به گزارش آماج، نگین صدریزاده، فعال حوزه کودک و نوجوان و مربی باسابقه کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، معتقد است ادبیات کودک و نوجوان تنها ابزاری برای سرگرمی یا آموزش نیست، بلکه بستری برای پرورش ظرفیتهای انسانی، شکلگیری هویت، تقویت تخیل و آموزش مهارتهای زندگی است. او تأکید میکند روایت، هسته اصلی ادبیات کودک است و میتواند به کودکان در شناخت خود، همدلی با دیگران و عبور از بحرانهای زندگی کمک کند.
ادبیات؛ فراتر از سرگرمی و آموزش
صدریزاده با اشاره به نقش روایت در رشد کودکان گفت ادبیات، فضایی امن برای تجربه موقعیتهای مختلف زندگی فراهم میکند؛ جایی که کودک بدون پرداخت هزینه واقعی، پیامد انتخابها و تصمیمهای خود را در قالب داستان تجربه میکند.
به گفته او، روایت به انسان کمک میکند میان احساسات، تجربهها و رخدادهای زندگی ارتباط برقرار کند و از طریق همذاتپنداری با شخصیتهای داستان، مهارتهایی مانند همدلی، خودشناسی و مسئولیتپذیری را بیاموزد.
روایت، بنیان شکلگیری شخصیت کودک
این فعال حوزه کودک و نوجوان معتقد است شخصیت انسان بیش از آنکه با نصیحت و آموزش مستقیم شکل بگیرد، با روایت ساخته میشود. به باور او، ادبیات کودک به مخاطب کمک میکند پیامد انتخابهای اخلاقی را درک کند، هوش اخلاقی خود را پرورش دهد و برای زندگی معنا بسازد.
تربیت غیرمستقیم؛ ویژگی اصلی ادبیات کودک
صدریزاده با تأکید بر اینکه تربیت واقعی با انتقال مستقیم دستورالعملها محقق نمیشود، اظهار کرد ادبیات کودک به جای ارائه پاسخهای آماده، شیوه اندیشیدن را به کودکان آموزش میدهد.
وی گفت کودکان و نوجوانان در جریان داستان، با شخصیتها همراه میشوند، شکست را تجربه میکنند، درباره تصمیمهای دشوار میاندیشند و پیامد انتخابهای خود را میبینند؛ فرآیندی که زمینه تربیت غیرمستقیم را فراهم میکند.
ادبیات زمانی از مسیر خود خارج میشود که به شعار تبدیل شود
به اعتقاد این مربی باسابقه، زمانی که شخصیتهای داستان به بلندگوی نویسنده تبدیل شوند، پایان داستان از پیش مشخص باشد یا روایت تنها یک صدای غالب را بازتاب دهد، اثر از قلمرو ادبیات فاصله میگیرد و به متنی صرفاً آموزشی یا اخلاقگو تبدیل میشود.
او تأکید کرد پیامهای تربیتی باید به شکل غیرمستقیم در دل روایت قرار گیرند تا مخاطب خود به کشف آنها برسد.
مهمترین مأموریت ادبیات کودک در عصر هوش مصنوعی
صدریزاده معتقد است در عصر هوش مصنوعی، مهمترین وظیفه ادبیات کودک انتقال اطلاعات نیست، بلکه پرورش ظرفیتهایی مانند همدلی، تفکر انتقادی، تابآوری، استقلال فکری، گفتوگو، مدیریت هیجان، حل مسئله و مسئولیتپذیری اجتماعی است.
وی افزود کودکان باید بیاموزند اختلافنظر به معنای دشمنی نیست، شکست پایان مسیر نیست و هر روایت تنها یکی از زاویههای دید به جهان محسوب میشود.
رسانههای دیجیتال رقیب ادبیات نیستند
به گفته این فعال حوزه کودک، رقیب اصلی ادبیات کودک، تلفن همراه یا رسانههای دیجیتال نیست، بلکه سطحیخوانی و شتابزدگی است.
او معتقد است کتاب و قصه همچنان بهترین فرصت را برای تأمل، تخیل، اندیشیدن و کشف جهان در اختیار کودکان قرار میدهند؛ هرچند ادبیات باید از ظرفیت رسانههای نوین نیز برای ارائه روایتهای جذابتر بهره بگیرد.
کتاب خوب چه ویژگیهایی دارد؟
صدریزاده به خانوادهها و مربیان توصیه کرد به جای پرسیدن اینکه یک کتاب «چه چیزی آموزش میدهد»، این سؤال را مطرح کنند که «این کتاب چه انسانی را پرورش میدهد؟»
او شخصیتهای چندبعدی، تعارضهای واقعی، زبان روان و استاندارد، پرهیز از شعارزدگی و ایجاد فرصت برای گفتوگو و اندیشیدن را از مهمترین معیارهای انتخاب کتاب مناسب برای کودکان دانست.
ادبیات چگونه به کودکان در عبور از بحران کمک میکند؟
صدریزاده با تأکید بر اینکه ادبیات جایگزین رواندرمانی نیست، نقش آن را در افزایش تابآوری و حمایت روانی کودکان بسیار مهم توصیف کرد.
وی گفت: «وقتی کودکی درباره ترس، اضطراب یا مرگ داستان میخواند، درمییابد که تنها نیست. مهمترین کاری که ادبیات در این زمینه انجام میدهد، این است که به احساسات کودک نام میدهد، آنها را به رسمیت میشناسد، به آنها مشروعیت میبخشد و نشان میدهد که امکان عبور از بحران وجود دارد و شخصیت داستان چگونه از آن بحرانها عبور کرده است.»
او همچنین از والدین و مربیان خواست پس از مطالعه کتاب، به جای نصیحت کردن کودکان، زمینه گفتوگو و طرح پرسش را فراهم کنند.
آینده ادبیات کودک ایران در گرو تربیت خواننده است
این فعال حوزه کودک و نوجوان مهمترین نیاز امروز ادبیات کودک ایران را تغییر نگاه از «تولید کتاب» به «تربیت خواننده» عنوان کرد.
به باور او، آینده ادبیات کودک نه با افزایش تعداد کتابها، بلکه با پرورش نسلی کتابخوان، پرسشگر، خلاق و اندیشمند رقم خواهد خورد؛ نسلی که کتاب را بخشی از زندگی خود بداند و از طریق ادبیات، مهارت گفتوگو، مدارا، خلاقیت و تفکر را بیاموزد.
اگر به حوزه کتاب، ادبیات کودک و تازهترین گفتوگوهای فرهنگی علاقهمند هستید، تازهترین اخبار و گزارشها را در آماج دنبال کنید.
