررسی کرد؟
جسیکا ایرز، استادیار روانشناسی در دانشگاه ایالتی بویزی، و همکارانش تلاش کردند بررسی کنند چرا افراد در نحوه شکل دادن به شبکههای دوستی خود با یکدیگر تفاوت دارند.
پژوهشگران در چند مطالعه تلاش کردند ترجیحات افراد را در دو زمینه اندازهگیری کنند: تمایل به داشتن شبکهای گسترده از دوستان و تمایل به داشتن روابطی با صمیمیت عاطفی بالا.
این مجموعه پژوهشها شامل پنج مطالعه بود که بیشتر آنها در آمریکا انجام شدند. مطالعه پنجم نیز شرکتکنندگانی از چند کشور دیگر، از جمله فیلیپین، مصر و برزیل را دربر میگرفت تا مشخص شود آیا این الگو فقط به یک فرهنگ خاص محدود است یا نه.
دوستی فقط انتخاب بین «تعداد» و «کیفیت» نیست
یکی از مهمترین یافتههای این پژوهش این بود که تمایل به داشتن دوستان زیاد و تمایل به داشتن روابط صمیمی لزوماً در مقابل یکدیگر قرار ندارند.
به عبارت دیگر، ممکن است فردی شبکه اجتماعی گستردهای داشته باشد و در عین حال بخواهد در همین شبکه چند رابطه بسیار نزدیک و عاطفی نیز داشته باشد. بنابراین، داشتن دوستان زیاد الزاماً به معنای سطحی بودن همه این روابط نیست.
ایرز توضیح میدهد که افراد ممکن است در یکی از این دو ویژگی تمایل بیشتری داشته باشند، اما این به معنای کنار گذاشتن ویژگی دیگر نیست. برخی افراد بیشتر به شبکه گسترده گرایش دارند و برخی بیشتر به صمیمیت عاطفی؛ با این حال، هر دو نیاز میتوانند همزمان در یک فرد وجود داشته باشند.
افراد با شبکه گستردهتر چه ویژگیهایی دارند؟
بر اساس یافتههای پژوهش، افرادی که تمایل بیشتری به داشتن شبکهای گسترده از دوستان دارند، معمولاً دوستان بیشتری نیز دارند و افراد بیشتری را در اطراف خود میبینند که در صورت نیاز میتوانند روی کمک آنها حساب کنند.
در مقابل، افرادی که نیاز بیشتری به صمیمیت عاطفی در روابط دوستانه دارند، در برخی دادهها کیفیت پایینتری را برای روابط فعلی خود گزارش کردند. پژوهشگران این موضوع را بیشتر به شکل یک «علامت هشدار» تفسیر میکنند؛ یعنی ممکن است فرد احساس کند روابط فعلیاش به اندازهای که نیاز دارد، صمیمی و رضایتبخش نیستند.
تنهایی همیشه به معنای نداشتن دوست نیست
یکی از نکات مهم این یافتهها این است که احساس تنهایی لزوماً از تعداد کم دوستان ناشی نمیشود. ممکن است فردی افراد زیادی را بشناسد، اما احساس کند هیچکدام از این روابط از صمیمیت و حمایت عاطفی مورد انتظار او برخوردار نیستند.
در چنین شرایطی، مسئله شاید نه ناتوانی در دوستیابی، بلکه ناهماهنگی میان نیازهای اجتماعی فرد و کیفیت تعاملاتی باشد که در روابط خود تجربه میکند.
دوستیهای حضوری همچنان اهمیت دارند
ایرز با اشاره به پژوهشهای پیشین میگوید روابطی که عمدتاً به شکل آنلاین حفظ میشوند، در برخی مطالعات رضایت کمتری نسبت به روابط حضوری داشتهاند. با این حال، این موضوع به معنای بیارزش بودن دوستیهای آنلاین نیست؛ بلکه نشان میدهد نوع تعامل و میزان ارتباط واقعی میان افراد میتواند بر احساس رضایت از دوستی اثرگذار باشد.
برای برخی افراد، گفتوگوی رودررو و صحبت درباره مسائل شخصی میتواند راهی برای تقویت رابطه باشد. برای برخی دیگر، انجام یک فعالیت مشترک مانند ورزش، تماشای مسابقه یا شرکت در یک فعالیت گروهی ممکن است همان نقش را ایفا کند.
آیا زنان و مردان به شکل متفاوتی دوست پیدا میکنند؟
ایرز به تفاوتهایی در شیوه برقراری دوستی میان زنان و مردان اشاره میکند، اما تأکید دارد که نباید این تفاوتها را به شکل یک قانون قطعی در نظر گرفت.
بهطور کلی، برخی پژوهشها نشان دادهاند زنان بیشتر به تعاملات رودررو و گفتوگوهای عاطفی گرایش دارند، در حالی که دوستیهای مردان در برخی موارد بیشتر حول فعالیتهای مشترک مانند ورزش یا فعالیتهای گروهی شکل میگیرد. با این حال، هر دو الگو در میان زنان و مردان دیده میشود و پژوهش جدید نشان نداده است که یک جنس الزاماً شبکه گستردهتر و جنس دیگر الزاماً روابط صمیمیتری میخواهد.
در واقع، نیاز به داشتن شبکه اجتماعی گسترده و نیاز به صمیمیت عاطفی در میان همه افراد وجود دارد و تفاوتها بیشتر در میزان ترجیح هر فرد دیده میشود.
برای پیدا کردن دوست جدید چه کار کنیم؟
ایرز معتقد است برای شکلگیری یک دوستی پایدار، صداقت و علاقه واقعی اهمیت زیادی دارد. افراد معمولاً زمانی متوجه میشوند طرف مقابل واقعاً به آنها علاقهمند است که تعامل اجتماعی از حالت مصنوعی و صرفاً مصلحتی خارج شود.
پیدا کردن علایق مشترک نیز میتواند نقطه شروع مناسبی باشد. داشتن موضوعات مشترک برای گفتوگو و فعالیت، فرصتهای بیشتری برای ادامه تعامل و تقویت تدریجی رابطه ایجاد میکند.
شناخت ترجیحات شخصی نیز اهمیت دارد. فردی که از گفتوگوهای عمیق و تبادل نظر لذت میبرد، ممکن است در محیطهایی مانند کتابفروشی یا کافه راحتتر دوست مناسب خود را پیدا کند؛ در حالی که فردی که ارتباطش بیشتر از طریق فعالیتهای مشترک شکل میگیرد، شاید در کلاس ورزشی، گروههای تفریحی یا فعالیتهای جمعی روابط بهتری ایجاد کند.
دوستی یک نیاز یکسان برای همه نیست
نتایج این پژوهش نشان میدهد شبکه اجتماعی سالم الزاماً به معنای داشتن تعداد مشخصی دوست نیست. یک نفر ممکن است از داشتن چند دوست بسیار نزدیک رضایت داشته باشد و فرد دیگری به شبکهای بزرگتر از دوستان و آشنایان نیاز داشته باشد.
نکته مهم این است که فرد بتواند تشخیص دهد چه نوع روابطی نیازهای اجتماعی و عاطفی او را بهتر برآورده میکنند. در نهایت، داشتن دوستان زیاد و داشتن دوستان صمیمی دو هدف متضاد نیستند و میتوانند همزمان بخشی از زندگی اجتماعی سالم باشند.
پژوهشگران امیدوارند ابزارهای جدید برای سنجش این ترجیحات بتواند در مطالعات آینده به درک بهتر تنهایی، رضایت از روابط و نحوه شکلگیری شبکههای اجتماعی انسان کمک کند.
برای خواندن تازهترین مطالب علمی و روانشناسی درباره روابط انسانی و سلامت اجتماعی، با آماج همراه باشید.
