به نقل از آماج، غواصان در سواحل نورفک انگلستان موفق شدهاند ۲۵ سازه دستساز را در بستر دریای شمال ثبت و مستند کنند؛ بقایایی که احتمال میرود بخشی از شهر قرونوسطایی شیپدن باشد. این شهر حدود ۷۰۰ سال پیش در پی تغییرات ساحلی، فرسایش و پیشروی دریا از بین رفت و اکنون یافتههای تازه میتواند به بازسازی تصویری دقیقتر از آن کمک کند.
شیپدن؛ شهری که در کتاب دومزدی ثبت شده بود
شیپدن در نزدیکی شهر امروزی کرومر در نورفک قرار داشت و نام آن در کتاب دومزدی، سرشماری مشهور انگلستان در سال ۱۰۸۶ میلادی، ثبت شده است. بر اساس اطلاعات این سند، شیپدن در آن زمان حدود ۱۱۷ نفر جمعیت داشت و از یک بندر، دو کلیسا و ۳۶ خوک برخوردار بود.
اما شرایط ساحلی منطقه در قرنهای بعد بهشدت تغییر کرد. شواهد تاریخی نشان میدهد که یکی از کلیساهای شیپدن حدود سال ۱۴۰۰ میلادی به زیر آب رفت و در نهایت بخشهای باقیمانده شهر نیز در اثر فرسایش ساحلی و پیشروی دریای شمال ناپدید شدند.
کشف ۲۵ سازه در بستر دریای شمال
بررسیهای جدید زیر آب، ۲۵ سازه ساختهشده به دست انسان را شناسایی کرده است. پژوهشگران امیدوارند با مطالعه دقیق این بقایا بتوانند محل قرارگیری بخشهای مختلف شیپدن و روند تدریجی نابودی آن را بهتر مشخص کنند.
یکی از یافتههای قابل توجه، مجموعهای از پیها و تودههای سنگ چخماق است که احتمال دارد بقایای یک سازه فروریخته یا بخشی از اقدامات دفاعی شهر در برابر پیشروی آب باشد. برخی از این سازهها دارای ملاتهایی هستند که با وجود قرنها قرار گرفتن در محیط دریایی، هنوز آثاری از خود حفظ کردهاند.
تیم تحقیقاتی با استفاده از عکاسی تخصصی زیر آب، از بقایای موجود تصویربرداری کرده و بر اساس این تصاویر مدلهای سهبعدی از سازههای کف دریا ساخته است. این مدلها میتوانند در بررسی شکل و موقعیت بقایای تاریخی بدون جابهجایی آنها مورد استفاده قرار گیرند.
آیا «کلیسای غرقشده» واقعاً وجود داشته است؟
یکی از مشهورترین روایتهای محلی درباره شیپدن، داستانی درباره کلیسایی است که گفته میشود در دریا فرو رفته و گاهی صدای ناقوس آن از زیر آب شنیده میشود. با این حال، غواصان در بررسیهای اخیر سازهای پیدا نکردهاند که بتوان با اطمینان آن را بهعنوان کلیسای شیپدن شناسایی کرد.
همین مسئله باعث شده پژوهشگران درباره منشأ این افسانه با احتیاط بیشتری صحبت کنند. پیتر استیبنز، رئیس انجمن دوستان موزه کرومر، تأکید کرده است که بررسی اسناد تاریخی در کنار یافتههای باستانشناسی همچنان ادامه دارد و فرضیههای فعلی را نباید نتیجه قطعی دانست.
یکی از احتمالهای مطرح این است که نام «صخره کلیسا» ممکن است بعدها و در ارتباط با حادثهای در سال ۱۸۸۸ میلادی رواج پیدا کرده باشد. در آن سال، یدککش بخار «ویکتوریا» که از گریت یارموث حرکت کرده بود، با این محدوده برخورد کرد و در ادامه این مکان با روایت مربوط به کلیسای غرقشده پیوند خورد.
شاید ساکنان شیپدن با پیشروی دریا مقابله کرده بودند
یکی از جذابترین بخشهای این کشف، شناسایی ردیفی از سازهها و پیهای سنگی است که ممکن است به تلاش ساکنان شیپدن برای محافظت از شهر در برابر پیشروی آب مربوط باشد.
اگر این تفسیر در بررسیهای بعدی تأیید شود، بقایای کشفشده تنها نشانههایی از یک شهر ازدسترفته نخواهند بود؛ بلکه میتوانند اطلاعاتی درباره شیوه مواجهه جوامع ساحلی قرون وسطی با فرسایش و تغییرات خط ساحلی نیز ارائه کنند.
از جستوجوی یک یدککش تا کشف شهری فراموششده
نیک شیلر، غواص ارشد پروژه، میگوید هدف اولیه گروه، جستوجوی بقایای یدککش «ویکتوریا» بود؛ اما مشارکت در پروژه تحقیقاتی شیپدن به کشفی غیرمنتظره منجر شد.
اکنون انجمن دوستان موزه کرومر در حال تطبیق یافتههای زیر آب با اسناد تاریخی است. قرار است در ادامه، اطلاعات بیشتری درباره این سازهها و بازسازیهای دیجیتال احتمالی از شهر منتشر شود.
نتایج این پژوهش میتواند به روشنتر شدن مرز میان افسانههای محلی و شواهد باستانشناسی کمک کند و تصویری دقیقتر از شهری ارائه دهد که قرنها پیش در برابر تغییرات ساحلی دوام نیاورد و در زیر آبهای دریای شمال ناپدید شد.
برای دنبال کردن تازهترین مطالب درباره کشفیات تاریخی، باستانشناسی و میراث فرهنگی، به آماج مراجعه کنید.
