به نقل از آماج، یک بررسی گسترده از ۱۳۹ کارآزمایی بالینی با مشارکت نزدیک به ۱۰ هزار نفر نشان میدهد برخی روشهای ساده و غیردارویی، از جمله استفاده از بریس زانو، آبدرمانی و ورزش، میتوانند برای کاهش علائم آرتروز زانو مؤثر باشند. در این تحلیل، بریس زانو در چندین شاخص عملکرد خوبی داشت و آبدرمانی بهویژه با کاهش درد همراه بود؛ در حالی که سونوگرافی در مقایسه با بسیاری از روشهای دیگر در رتبههای پایینتری قرار گرفت.
آرتروز زانو یکی از مشکلات شایع مفصلی، بهویژه در سنین بالاتر، است و میتواند باعث درد مداوم، خشکی مفصل و محدود شدن حرکت شود. اگرچه داروهای ضدالتهاب برای کنترل علائم در بسیاری از بیماران استفاده میشوند، مصرف برخی از این داروها میتواند با عوارض گوارشی و قلبیعروقی همراه باشد. همین موضوع توجه پژوهشگران را به روشهای غیردارویی افزایش داده است.
مقایسه ۱۲ روش برای درمان آرتروز زانو
پژوهشگران برای بررسی اثربخشی روشهای مختلف، نتایج ۱۳۹ مطالعه بالینی را که در مجموع نزدیک به ۱۰ هزار بیمار را شامل میشد، بررسی کردند. در این مطالعات ۱۲ روش غیردارویی از جمله لیزر، تحریک الکتریکی، بریس زانو، کفی، نوار کینزیولوژی، آبدرمانی، ورزش، درمان با امواج شوک و سونوگرافی مورد ارزیابی قرار گرفته بودند.
محققان برای مقایسه این روشها از فراتحلیل شبکهای استفاده کردند. این روش آماری امکان مقایسه چندین درمان را حتی در شرایطی فراهم میکند که همه آنها مستقیماً در یک مطالعه با یکدیگر مقایسه نشده باشند.
بریس زانو در چند شاخص عملکرد خوبی داشت
در این تحلیل، بریسهای زانو در چندین پیامد مهم در جایگاههای بالاتر قرار گرفتند. استفاده از بریس با کاهش درد و خشکی و همچنین بهبود عملکرد فیزیکی همراه بود.
آبدرمانی نیز بهویژه برای کاهش درد نتایج قابلتوجهی نشان داد. در این روش، تمرینها یا فعالیتهای درمانی در آب، معمولاً با هدف کاهش فشار واردشده بر مفاصل و تسهیل حرکت انجام میشوند.
ورزش منظم نیز در مجموع اثرات نسبتاً ثابتی داشت و با بهبود درد و عملکرد فیزیکی همراه بود. برخی روشهای دیگر مانند لیزر با شدت بالا و درمان با امواج شوک نیز در بعضی شاخصها نتایج امیدوارکنندهای نشان دادند.
چرا سونوگرافی در رتبههای پایینتر قرار گرفت؟
در مقایسه میان درمانهای مختلف، سونوگرافی در چندین شاخص در میان روشهای کماثرتر قرار گرفت. این نتیجه به این معنا نیست که سونوگرافی در همه بیماران بیاثر است، بلکه در مجموعه مطالعات بررسیشده، عملکرد آن نسبت به بسیاری از روشهای دیگر ضعیفتر ارزیابی شده است.
به همین دلیل، نمیتوان تنها بر اساس این رتبهبندی درباره استفاده یا عدم استفاده از یک روش برای یک بیمار خاص تصمیم گرفت. شرایط فرد، شدت آرتروز، میزان درد، محدودیت حرکتی و سایر بیماریهای زمینهای نیز در انتخاب درمان اهمیت دارند.
آیا درمانهای ساده از روشهای پیشرفته بهترند؟
یکی از نکات قابلتوجه این پژوهش آن است که روشهایی مانند ورزش، آبدرمانی و استفاده از بریس، که نسبتاً ساده و در بسیاری از مراکز قابلدسترسی هستند، در برخی شاخصها عملکرد بهتری از روشهای فنیتر نشان دادند.
بااینحال، پژوهشگران تأکید کردهاند که رتبهبندی بهدستآمده را نباید یک پاسخ قطعی درباره «بهترین درمان» در نظر گرفت. مطالعات واردشده به این تحلیل از نظر طراحی، تعداد شرکتکنندگان و مدت درمان با یکدیگر تفاوت داشتند و برخی از آنها نیز گروههای نسبتاً کوچکی داشتند.
این تفاوتها میتوانند بر میزان اطمینان به مقایسه مستقیم درمانها تأثیر بگذارند. همچنین مشخص نیست که آیا ترکیب چند روش غیردارویی میتواند نتیجه بهتری ایجاد کند یا کدام روش در بلندمدت از نظر هزینه و فایده مناسبتر است.
آیا میتوان به جای دارو از این روشها استفاده کرد؟
نتایج این پژوهش از اهمیت درمانهای غیردارویی در مدیریت آرتروز زانو حمایت میکند، اما به معنای آن نیست که همه بیماران باید داروهای خود را کنار بگذارند. انتخاب درمان باید بر اساس شرایط هر فرد و با نظر پزشک یا متخصص توانبخشی انجام شود.
بریس نیز برای همه بیماران یکسان نیست و نوع مناسب آن به وضعیت مفصل و الگوی درد بستگی دارد. ورزش و آبدرمانی هم باید متناسب با توانایی فرد انتخاب شوند؛ زیرا انجام تمرین نامناسب یا بیش از حد میتواند درد را تشدید کند.
پژوهشگران در ادامه بر انجام مطالعات بیشتر برای بررسی ترکیب درمانها و مقایسه دقیقتر هزینه و اثربخشی آنها تأکید کردهاند. در مجموع، یافتههای این بررسی نشان میدهد روشهای فیزیکی و غیردارویی میتوانند بخش مهمی از برنامه کنترل آرتروز زانو باشند، اما تعیین درمان مناسب همچنان نیازمند ارزیابی فردی است.
برای آشنایی با تازهترین یافتههای علمی درباره سلامت مفاصل و روشهای کنترل درد، به آماج مراجعه کنید.
