به گزارش آماج، برخلاف تصور رایج، کودکان لزوماً خلاق‌تر از بزرگسالان نیستند. پژوهشی تازه نشان می‌دهد بزرگسالان در برخی آزمون‌های خلاقیت عملکرد بهتری دارند، اما اضطراب بیشتر و اعتمادبه‌نفس کمتر ممکن است مانع بروز آزادانه ایده‌های آن‌ها شود.
بر اساس گزارشی از گاردین، پژوهشگران دانشگاه گراتس اتریش دریافتند که بزرگسالان در فعالیت‌های خلاقانه، به‌ویژه زمانی که هدف مشخص یا محدودیت زمانی وجود دارد، ایده‌ها و آثار خلاقانه‌تری نسبت به کودکان پیش‌دبستانی ارائه می‌کنند. با این حال، کودکان هنگام انجام این فعالیت‌ها انگیزه و اعتمادبه‌نفس بیشتری دارند و اضطراب کمتری تجربه می‌کنند.
چگونه خلاقیت کودکان و بزرگسالان مقایسه شد؟
در این پژوهش، ۹۲ کودک چهار تا هفت‌ساله و ۷۰ بزرگسال که بیشتر آن‌ها در دهه ۲۰ زندگی خود بودند، در سه آزمایش شرکت کردند.
در آزمایش نخست، شرکت‌کنندگان سه دقیقه فرصت داشتند تا کاربردهای خلاقانه و متفاوتی برای یک قوطی فلزی پیشنهاد دهند. در آزمایش دوم، بدون محدودیت زمانی هر چیزی را که می‌خواستند نقاشی کردند. در آزمایش سوم نیز باید طی هشت دقیقه تصویری از یک حیوان خیالی می‌کشیدند.
داوران، پاسخ‌ها و آثار شرکت‌کنندگان را بر اساس ابتکار، کاربردی‌بودن و خلاقیت کلی ارزیابی کردند. همچنین میزان لذت، انگیزه، اعتمادبه‌نفس و اضطراب افراد هنگام انجام فعالیت‌ها مورد بررسی قرار گرفت.
نتایج نشان داد بزرگسالان در مجموع عملکرد خلاقانه بهتری داشتند؛ در مقابل، کودکان با اشتیاق بیشتری در فعالیت‌ها مشارکت کردند و نگرانی کمتری درباره نتیجه نشان دادند.
چرا بزرگسالان از بروز ایده‌های خلاقانه می‌ترسند؟
ماتیاس بندک، نویسنده ارشد پژوهش، معتقد است اشتیاق کودکان به بازی و تجربه‌کردن ممکن است با توانایی خلاقانه بیشتر اشتباه گرفته شود. کودکان معمولاً از خودِ فرایند فعالیت لذت می‌برند و کمتر نگران درست یا غلط بودن نتیجه هستند؛ به همین دلیل، ایده‌های مختلف را بدون ترس از اشتباه امتحان می‌کنند.
در مقابل، بزرگسالان ممکن است پیش از اجرای یک ایده نامتعارف، به این فکر کنند که دیگران درباره آن چه قضاوتی خواهند داشت. نگرانی از ردشدن یا بی‌ارزش تلقی‌شدن ایده‌ها می‌تواند باعث شود برخی پیشنهادها پیش از آنکه فرصت آزمایش پیدا کنند، کنار گذاشته شوند.
به گفته بندک، تمرکز بیش از اندازه بر نتیجه نهایی همچنین می‌تواند لذت تجربه خلاقانه را کاهش دهد. در حالی که کودکان اشتباه را بخشی طبیعی از تجربه و یادگیری می‌دانند، بزرگسالان گاهی پیش از شروع، خود را با معیارهای سخت‌گیرانه‌تری ارزیابی می‌کنند.
آیا خلاقیت با افزایش سن بیشتر می‌شود؟
پژوهشگران تأکید می‌کنند که نتایج این مطالعه به معنای افزایش قطعی خلاقیت در تمام مراحل زندگی نیست. در این پژوهش، دو گروه سنی در یک مقطع زمانی مقایسه شدند؛ بنابراین نمی‌توان از این نتایج به‌تنهایی نتیجه گرفت که توانایی خلاقانه هر فرد با افزایش سن چگونه تغییر می‌کند.
همچنین تفاوت توانایی‌های شناختی کودکان و بزرگسالان و تمایل احتمالی کودکان به انتخاب پاسخ‌های بسیار مثبت یا منفی در پرسشنامه‌ها، از جمله عواملی هستند که ممکن است بر نتایج اثر گذاشته باشند.
اعتمادبه‌نفس؛ حلقه گمشده خلاقیت بزرگسالان
با وجود این محدودیت‌ها، یافته‌های پژوهش این تصور را به چالش می‌کشند که کودکان در همه زمینه‌ها خلاق‌تر از بزرگسالان هستند. دست‌کم در فعالیت‌های بررسی‌شده، بزرگسالان توانایی بیشتری برای تولید ایده‌های خلاقانه نشان دادند؛ اما ترس از قضاوت دیگران و اعتمادبه‌نفس پایین‌تر می‌تواند مانع استفاده کامل از این ظرفیت شود.
پیام اصلی پژوهش این است که حفظ خلاقیت فقط به توانایی تولید ایده‌های تازه وابسته نیست؛ بلکه داشتن فضای امن برای آزمودن ایده‌ها، پذیرفتن اشتباه و کمتر نگران بودن درباره قضاوت دیگران نیز اهمیت دارد.
این مطالعه با همکاری پژوهشگرانی از دانشگاه گراتس اتریش، دانشگاه کاتولیک لوون بلژیک و دانشگاه ییل آمریکا انجام شده و نتایج آن در مجله علمی PLOS One منتشر شده است.
برای مطالعه تازه‌ترین مطالب علمی و گزارش‌های حوزه روان‌شناسی و علوم انسانی، به آماج مراجعه کنید.
