انتخاب رنگ در محیطهای آموزشی تنها یک موضوع زیباییشناختی نیست؛ یک پژوهش تازه نشان میدهد رنگ فضای کلاس و کارگاه میتواند بر احساس، تمرکز، انگیزه، خلاقیت و حتی تعامل اجتماعی دانشجویان اثر بگذارد. در این مطالعه، رنگهای بنفش، آبی و زرد بیش از سایر گزینهها مورد ترجیح دانشجویان قرار گرفتند.
به نقل از آماج، پژوهشگران با بررسی تجربه دانشجویان در فضاهای آموزشی شبیهسازیشده، تأثیر رنگهای مختلف بر ادراک و احساس کاربران را بررسی کردهاند؛ نتایجی که میتواند برای طراحی کلاسها، کارگاههای آموزشی و فضاهای دانشگاهی مورد توجه معماران و طراحان داخلی قرار گیرد.
رنگ چگونه تجربه یادگیری را تغییر میدهد؟
محیطهای آموزشی تنها محل انتقال محتوای درسی نیستند، بلکه بخش مهمی از تجربه یادگیری را شکل میدهند. عواملی مانند نور، چیدمان، فرم و رنگ میتوانند بر احساس دانشجویان، میزان تمرکز، انگیزه و خلاقیت آنها تأثیر بگذارند.
رنگ یکی از نخستین عناصر بصری است که افراد هنگام ورود به یک فضای داخلی با آن مواجه میشوند. یک رنگ میتواند محیط را آرام، پرنشاط، رسمی، صمیمی یا حتی خستهکننده جلوه دهد. به همین دلیل، انتخاب رنگ در فضاهای آموزشی را نمیتوان صرفاً تصمیمی تزئینی دانست و این موضوع میتواند بخشی از طراحی مؤثر برای ارتقای تجربه یادگیری باشد.
اهمیت این مسئله زمانی بیشتر میشود که بسیاری از فضاهای آموزشی، بهویژه در دانشگاهها، لزوماً بر اساس نیازهای روانی و احساسی دانشجویان طراحی نشدهاند. در چنین شرایطی، ممکن است یک فضای آموزشی از نظر ظاهری مناسب باشد، اما نتواند تمرکز، تعامل اجتماعی یا انگیزه کاربران را به اندازه کافی تقویت کند.
بررسی تأثیر رنگ با کمک واقعیت مجازی
پژوهش درباره تأثیر رنگ بر احساس افراد با پیچیدگیهایی همراه است، زیرا واکنش انسانها به رنگها میتواند چندبعدی باشد. به همین دلیل، پژوهشگران برای نزدیک شدن به تجربه واقعی کاربران از فناوری واقعیت مجازی استفاده کردند.
در این پژوهش، سیاوش کاتبی، پژوهشگر دانشکده معماری دانشگاه شیراز، به همراه دو همکار دانشگاهی خود، ترجیح رنگ در فضاهای آموزشی و بهطور مشخص در کارگاه طراحی معماری را بررسی کردند.
در این مطالعه ۳۰ دانشجوی معماری با استفاده از هدست واقعیت مجازی وارد فضاهای آموزشی شبیهسازیشده با رنگهای مختلف شدند و احساس و ادراک خود را درباره هر فضا ثبت کردند. برای ارزیابی واکنش دانشجویان نیز از پرسشنامه «تفاضل معنایی» استفاده شد؛ ابزاری که امکان سنجش برداشت افراد از ویژگیهایی مانند شفافیت، نشاط، پویایی و صمیمیت محیط را فراهم میکند.
پس از جمعآوری دادهها، پژوهشگران نتایج را با روشهای آماری مورد بررسی قرار دادند تا مشخص شود تفاوت واکنش دانشجویان به رنگهای مختلف از نظر آماری معنادار است یا خیر.
بنفش، آبی و زرد؛ رنگهای محبوبتر دانشجویان
نتایج مطالعه نشان داد برخی رنگها در مقایسه با وضعیت رنگی موجود، مطلوبیت بیشتری برای دانشجویان داشتند. در این میان، رنگهای بنفش، آبی و زرد بیش از سایر گزینهها مورد ترجیح قرار گرفتند.
این رنگها بیشتر با ویژگیهایی مانند شفافیت، نشاط، پویایی، هماهنگی، صمیمیت و دعوتکنندگی همراه بودند. یافتهها نشان میدهد انتخاب رنگ مناسب میتواند در ایجاد احساس مثبت نسبت به فضای آموزشی و افزایش کیفیت حضور دانشجویان در محیط نقش داشته باشد.
قرمز و مشکی؛ رنگهایی با ادراک تنش بیشتر
در مقابل، برخی رنگها واکنشهای منفیتری ایجاد کردند. قرمز و مشکی بیشتر با احساس رسمیت زیاد، خشونت ادراکی، تنش و سنگینی فضا همراه بودند.
در بخش دیگری از نتایج، رنگ سبز نیز بازخورد مثبتی از نظر ایجاد تعادل، طراوت و احساس امنیت ذهنی دریافت کرد و توانست حس دعوتکنندگی و کاهش تنش را تقویت کند.
بر این اساس، پژوهشگران بر این باورند که رنگ در فضای آموزشی تنها یک عنصر ظاهری نیست و میتواند بر ادراک فضایی، انگیزش و تعامل اجتماعی دانشجویان تأثیر بگذارد.
چه رنگهایی برای کلاس و کارگاه مناسبترند؟
یافتههای این پژوهش که در «فصلنامه مطالعات در دنیای رنگ» متعلق به پژوهشگاه رنگ و انجمن علمی رنگ ایران منتشر شده، میتواند برای معماران و طراحان داخلی در زمان طراحی فضاهای آموزشی کاربرد داشته باشد.
بر پایه نتایج این مطالعه، رنگهایی مانند بنفش، زرد، سبز و آبی میتوانند برای فضاهای خلاقانه، مشارکتی و تعاملی گزینههای مناسبتری باشند؛ زیرا علاوه بر ایجاد احساس مثبت، ممکن است کیفیت حضور کاربران در محیط را نیز افزایش دهند.
در مقابل، استفاده گسترده از رنگهای تیره یا رنگهایی که احساس تنش ایجاد میکنند، بهتر است با احتیاط انجام شود و چنین رنگهایی بیشتر در بخشهای تأکیدی به کار روند، نه بهعنوان رنگ غالب محیط. این موضوع در کارگاهها و کلاسهایی که تمرکز، ارتباط و خلاقیت در آنها اهمیت دارد، اهمیت بیشتری پیدا میکند.
واقعیت مجازی؛ ابزاری برای طراحی دقیقتر فضاهای آموزشی
یکی از نکات قابل توجه این پژوهش، استفاده از واقعیت مجازی برای بررسی واکنش شناختی و احساسی دانشجویان است. این فناوری به پژوهشگران امکان میدهد محیطهایی نزدیک به واقعیت ایجاد کنند و تأثیر عناصر مختلف طراحی را در شرایط کنترلشده بسنجند.
استفاده از چنین روشی میتواند به طراحان کمک کند پیش از اجرای نهایی یک پروژه، تأثیر رنگهای مختلف را ارزیابی کنند و در نتیجه از برخی تصمیمهای نادرست و پرهزینه در مرحله اجرا جلوگیری شود.
در مجموع، نتایج این پژوهش بر اهمیت توجه به ابعاد روانی رنگ در طراحی محیطهای آموزشی تأکید دارد و نشان میدهد کیفیت یک فضای یادگیری تنها به تجهیزات و امکانات آن محدود نمیشود؛ بلکه ویژگیهای بصری و احساسی محیط نیز میتوانند در تجربه دانشجویان نقش داشته باشند.
برای دنبال کردن تازهترین اخبار و گزارشهای آموزشی، علمی و پژوهشی، به آماج سر بزنید.
“`
