به گزارش آماج، پژوهش مشترک گیاه‌شناسان مراکز تحقیقات کشاورزی استان‌های خوزستان و کرمانشاه، حضور گونه گیاهی دارویی و کمیاب Glossostemon bruguieri را در فلور ایران مستند و تأیید کرده است. این مطالعه با بررسی اسناد تاریخی، نمونه‌های هرباریومی و پایش‌های میدانی انجام شده و در کنار روشن کردن پیشینه حضور این گیاه در ایران، از تخریب زیستگاه‌های طبیعی آن بر اثر تغییر کاربری اراضی نیز خبر می‌دهد.
سندی تاریخی از حضور گیاه کمیاب در ایران
این پژوهش با عنوان «یادداشت‌های آرایه‌شناختی و کشف مجدد گونه Glossostemon bruguieri در ایران» به همکاری مهری دیناروند، عضو هیئت علمی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان، و نسترن جلیلیان، عضو هیئت علمی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی کرمانشاه، انجام شده است.
هدف اصلی این مطالعه، بازنگری گزارش‌های پیشین، منابع گیاه‌شناسی منطقه‌ای و اسناد موجود در مجموعه‌های هرباریومی داخلی و بین‌المللی بود؛ زیرا درباره منشأ ایرانی برخی نمونه‌های منتسب به این گونه ابهام‌هایی وجود داشت. برای نمونه، یک نمونه دیجیتالی ثبت‌شده در سال ۱۹۰۶ در کرکوک، با وجود برچسب‌های تاریخی، به محدوده عراق امروزی تعلق داشت.
با بررسی دقیق اسناد تاریخی، پژوهشگران نمونه‌ای ارزشمند را شناسایی کردند که ویلیام کنت لافتوس در ۲۲ آوریل ۱۸۵۲، حدود ۱۷۴ سال پیش، از دشت میان دزفول و پای‌پل در جنوب‌غرب ایران جمع‌آوری کرده بود. این نمونه اکنون در موزه تاریخ طبیعی لندن نگهداری می‌شود و مدرکی مستند از حضور این گیاه در ایران به شمار می‌رود.
تخریب زیستگاه گیاه در خوزستان
در این مطالعه، نمونه دیگری از این گونه که در سال ۱۹۹۸ از منطقه سبیلی، در روستای حمزه و محدوده سردشت دزفول، جمع‌آوری شده بود نیز بررسی شد. با این حال، بازدیدهای میدانی اخیر نشان داد که زیستگاه پیشین گیاه به‌طور کامل به زمین‌های کشاورزی و باغ تبدیل شده است؛ موضوعی که مانع مشاهده دوباره آن در این منطقه شده است.
این وضعیت، اهمیت حفاظت از زیستگاه‌های طبیعی و توجه به پیامدهای تغییر کاربری اراضی را برجسته می‌کند. از بین رفتن زیستگاه‌ها می‌تواند بقای گونه‌های کمیاب را تهدید کند و شناسایی و حفاظت از آن‌ها را دشوارتر سازد.
ثبت شواهدی از حضور گونه در استان ایلام
پژوهشگران همچنین نمونه‌ای از کوه دینارکوه در شهرستان آبدانان استان ایلام را با مختصات جغرافیایی و مستندات هرباریومی معرفی کرده‌اند. مجموعه شواهد تاریخی، نمونه‌های مرتبط با خوزستان و مستندات به‌دست‌آمده از ایلام، پشتوانه علمی لازم برای تأیید حضور این گونه در فلور ایران را فراهم کرده است.
ویژگی‌ها و پراکنش گیاه Glossostemon bruguieri
این گیاه از تیره پنیرک است و در زیستگاه‌های خشک، تپه‌های خشک و مناطق نیمه‌استپی و بیابانی جنوب ایران می‌روید. پراکنش آن به محدوده‌هایی از مناطق جغرافیای گیاهی ایران‌ـ‌تورانی و صحاراـ‌سندی می‌رسد و کشورهایی مانند ایران، عراق، عمان و عربستان سعودی را در بر می‌گیرد. ریشه‌های خوراکی این گیاه نیز در برخی مناطق مورد استفاده قرار می‌گیرند.
نتایج این مطالعه نشان می‌دهد که ترکیب بررسی‌های میدانی با بازنگری منابع علمی و کاوش در مجموعه‌های هرباریومی، نقشی مهم در تکمیل اطلاعات مربوط به تنوع زیستی، شناخت دقیق‌تر فلور ایران و حفاظت از منابع ژنتیکی کشور دارد. همچنین، شناسایی و مستندسازی گونه‌های کمیاب می‌تواند زمینه را برای برنامه‌ریزی بهتر در راستای حفاظت از زیستگاه‌های طبیعی فراهم کند.
برای دنبال کردن تازه‌ترین اخبار علمی، محیط‌زیست و تنوع زیستی ایران، به آماج مراجعه کنید.
