سکوت در جلسات کاری همیشه نشانه بیعلاقگی یا کمبود خلاقیت نیست؛ گاهی نتیجه تجربههای منفی گذشته است. بسیاری از کارکنان پس از آنکه ایدهای را مطرح کرده و با واکنش نامناسب، بیتوجهی یا انتقاد شدید مواجه میشوند، بهتدریج یاد میگیرند که سکوت کردن امنتر از مشارکت است.
به گزارش آماج، متخصصان حوزه روانشناسی خلاقیت معتقدند «سکوت آموختهشده» میتواند مانعی جدی برای نوآوری در سازمانها باشد. مغز انسان پس از تجربه یک واکنش دردناک، آن موقعیت را به عنوان خطری احتمالی ثبت میکند و تلاش میکند از تکرار آن جلوگیری کند.
در نتیجه، سکوتی که در بسیاری از جلسات کاری دیده میشود، الزاماً ناشی از بیتفاوتی نیست؛ بلکه ممکن است حاصل خاطرهای از زمانی باشد که فرد احساس کرده ایدهاش ارزشمند نبوده یا به خاطر بیان آن آسیب دیده است.
چرا کارکنان از بیان ایدههای خود دست میکشند؟
وقتی فردی یک یا چند بار با بیاعتنایی، رد شدن سریع یا واکنش منفی مدیران و همکاران روبهرو میشود، مغز او به تدریج یک الگوی دفاعی ایجاد میکند: «این کار را دوباره انجام نده.»
با گذشت زمان، این تجربه میتواند باعث شود افراد ترجیح دهند ایدههای خود را مطرح نکنند، حتی اگر پیشنهادهای ارزشمندی داشته باشند.
این وضعیت نه تنها خلاقیت فردی را کاهش میدهد، بلکه سازمان را نیز از یکی از مهمترین منابع رشد یعنی ایدههای کارکنان محروم میکند.
۱. از مقیاس کوچک شروع کنید
هر ایده بزرگی لزوماً از یک جلسه بزرگ شروع نمیشود. گاهی بهترین راه برای بازگشت به چرخه مشارکت، آزمایش یک ایده در محیطی کمخطر است.
کارکنان میتوانند ابتدا ایده خود را با یک همکار مورد اعتماد مطرح کنند؛ نه برای گرفتن تأیید، بلکه برای دریافت بازخورد اولیه و پیدا کردن نقاط ضعف احتمالی.
وقتی یک ایده پیش از مطرح شدن در جمع بزرگتر بررسی شود، فرد اعتمادبهنفس بیشتری پیدا میکند و احتمال حمایت دیگران نیز افزایش مییابد. گاهی حضور یک نفر دیگر که با ایده آشناست، باعث میشود طرح در جلسه اصلی تأثیر بیشتری داشته باشد.
۲. روزانه ۱۰ ایده بنویسید
یکی از روشهای تقویت دوباره توانایی ایدهپردازی، نوشتن تعداد زیادی ایده بدون نگرانی درباره کیفیت آنهاست.
هدف این تمرین، تولید ایدههای بینقص نیست؛ بلکه ایجاد دوباره عادت فکر کردن خلاقانه است. برخی ایدهها ممکن است ضعیف باشند و برخی دیگر ارزش توسعه داشته باشند، اما مهم این است که جریان تولید ایده متوقف نشود.
نوشتن ایدهها باعث میشود آنها از ذهن خارج شده و به چیزی قابل بررسی تبدیل شوند. پس از چند هفته، فرد مجموعهای از پیشنهادها خواهد داشت که میتواند بهترین گزینهها را برای مطرح کردن انتخاب کند.
آنچه پس از یک دوره طولانی سکوت کاهش پیدا میکند، بیشتر از شجاعت، توانایی تولید ایده است. تمرین مداوم ایدهپردازی میتواند این توانایی را دوباره فعال کند.
۳. به جای ارائه ایده جدید، ایدههای موجود را توسعه دهید
یکی از سادهترین روشها برای بازگشت به مشارکت در گفتوگوهای کاری، اضافه کردن به ایده دیگران است.
برای مثال، به جای مطرح کردن یک پیشنهاد کاملاً جدید میتوان گفت: «با توجه به نکتهای که مطرح شد، اگر زمانبندی را تغییر دهیم، شاید لازم باشد هماهنگی با تأمینکننده را هم زودتر شروع کنیم.»
این روش ریسک کمتری دارد، زیرا فرد احساس نمیکند تمام اعتبار یک ایده به تنهایی بر دوش اوست. همچنین حتی اگر پیشنهاد اصلاحی پذیرفته نشود، فرد تجربه منفی شدیدی مانند رد شدن یک ایده شخصی کامل را تجربه نمیکند.
محیط کاری امن، شرط اصلی خلاقیت است
ایدهها سرمایه اصلی هر سازمان هستند، اما زمانی شکوفا میشوند که کارکنان احساس امنیت کنند. محیطی که در آن پرسش، مخالفت سازنده و پیشنهادهای تازه پذیرفته شود، زمینه رشد نوآوری را فراهم میکند.
مدیران نیز نقش مهمی در شکستن چرخه سکوت دارند. واکنش آنها به اولین فردی که یک نظر متفاوت مطرح میکند، به دیگران نشان میدهد که آیا مشارکت ارزشمند است یا باید از آن پرهیز کرد.
در نهایت، بازگرداندن فرهنگ ایدهپردازی نیازمند ایجاد تجربههای مثبت جدید است؛ تجربههایی که به کارکنان یادآوری کند بیان نظر و خلاقیت، به جای آنکه یک خطر باشد، بخشی طبیعی از کار روزمره است.
برای مطالعه مطالب بیشتر درباره مدیریت، خلاقیت و روانشناسی محیط کار، آماج را دنبال کنید.
