به گزارش آماج، بزرگترین مطالعه ژنتیکی درباره شخصیت انسان نشان میدهد هزاران تغییر کوچک در DNA با ویژگیهای شخصیتی ارتباط دارند، اما ژنها بهتنهایی نمیتوانند توضیح دهند که یک فرد دقیقاً چه شخصیتی خواهد داشت. نتایج این پژوهش بار دیگر نقش پررنگ محیط، تربیت و تجربههای زندگی را در شکلگیری شخصیت نشان میدهد.
سالهاست دانشمندان تلاش میکنند مشخص کنند ویژگیهایی مانند اجتماعی بودن، مسئولیتپذیری، اضطراب و کنجکاوی تا چه اندازه ریشه ژنتیکی دارند و چه مقدار از آنها تحت تأثیر محیط و تجربیات زندگی شکل میگیرد. دوقلوهای همسان نمونه روشنی برای بررسی این پرسش هستند؛ آنها تقریباً DNA یکسانی دارند، اما ممکن است با گذشت زمان ویژگیهای شخصیتی متفاوتی پیدا کنند.
هزاران تغییر ژنتیکی با شخصیت ارتباط دارند
در پژوهشی به سرپرستی تد شوابا از دانشگاه ایالتی میشیگان، دادههای ژنتیکی و شخصیتی حدود ۱٫۱۴ میلیون نفر از ۴۶ گروه مطالعاتی مورد بررسی قرار گرفت. پژوهشگران برای ارزیابی شخصیت افراد از مدل شناختهشده «پنج ویژگی بزرگ شخصیت» استفاده کردند که شامل برونگرایی، توافقپذیری، وظیفهشناسی، روانرنجوری و گشودگی به تجربه است.
دانشمندان با استفاده از روش تحلیل ارتباط در سطح ژنوم یا GWAS، میلیونها بخش از DNA را بررسی کردند تا مشخص شود آیا تغییرات ژنتیکی خاصی با تفاوتهای شخصیتی ارتباط دارند یا خیر.
نتیجه این بررسی به شناسایی ۱٬۲۶۰ تغییر ژنتیکی مرتبط با پنج ویژگی اصلی شخصیت منجر شد که ۸۲۴ مورد از آنها پیشتر شناسایی نشده بودند. با این حال، پژوهشگران هیچ ژن منفردی پیدا نکردند که بتواند تعیین کند فردی حتماً برونگرا، مضطرب، وظیفهشناس یا دارای ویژگی شخصیتی خاصی خواهد بود.
ژنها فقط بخش کوچکی از تفاوتهای شخصیتی را توضیح میدهند
یکی از مهمترین یافتههای این پژوهش این بود که تغییرات ژنتیکی شناساییشده تنها حدود ۷٫۴ تا ۱۰٫۶ درصد از تفاوتهای شخصیتی میان افراد را توضیح میدهند.
حتی زمانی که پژوهشگران تلاش کردند با استفاده از اطلاعات ژنتیکی، ویژگیهای شخصیتی افراد را پیشبینی کنند، مدلهای آنها کمتر از ۴ درصد از تفاوتهای شخصیتی را توضیح دادند. این موضوع نشان میدهد اگرچه DNA در شکلگیری گرایشهای شخصیتی نقش دارد، اما نمیتوان از روی ژنهای فرد، شخصیت او را با دقت بالا پیشبینی کرد.
میشل نیوار، همهگیرشناس ژنتیک از دانشگاه بریستول و یکی از پژوهشگران مطالعه، میگوید ژنها بر استعدادها و گرایشهای شخصیتی ما اثر میگذارند، اما عواملی مانند تربیت، فرهنگ و تجربههای زندگی نقش بسیار بزرگتری دارند.
بررسی دوقلوها و خواهر و برادرها
پژوهشگران برای بررسی دقیقتر نقش ژنتیک، دادههای خواهر و برادرها و دوقلوهای ناهمسان را نیز مقایسه کردند. این افراد معمولاً بخش زیادی از محیط رشد خود را با یکدیگر به اشتراک میگذارند، اما از نظر ترکیب ژنتیکی کاملاً یکسان نیستند.
نتایج نشان داد اثرات ژنتیکی مرتبط با شخصیت در این گروهها تقریباً مشابه الگوهایی بود که در میان افراد غیرمرتبط مشاهده شده بود. این یافته نیز از این ایده حمایت میکند که ژنتیک تنها یکی از عوامل شکلدهنده شخصیت است و محیط مشترک یا تجربههای زندگی میتوانند تفاوتهای مهمی ایجاد کنند.
فرهنگ نیز میتواند بر ارتباط ژن و شخصیت اثر بگذارد
تمام ویژگیهای شخصیتی نیز الگوی ژنتیکی یکسانی نداشتند. برای مثال، ارتباطهای ژنتیکی مربوط به ویژگی «توافقپذیری» در گروههای مختلف متفاوت بود.
پژوهشگران احتمال میدهند بخشی از این تفاوت به عوامل فرهنگی مربوط باشد؛ زیرا مفاهیمی مانند مهربانی، همکاری و صداقت ممکن است در جوامع مختلف با معیارهای متفاوتی سنجیده شوند. بنابراین، حتی نحوه تعریف و اندازهگیری یک ویژگی شخصیتی نیز میتواند بر نتایج مطالعات ژنتیکی تأثیر بگذارد.
چرا شناخت ژنتیک شخصیت اهمیت دارد؟
هدف این پژوهش فقط درک بهتر شخصیت انسان نیست. دانشمندان میتوانند از اطلاعات ژنتیکی مرتبط با ویژگیهای شخصیتی برای بررسی ارتباط میان رفتار انسان و موضوعاتی مانند سلامت، مشارکت اجتماعی و طول عمر نیز استفاده کنند.
برای نمونه، برخی پژوهشهای پیشین ارتباط میان ویژگیهایی مانند برونگرایی و میزان تماس افراد با دیگران در دوره دنیاگیری کووید-۱۹ را بررسی کردهاند. شناخت بهتر عوامل ژنتیکی و محیطی مؤثر بر رفتار میتواند به پژوهشگران کمک کند ارتباط میان ویژگیهای شخصیتی و پیامدهای مختلف زندگی را دقیقتر بررسی کنند.
در مجموع، نتایج این مطالعه تصویری پیچیده از شکلگیری شخصیت انسان ارائه میدهد. DNA میتواند بخشی از گرایشهای شخصیتی ما را توضیح دهد، اما سرنوشت شخصیتی ما را تعیین نمیکند. تربیت، فرهنگ، تجربهها، انتخابها و شرایط زندگی همچنان در شکلگیری اینکه هر فرد چه کسی میشود، نقش مهمی دارند.
این پژوهش در نشریه علمی Nature منتشر شده است. برای دنبال کردن تازهترین یافتههای علمی و پژوهشهای روز، به آماج مراجعه کنید.
