روش آموزشی «فونیکس زبانی» (Linguistic Phonics) در حال ورود به برخی مدارس است و همزمان بحثهایی درباره میزان اثربخشی آن در آموزش خواندن و نوشتن شکل گرفته است. این رویکرد با تأکید بر ارتباط مستقیم میان صداهای گفتاری و حروف، بهویژه در آموزش املا و رمزگذاری، توجه برخی متخصصان آموزش سواد خواندن را به خود جلب کرده است.
به نقل از آماج، این شیوه آموزشی در حالی مورد توجه قرار گرفته که هنوز پژوهشهای قطعی برای اثبات برتری آن نسبت به سایر روشهای آموزش فونیکس وجود ندارد و کارشناسان بر ضرورت احتیاط در ادعاهای مربوط به برتری این رویکرد تأکید دارند.
فونیکس زبانی چیست؟
فونیکس زبانی بر آموزش رابطه میان صداهای گفتاری و شکل نوشتاری آنها تمرکز دارد. در این روش، دانشآموز به جای آنکه تنها از حروف به سمت تلفظ حرکت کند، از صداهای کلمات نیز برای ساختن شکل نوشتاری آنها استفاده میکند.
یکی از مؤلفههای مهم این رویکرد، تمرینهای مربوط به املا و «رمزگذاری» یا تبدیل صداهای شنیداری به حروف نوشتاری است. پژوهشها نشان دادهاند که ترکیب تمرینهای املا و رمزگذاری میتواند به بهبود مهارت خواندن و نوشتن، بهویژه در دانشآموزان دارای اختلالات یادگیری، کمک کند.
اهمیت املا در یادگیری خواندن و نوشتن
دِوین کرنز، استاد سوادآموزی اولیه در دانشگاه ایالتی کارولینای شمالی در رالی و رئیس هیئت مشورتی علمی انجمن بینالمللی نارساخوانی، بر اهمیت آموزش املا تأکید کرده است.
به گفته او، فعالیتهایی مانند املای ابداعی، آموزش مستقیم املا و ساختن کلمات از صداها میتوانند در هر برنامه آموزشی فونیکس مفید باشند و فعالیتهای مبتنی بر حرکت از گفتار به نوشتار، ظرفیت افزایش یادگیری را دارند.
تیم شاناهان، استاد بازنشسته آموزش در دانشگاه ایلینوی در شیکاگو نیز بر مزایای این فعالیتها تأکید کرده، اما معتقد است تا زمانی که شواهد قطعی درباره برتری فونیکس زبانی نسبت به روشهای دیگر در دسترس نباشد، ادعاهای مربوط به برتری آن باید با احتیاط مطرح شوند.
آیا فونیکس زبانی برای دانشآموزان دارای نارساخوانی بهتر است؟
یکی از پرسشهای مهم درباره این رویکرد، میزان کارایی آن برای دانشآموزان مبتلا به نارساخوانی و سایر مشکلات خواندن است. فونیکس زبانی با تمرکز بر الگوهای رایج، میتواند روند آموزش را سادهتر و تمرین دانشآموزان را هدفمندتر کند.
با این حال، کرنز هشدار میدهد که دانشآموزان دارای نارساخوانی و برخی دیگر از مشکلات خواندن، معمولاً در تعمیم دادن الگوهای آموختهشده با دشواری مواجه هستند. این مسئله ممکن است در برخی موارد روند پیشرفت آنها در یک برنامه مبتنی بر فونیکس زبانی را کند کند.
با وجود این، به گفته کرنز، سادگی این نظام آموزشی ممکن است در نهایت به نتایجی منجر شود که به اندازه روشهای مبتنی بر آموزش قواعد مؤثر باشند؛ هرچند هنوز داده علمی کافی برای تأیید یا رد قطعی این فرضیه وجود ندارد.
جایگاه فونیکس زبانی در مدارس
بحث درباره فونیکس زبانی در نهایت به یک پرسش اساسی بازمیگردد: دانشآموزان دقیقاً به چه میزان آموزش درباره ساختار کلمات و قواعد آن نیاز دارند؟ پاسخ به این پرسش همچنان روشن نیست و درباره بخشهایی از روشهای مبتنی بر آموزش قواعد، از جمله رویکرد اورتون-گيلينگهام، نیز اختلافنظر وجود دارد.
با این حال، متخصصان بر یک نکته اشتراک نظر بیشتری دارند: افزودن تمرینهای املا، ساخت کلمات از صداها و فعالیتهای «گفتار به نوشتار» به برنامههای موجود میتواند برای یادگیری دانشآموزان مفید باشد. بنابراین، حتی در صورت نبود شواهد قطعی درباره برتری فونیکس زبانی، برخی عناصر اصلی این رویکرد میتوانند در برنامههای آموزش خواندن و نوشتن مورد استفاده قرار گیرند.
در شرایط فعلی، به نظر میرسد مدارس و معلمان باید در استفاده از فونیکس زبانی میان مزایای احتمالی آن و محدودیتهای شواهد پژوهشی تعادل برقرار کنند و از ارائه ادعاهای قطعی درباره برتری این روش تا زمان انتشار پژوهشهای بیشتر خودداری کنند.
برای دنبال کردن تازهترین اخبار و گزارشهای آموزشی، به آماج سر بزنید.
“`
