بیماری اماس یا MS (Multiple Sclerosis) یکی از شایعترین بیماریهای خودایمنی سیستم عصبی است که سالانه افراد زیادی، بهویژه جوانان و زنان، را درگیر میکند. در سالهای اخیر، پژوهشها و اظهارنظرهای متخصصان نشان دادهاند که استرسهای شدید، بحرانهای روحی و فشارهای روانی میتوانند در بروز یا تشدید این بیماری نقش مهمی داشته باشند. شناخت علائم اولیه، عوامل خطر و راهکارهای مدیریت بیماری میتواند به تشخیص زودهنگام و حفظ کیفیت زندگی بیماران کمک کند.
بر اساس گزارش خبرواژه، یک متخصص مغز و اعصاب با اشاره به ارتباط مستقیم میان استرس و عملکرد سیستم ایمنی بدن تأکید کرده است که بحرانهای شدید روحی و چالشهای عصبی میتوانند زمینهساز آغاز فرآیندهای بیماری اماس شوند. هرچند استرس بهتنهایی عامل ایجاد این بیماری نیست، اما میتواند در کنار سایر عوامل ژنتیکی و محیطی، احتمال بروز آن را افزایش دهد.
اماس چیست و چگونه ایجاد میشود؟
اماس یک بیماری خودایمنی مزمن است که در آن سیستم ایمنی بدن به اشتباه به غلاف میلین اطراف رشتههای عصبی حمله میکند. میلین نقش محافظتی دارد و به انتقال سریع پیامهای عصبی کمک میکند. زمانی که این پوشش آسیب ببیند، ارتباط میان مغز، نخاع و سایر بخشهای بدن مختل میشود.
شدت علائم و روند بیماری در افراد مختلف متفاوت است و به ناحیهای از سیستم عصبی که درگیر شده بستگی دارد. برخی افراد دورههای عود و بهبود را تجربه میکنند و برخی دیگر ممکن است با پیشرفت تدریجی بیماری مواجه شوند.
استرس و بحرانهای روحی چه نقشی در ابتلا به اماس دارند؟
متخصصان معتقدند استرسهای شدید و طولانیمدت میتوانند تعادل سیستم ایمنی بدن را بر هم بزنند. زمانی که فرد تحت فشار روانی شدید قرار میگیرد، میزان ترشح هورمونهای استرس افزایش مییابد و این موضوع میتواند واکنشهای التهابی بدن را تشدید کند.
اگرچه هنوز نمیتوان استرس را علت مستقیم بیماری اماس دانست، اما شواهد علمی نشان میدهد بسیاری از بیماران پیش از بروز نخستین علائم، دورهای از بحرانهای روحی، فشارهای عصبی یا اتفاقات استرسزا را تجربه کردهاند. به همین دلیل مدیریت استرس یکی از مهمترین توصیههای پزشکی برای پیشگیری از تشدید بیماری محسوب میشود.
علائم اولیه بیماری اماس
نشانههای بیماری اماس بسته به محل آسیب عصبی متفاوت هستند، اما برخی علائم اولیه بیشتر از سایر موارد مشاهده میشوند.
شایعترین نشانههای اولیه اماس
- تاری دید یا کاهش ناگهانی بینایی
- دوبینی و اختلالات چشمی
- احساس گزگز و بیحسی در اندامها
- ضعف یا سنگینی دستها و پاها
- اختلال در حفظ تعادل
- خستگی مفرط و طولانیمدت
- مشکلات حرکتی و هماهنگی عضلات
در صورت مشاهده این علائم، مراجعه سریع به متخصص مغز و اعصاب اهمیت زیادی دارد؛ زیرا تشخیص زودهنگام میتواند روند درمان را مؤثرتر کند.
چه افرادی بیشتر در معرض ابتلا به اماس هستند؟
آمارها نشان میدهد زنان بیش از مردان به اماس مبتلا میشوند. همچنین بیشترین میزان بروز بیماری در بازه سنی ۲۰ تا ۴۰ سالگی مشاهده میشود؛ سنی که افراد در اوج فعالیتهای اجتماعی، تحصیلی و شغلی قرار دارند.
با این حال، اماس میتواند در سنین پایینتر یا بالاتر نیز رخ دهد و هیچ گروهی به طور کامل از خطر ابتلا مصون نیست.
مهمترین عوامل خطر ابتلا به اماس
عوامل متعددی میتوانند احتمال بروز بیماری اماس را افزایش دهند. برخی از این عوامل قابل کنترل و برخی دیگر خارج از کنترل فرد هستند.
عوامل شناختهشده خطر
- سابقه خانوادگی و عوامل ژنتیکی
- کمبود ویتامین D و قرار نگرفتن کافی در معرض نور خورشید
- استرسهای شدید و مزمن
- چاقی و اضافه وزن
- مصرف سیگار و سایر دخانیات
- مصرف الکل
- برخی عفونتهای ویروسی در دوران کودکی
متخصصان همچنین به نقش برخی ویروسها اشاره کردهاند که ممکن است پس از سالها زمینه بروز بیماری را فراهم کنند. یکی از این عوامل، ویروس EBV است که معمولاً در کودکی با علائمی شبیه سرماخوردگی ظاهر میشود.
باورهای نادرست درباره تغذیه و اماس
در میان مردم باورهای مختلفی درباره ارتباط رژیم غذایی با اماس وجود دارد. یکی از رایجترین تصورات اشتباه این است که مصرف غذاهای دارای «طبع سرد» باعث ابتلا یا تشدید بیماری میشود.
متخصصان تأکید میکنند هیچ شواهد علمی معتبری برای اثبات این ادعا وجود ندارد. برعکس، مصرف لبنیات مانند شیر، ماست و سایر منابع کلسیم برای حفظ سلامت استخوانها و وضعیت عمومی بدن بیماران ضروری است.
بیماران مبتلا به اماس معمولاً نیاز به رژیم غذایی پیچیدهای ندارند و رعایت اصول تغذیه سالم برای آنها کافی است.
رژیم غذایی مناسب برای بیماران اماس
- مصرف میوه و سبزیجات تازه
- استفاده از پروتئینهای سالم
- کاهش مصرف نمک
- محدود کردن چربیهای اشباع
- دریافت کافی ویتامین D با نظر پزشک
- نوشیدن آب کافی در طول روز
پیروی از یک سبک زندگی سالم میتواند به کاهش التهاب و بهبود وضعیت عمومی بیماران کمک کند.
آیا بیماران اماس میتوانند زندگی عادی داشته باشند؟
یکی از نگرانیهای رایج بیماران پس از تشخیص اماس، آینده زندگی شخصی و اجتماعی آنهاست. خوشبختانه پیشرفتهای پزشکی در سالهای اخیر باعث شده است که بسیاری از مبتلایان بتوانند زندگی کاملاً فعال و طبیعی داشته باشند.
بیماران اماس در صورت پیگیری منظم درمان، محدودیتی برای ازدواج، فرزندآوری، تحصیل یا اشتغال ندارند. مهمترین نکته، مراجعه منظم به پزشک و پایبندی به برنامه درمانی است.
اهمیت درمان و پیگیری پزشکی
متخصصان تأکید میکنند قطع خودسرانه داروها میتواند باعث تشدید بیماری و افزایش احتمال عود علائم شود. درمانهای نوین اماس قادرند روند پیشرفت بیماری را تا حد زیادی کنترل کنند و کیفیت زندگی بیماران را بهبود ببخشند.
بر اساس ارزیابیهای پزشکی، در صورت رعایت توصیههای درمانی و پیگیری مستمر، حدود ۸۰ تا ۹۰ درصد مبتلایان میتوانند زندگی عادی و بدون مشکلات جدی را تجربه کنند.
جمعبندی
اماس یک بیماری خودایمنی پیچیده است که عوامل مختلفی از جمله ژنتیک، کمبود ویتامین D، مصرف دخانیات، چاقی و استرس در بروز آن نقش دارند. هرچند بحرانهای شدید روحی بهتنهایی عامل ایجاد بیماری نیستند، اما میتوانند یکی از محرکهای مهم برای آغاز یا تشدید فرآیندهای التهابی مرتبط با اماس باشند. آگاهی از علائم اولیه، مدیریت استرس، رعایت سبک زندگی سالم و پیگیری منظم درمان، مهمترین راهکارها برای کنترل این بیماری و حفظ کیفیت زندگی محسوب میشوند.
