به گزارش آماج، همزمان با سالروز تولد شاه اسماعیل صفوی، اشکان زارعی، پژوهشگر تاریخ، در یادداشتی به بررسی نقش صفویان در بازسازی هویت سیاسی و فرهنگی ایران پرداخته و معتقد است مهمترین میراث این سلسله، احیای «اندیشه و ایده ایران» و شکلگیری دوباره هویت ملی ایرانیان پس از قرنها حکومتهای پراکنده بوده است.
به باور این پژوهشگر، ایران در سده نهم هجری با فروپاشی حکومت تیموریان، دچار آشفتگیهای سیاسی و اجتماعی گسترده شد و از سوی دیگر با تهدید قدرتهایی همچون عثمانی، ازبکان و حکومتهای محلی روبهرو بود. در چنین شرایطی، شاه اسماعیل صفوی با تاجگذاری در تبریز و تأسیس حکومت صفوی، زمینه شکلگیری نخستین دولت متمرکز ایرانی پس از اسلام را فراهم کرد.
صفویه و احیای هویت ملی ایران
زارعی با استناد به دیدگاه شماری از تاریخنگاران و ایرانشناسان، تأکید میکند که صفویان با تلفیق عناصر ملی و مذهبی، توانستند بنیانهای هویت ایرانی را تقویت کنند. به گفته او، رسمی شدن مذهب تشیع در کنار تأکید بر میراث تاریخی ایران، زمینهساز ایجاد وحدت سیاسی و فرهنگی در کشور شد.
وی همچنین معتقد است روی کار آمدن صفویان، ایران را از خطر تجزیه و سلطه قدرتهای منطقهای دور کرد و زمینه شکلگیری دولتی مستقل و قدرتمند را فراهم آورد؛ دولتی که به گفته بسیاری از پژوهشگران، نقش مهمی در تثبیت مرزهای سیاسی و هویت ملی ایران ایفا کرد.
تأکید شاه اسماعیل بر ایراندوستی
در این یادداشت آمده است که شاه اسماعیل صفوی در میدانهای نبرد، سرداران خود را به سر دادن شعار «جاوید باد ایران» و خواندن اشعار شاهنامه برای تقویت روحیه سپاهیان تشویق میکرد. نویسنده این رویکرد را نشانه توجه ویژه بنیانگذار صفویان به فرهنگ و تاریخ ایران میداند.
همچنین به گفته زارعی، در دوره صفویه شاهنامهخوانی، نقالی و روایت داستانهای حماسی ایران گسترش یافت و بسیاری از نمادهای فرهنگی و ملی ایران، از جمله نوروز، چوگان و نشان شیر و خورشید، جایگاه پررنگتری در ساختار حکومت پیدا کردند.
نوروز و نمادهای ایرانی در عصر صفوی
این پژوهشگر، توجه ویژه شاهان صفوی به برگزاری باشکوه آیین نوروز را از مهمترین اقدامات فرهنگی این سلسله میداند. به اعتقاد او، در این دوره آیینهای نوروزی با شکوه بیشتری برگزار شد و برخی سنتها مانند شلیک توپ در آغاز سال نو و برگزاری مراسم رسمی نوروز، تثبیت شدند.
زارعی همچنین به استفاده رسمی از نشان شیر و خورشید بر پرچم ایران در دوره صفوی اشاره کرده و آن را یکی از نمادهای مهم هویت ملی ایران در آن دوران معرفی میکند.
میراث ماندگار صفویان
نویسنده در جمعبندی یادداشت خود تأکید میکند که مهمترین دستاورد صفویان، ایجاد دوباره مفهوم «ایران» به عنوان یک دولت مستقل و احیای هویت ملی ایرانیان بود؛ دستاوردی که به باور بسیاری از پژوهشگران، پایههای ساختار سیاسی، فرهنگی و اجتماعی ایران معاصر را شکل داده است.
اگر به تاریخ ایران و تحلیل رویدادهای تاریخی علاقهمند هستید، تازهترین گزارشها و یادداشتهای تاریخی را در آماج دنبال کنید.
