هانتاویروسها خانوادهای از ویروسهای RNA هستند که عمدتاً توسط جوندگان منتقل میشوند و میتوانند در انسان بیماریهای شدید و گاهی مرگبار ایجاد کنند. این ویروسها طی سالهای اخیر دوباره مورد توجه جهانی قرار گرفتهاند، بهویژه پس از خوشههای جدید ابتلا در آمریکای جنوبی و گزارشهای سازمان جهانی بهداشت در سال ۲۰۲۶.
هانتا ویروس چیست؟
هانتاویروسها متعلق به جنس Orthohantavirus هستند و بیشتر در موشها، ولها و سایر جوندگان وحشی زندگی میکنند. انسان معمولاً میزبان اتفاقی این ویروس محسوب میشود.
دو سندرم اصلی ناشی از هانتا ویروس:
- HFRS
تب خونریزیدهنده همراه با سندرم کلیوی
بیشتر در آسیا و اروپا دیده میشود - HPS / HCPS
سندرم ریوی یا قلبیریوی هانتاویروس
عمدتاً در قاره آمریکا مشاهده میشود
مرگومیر بالاتری دارد.
منشأ و مخزن طبیعی بیماری
مخزن اصلی ویروس:
- موشهای صحرایی
- موشهای جنگلی
- ولها
- برخی جوندگان بومی آمریکای جنوبی
ویروس در:
- ادرار
- مدفوع
- بزاق جوندگان
وجود دارد و از طریق ذرات معلق آلوده منتقل میشود.
راههای انتقال
۱. انتقال از جوندگان به انسان شایعترین روش انتقال است.
موارد پرخطر:
- تمیز کردن انبارهای آلوده
- تماس با فضولات موش
- ورود به مکانهای متروکه
- تنفس گردوغبار آلود
۲. انتقال انسان به انسان: بیشتر هانتاویروسها چنین قابلیتی ندارند؛ اما گونه Andes virus در آمریکای جنوبی استثنا محسوب میشود.
یافته مهم سال ۲۰۲۶: انتقال انسانی در کشتی MV Hondius
در سال ۲۰۲۶، شیوعی از Andes hantavirus در کشتی اکتشافی MV Hondius ثبت شد.
بر اساس گزارش WHO:
۱۱ مورد ابتلا
۳ مرگ
احتمال انتقال انسان به انسان
منشأ اولیه احتمالاً تماس با جوندگان در آمریکای جنوبی
این رویداد باعث شد دانشمندان دوباره خطر پاندمی بالقوه هانتاویروس را بررسی کنند.
آیا هانتاویروس میتواند پاندمی ایجاد کند؟
اکنون اجماع علمی این است که:
هانتاویروس به آسانی کووید-۱۹ منتقل نمیشود
انتقال آن نیازمند تماس نزدیک و طولانی است
احتمال پاندمی جهانی فعلاً پایین ارزیابی میشود
اما:
دانشمندان درباره تغییرات ژنتیکی ویروس هشدار دادهاند
برخی مطالعات احتمال سازگاری بیشتر ویروس با انتقال انسانی را بررسی میکنند.
علائم بیماری
مرحله اولیه
علائم اولیه شبیه آنفلوآنزا هستند:
- تب
- خستگی شدید
- درد عضلات
- سردرد
- تهوع
- اسهال
- مرحله شدید
در موارد شدید:
- تنگی نفس ناگهانی
- تجمع مایع در ریه
- افت فشار خون
- نارسایی تنفسی
میزان مرگومیر HPS میتواند تا ۵۰٪ برسد.
دوره نهفتگی
دوره کمون معمولاً:
- ۱ تا ۶ هفته
است.
گاهی علائم تا ۸ هفته بعد ظاهر میشوند.
تشخیص بیماری
روشهای اصلی تشخیص:
- PCR
- آزمایش آنتیبادی
- بررسی خون
- تصویربرداری ریه
تشخیص سریع اهمیت حیاتی دارد، زیرا بیماری میتواند ناگهانی شدید شود.
درمان
درمان اختصاصی قطعی وجود ندارد
هنوز:
- واکسن تأییدشده جهانی
- داروی ضدویروس قطعی
برای هانتاویروس وجود ندارد.
درمان فعلی
- مراقبت ویژه ICU
- اکسیژن درمانی
- تهویه مکانیکی
- کنترل مایعات و فشار خون
آخرین تحقیقات درمانی
دانشمندان روی این موارد کار میکنند:
- آنتیبادیهای مونوکلونال
- واکسنهای mRNA
- مهارکنندههای ورود ویروس به سلول
شرکتهای زیستفناوری از جمله Moderna نیز روی واکسنهای احتمالی کار میکنند.
کشف علمی مهم ۲۰۲۶: ماندگاری ویروس در بدن
مطالعهای در سوئیس نشان داد گونه Andes virus ممکن است برای مدت بسیار طولانی در مایع منی باقی بماند؛ حتی تا چند سال پس از بهبودی.
این یافته:
- نگرانی درباره انتقال جنسی احتمالی را افزایش داده
- باعث پیشنهاد دستورالعملهای احتیاطی جدید شده است
البته هنوز انتقال جنسی قطعی بهصورت گسترده اثبات نشده است.
تغییرات ژنتیکی و تکامل ویروس
مطالعات ژنومی جدید نشان دادهاند:
- هانتاویروسها دچار بازآرایی ژنتیکی میشوند
- برخی سویهها قابلیت تطابق بیشتری پیدا کردهاند
در سال ۲۰۲۵ حتی گونه جدیدی به نام Sager Creek virus در جوندگان آمریکا کشف شد.
نقش تغییرات اقلیمی
تحقیقات اروپایی نشان داده:
- گرمایش زمین
- تغییر اکوسیستمها
- کاهش تنوع زیستی
میتوانند خطر شیوع هانتاویروس را افزایش دهند.
افزایش دما باعث افزایش جمعیت جوندگان و تماس بیشتر آنها با انسان میشود.
پیشگیری
مهمترین اقدامات پیشگیرانه
کنترل جوندگان
- بستن منافذ ورود موش
- نگهداری صحیح مواد غذایی
- دفع زباله مناسب
هنگام تمیزکاری
- هرگز فضولات خشک موش را جارو نکنید
- ابتدا محیط را مرطوب و ضدعفونی کنید
- از ماسک و دستکش استفاده کنید
در طبیعت
- از تماس با لانه جوندگان خودداری کنید
- چادر را دور از فضولات حیوانات برپا کنید
آیا هانتاویروس در اروپا وجود دارد؟
بله. در اروپا معمولاً نوعی از بیماری کلیوی (HFRS) دیده میشود که اغلب خفیفتر از گونه آمریکای جنوبی است. کشورهای:
- آلمان
- فنلاند
- سوئد
- کشورهای بالکان
موارد بیشتری گزارش میکنند.
جمعبندی
هانتاویروس همچنان بیماریای نسبتاً نادر اما بسیار جدی است. مهمترین نکات علمی امروز عبارتاند از:
- انتقال اصلی هنوز از جوندگان به انسان است
- گونه Andes virus قابلیت محدود انتقال انسانی دارد
- هنوز پاندمی جهانی محتمل ارزیابی نمیشود
- واکسن و درمان قطعی وجود ندارد
- تغییرات اقلیمی ممکن است خطر شیوع را افزایش دهند
- تحقیقات روی واکسنهای mRNA و درمانهای نوین ادامه دارد
