به نقل از آماج، دههها پژوهش درباره ویتامین C نشان میدهد این ماده برخلاف شهرتی که پیدا کرده، در جمعیت عمومی از ابتلا به سرماخوردگی جلوگیری نمیکند. با این حال، مصرف منظم آن ممکن است در برخی افراد مدت یا شدت علائم شدید سرماخوردگی را اندکی کاهش دهد.
با نزدیک شدن فصل سرما، تبلیغات مربوط به مصرف مکملهای ویتامین C افزایش پیدا میکند؛ اما ایده استفاده از دوزهای بسیار بالای این ویتامین برای پیشگیری از سرماخوردگی، بیش از ۵۰ سال پیش و با ادعاهای لینوس پاولینگ، دانشمند برنده دو جایزه نوبل، رواج پیدا کرد.
پاولینگ چگونه باور به ویتامین C را تقویت کرد؟
لینوس پاولینگ، شیمیدان آمریکایی، در سال ۱۹۵۴ جایزه نوبل شیمی را به دلیل پژوهشهایش درباره پیوندهای شیمیایی دریافت کرد و در سال ۱۹۶۲ نیز جایزه نوبل صلح را به دلیل فعالیتهایش علیه آزمایشهای تسلیحات هستهای به دست آورد.
او متخصص تغذیه یا پزشک بیماریهای عفونی نبود، اما در سال ۱۹۷۰ کتابی درباره ویتامین C و سرماخوردگی منتشر کرد. این کتاب به افزایش چشمگیر فروش محصولات حاوی ویتامین C کمک کرد؛ روندی که تا امروز نیز ادامه دارد.
پاولینگ توصیه میکرد افراد برای حفظ سلامت روزانه حدود هزار تا ۲ هزار میلیگرم ویتامین C مصرف کنند و برای پیشگیری از سرماخوردگی حتی مقادیر بیشتری دریافت کنند. با این حال، تفسیر او از مطالعاتی که برای حمایت از این ادعا استفاده کرده بود، بعدها بهشدت مورد انتقاد قرار گرفت.
آیا دوزهای بالای ویتامین C واقعاً مؤثرند؟
نتایج پژوهشهای انجامشده پس از مطالعات مورد استناد پاولینگ نشان میدهد تأثیر ویتامین C بر سرماخوردگی بسیار محدود است. یک فراتحلیل در سال ۲۰۲۳ نتایج ۱۰ کارآزمایی کنترلشده با دارونما را بررسی کرد که در مجموع ۲۷۳۶ فرد سالم، شامل بزرگسالان، کودکان و ورزشکاران، در آنها حضور داشتند.
شرکتکنندگان این مطالعات بهطور منظم دستکم هزار میلیگرم ویتامین C در روز مصرف میکردند. نتایج نشان داد مصرف ویتامین C با کاهش حدود ۱۵ درصدی علائم شدید سرماخوردگی همراه بود. با این حال، این معیار بر اساس تعداد روزهایی که افراد مجبور بودند در خانه بمانند محاسبه شده بود و پژوهشگران آن را یکی از محدودیتهای مطالعه دانستند.
در مقابل، مصرف ویتامین C تأثیر قابلتوجهی بر مدت علائم خفیف سرماخوردگی نداشت. همچنین یک فراتحلیل در سال ۲۰۱۳ نشان داد مصرف روزانه حدود ۲۰۰ میلیگرم ویتامین C در جمعیت عمومی تعداد موارد سرماخوردگی را کاهش نمیدهد؛ اگرچه در ورزشکاران و نیروهای نظامی کاهش موارد ابتلا مشاهده شد.
در همان مطالعه، مصرف منظم مکمل ویتامین C شدت علائم را در کودکان و بزرگسالان حدود ۸ تا ۱۴ درصد کاهش داد، اما شروع مصرف ویتامین C همزمان با آغاز علائم سرماخوردگی، فایدهای نشان نداد.
ویتامین C چقدر میتواند سرماخوردگی را کوتاه کند؟
بر اساس نتایج این مطالعات، توصیه اولیه پاولینگ درباره توانایی ویتامین C برای پیشگیری از سرماخوردگی بیش از حد بزرگنمایی شده است. شواهدی وجود ندارد که مصرف این ویتامین در افراد عادی خطر ابتلا به سرماخوردگی را کاهش دهد.
با این حال، مصرف منظم آن ممکن است مدت علائم شدید را بهطور متوسط حدود ۱۰ درصد کاهش دهد. برای مثال، اگر علائم شدید سرماخوردگی پنج روز ادامه داشته باشند، چنین کاهشی میتواند معادل حدود ۱۲ ساعت باشد. اگر علائم شدید تنها ۲۴ ساعت طول بکشند، کاهش مورد انتظار حدود دو ساعت و نیم خواهد بود.
نکته مهم این است که مصرف ویتامین C پس از شروع علائم ظاهراً تأثیری ندارد. برای مشاهده همین اثر محدود، باید ویتامین C بهصورت منظم و پیش از بیمار شدن مصرف شده باشد.
مصرف بیش از حد ویتامین C چه خطراتی دارد؟
دوزهای بسیار بالای ویتامین C لزوماً به معنای فایده بیشتر نیستند و مصرف مداوم بیش از هزار میلیگرم در روز میتواند خطر بروز عوارض جانبی را افزایش دهد.
- مشکلات گوارشی مانند اسهال، تهوع، گرفتگی معده و نفخ
- افزایش دفع اگزالات و احتمال تشکیل سنگ کلیه
- افزایش جذب آهن که در افراد مبتلا به هموکروماتوز تشخیصدادهنشده میتواند به آسیب بافتی منجر شود
- احتمال تداخل با برخی درمانها و داروها، از جمله پرتودرمانی، شیمیدرمانی و داروهای استاتین
میزان بالای مصرف توصیهشده توسط پاولینگ، یعنی حدود هزار تا ۲ هزار میلیگرم در روز، با معیارهای امروزی در محدوده بالای مصرف ایمن قرار میگیرد. در ایالات متحده، حداکثر میزان قابلتحمل برای بزرگسالان ۲ هزار میلیگرم در روز تعیین شده است، در حالی که مقدار توصیهشده روزانه برای بزرگسالان در استرالیا تنها ۴۵ میلیگرم است.
این مقدار را میتوان تقریباً از نصف یک پرتقال، سه تا چهار گلچه بروکلی پخته یا حدود یکسوم لیوان آب پرتقال دریافت کرد.
آیا مصرف مکمل ویتامین C ضروری است؟
شواهد موجود نشان میدهد برای بیشتر افراد، مصرف دوزهای بسیار بالای ویتامین C راه مؤثری برای جلوگیری از سرماخوردگی نیست. همچنین کمبود ویتامین C در جمعیت عمومی چندان شایع نیست؛ بهعنوان نمونه، کمتر از ۴ درصد استرالیاییها دچار کمبود این ویتامین هستند.
اگر تصور میکنید به مکمل ویتامین C نیاز دارید، بهتر است پیش از مصرف منظم دوزهای بالا با پزشک خود مشورت کنید و نسبت به عوارض احتمالی آن آگاه باشید.
برای مطالعه تازهترین یافتههای علمی و مطالب مرتبط با سلامت، به آماج مراجعه کنید.
