گوشیهای هوشمند (Smartphones) به بخشی جداییناپذیر از زندگی روزمره انسانها تبدیل شدهاند و میلیاردها نفر در سراسر جهان از این فناوری استفاده میکنند. اما در پشت پرده تولید این دستگاههای پیشرفته، زنجیرهای پیچیده از استخراج مواد معدنی، تخریب محیط زیست و پیامدهای بهداشتی قرار دارد که کمتر مورد توجه قرار میگیرد. تحقیقات و گزارشهای جدید نشان میدهد افزایش تقاضا برای تولید گوشیهای هوشمند و تجهیزات فناوری میتواند بهصورت غیرمستقیم خطر شیوع بیماریهای خطرناکی مانند ویروس ابولا (Ebolavirus) را افزایش دهد.
کارشناسان معتقدند ارتباط میان صنعت فناوری و بیماریهای عفونی، بیش از آنچه تصور میشود جدی است. تخریب جنگلهای استوایی آفریقا برای استخراج مواد معدنی موردنیاز صنایع الکترونیک، باعث برهم خوردن تعادل اکوسیستمها و افزایش تماس انسان با حیوانات ناقل بیماری میشود. همین مسئله میتواند زمینهساز ظهور و گسترش بیماریهای مرگبار در جوامع انسانی باشد.
ویروس ابولا چیست و چرا خطرناک است؟
ابولا یکی از مرگبارترین بیماریهای ویروسی شناختهشده در جهان است که میتواند موجب تب شدید، خونریزی داخلی و نارسایی اندامهای حیاتی شود. این بیماری نخستین بار در سال ۱۹۷۶ در آفریقا شناسایی شد و از آن زمان تاکنون چندین موج شیوع گسترده را تجربه کرده است.
نرخ مرگومیر ابولا در برخی همهگیریها به بیش از ۵۰ درصد رسیده و در مواردی حتی بالاتر نیز گزارش شده است. به همین دلیل، هرگونه عامل مؤثر بر افزایش احتمال شیوع این بیماری، از اهمیت ویژهای برای نظامهای سلامت جهانی برخوردار است.
ارتباط گوشیهای هوشمند با جنگلزدایی در آفریقا
در نگاه اول ممکن است میان یک گوشی هوشمند و شیوع بیماری ابولا هیچ ارتباطی وجود نداشته باشد؛ اما بررسی زنجیره تأمین مواد اولیه صنعت فناوری، تصویر متفاوتی ارائه میدهد.
تولید گوشیهای هوشمند، لپتاپها، نیمههادیها و بسیاری از تجهیزات الکترونیکی به مواد معدنی ارزشمندی مانند طلا، کبالت، قلع و کلتان وابسته است. بخش قابل توجهی از این مواد از کشورهای آفریقایی، بهویژه جمهوری دموکراتیک کنگو، استخراج میشوند.
افزایش تقاضا برای مواد معدنی فناوری
با رشد بازار فناوری و افزایش تقاضا برای محصولات دیجیتال، نیاز به استخراج مواد معدنی نیز به شدت افزایش یافته است. کارشناسان پیشبینی میکنند تقاضا برای برخی مواد معدنی حیاتی در سالهای آینده چندین برابر شود.
این روند موجب گسترش فعالیتهای معدنی در مناطق جنگلی و بکر آفریقا شده است؛ مناطقی که زیستگاه گونههای مختلف جانوری، از جمله خفاشهای حامل ویروس ابولا، محسوب میشوند.
چگونه جنگلزدایی خطر شیوع ابولا را افزایش میدهد؟
جنگلهای استوایی آفریقا نقش مهمی در حفظ تعادل اکولوژیکی منطقه دارند. زمانی که این جنگلها برای استخراج مواد معدنی تخریب میشوند، زیستگاه بسیاری از حیوانات از بین میرود و تماس میان انسان و حیات وحش افزایش پیدا میکند.
خفاشها بهعنوان یکی از مهمترین میزبانان طبیعی ویروس ابولا شناخته میشوند. این حیوانات معمولاً بدون بروز علائم بیماری، ویروس را در بدن خود حمل میکنند. در شرایط طبیعی، فاصله میان انسان و خفاشها باعث محدود شدن انتقال بیماری میشود؛ اما تخریب جنگلها این تعادل را برهم میزند.
نزدیک شدن خفاشها به مناطق انسانی
با نابودی درختان و کاهش زیستگاههای طبیعی، خفاشها مجبور میشوند در مناطق کوچکتر و نزدیکتر به سکونتگاههای انسانی تجمع کنند. این موضوع احتمال تماس مستقیم یا غیرمستقیم انسان با حیوانات ناقل بیماری را افزایش میدهد.
در چنین شرایطی، ویروسهایی که پیشتر در طبیعت محدود بودند، فرصت بیشتری برای انتقال به انسان پیدا میکنند و خطر شکلگیری همهگیریهای جدید افزایش مییابد.
نقش معدنکاوی در انتقال بیماریها
یکی از پیامدهای توسعه معادن در مناطق جنگلی، حضور گسترده نیروی انسانی در دل طبیعت است. میلیونها نفر در کشورهای آفریقایی به استخراج سنتی و غیررسمی مواد معدنی مشغول هستند و برای یافتن ذخایر جدید به مناطق دورافتاده جنگلی نفوذ میکنند.
این کارگران اغلب در محیطهایی فعالیت میکنند که امکانات بهداشتی محدودی دارند و ارتباط نزدیکی با حیات وحش برقرار میکنند.
شکار حیوانات در مناطق معدنی
بسیاری از معدنکاران برای تأمین غذای خود به شکار حیوانات جنگلی روی میآورند. تماس با خون، بزاق و بافت حیوانات وحشی میتواند مسیر انتقال بسیاری از ویروسها و عوامل بیماریزا به انسان را فراهم کند.
پس از انتقال اولیه، بیماریها میتوانند در کمپهای معدنی، شهرکهای موقت و مناطق فاقد زیرساختهای بهداشتی به سرعت گسترش پیدا کنند.
آمارهای نگرانکننده درباره جنگلزدایی و ابولا
بررسیهای انجامشده توسط پژوهشگران نشان میدهد میان میزان جنگلزدایی و شیوع بیماری ابولا ارتباط قابل توجهی وجود دارد. برخی مطالعات حاکی از آن است که با هر یک درصد افزایش تخریب جنگلها در مناطق مرکزی آفریقا، احتمال شیوع ابولا بین ۲۰ تا ۴۰ درصد افزایش پیدا میکند.
این آمار نشان میدهد که تغییرات زیستمحیطی تنها یک مسئله محیط زیستی نیست، بلکه میتواند بهطور مستقیم بر سلامت عمومی و امنیت بهداشتی جهان تأثیر بگذارد.
تجربه همهگیریهای بزرگ ابولا
در گذشته، شیوعهای ابولا معمولاً محدود بودند و صدها نفر را درگیر میکردند. اما در سالهای اخیر ابعاد این بیماری به شکل قابل توجهی گسترش یافته است. برای مثال، همهگیری بزرگ سال ۲۰۱۴ در غرب آفریقا بیش از ۲۸ هزار نفر را مبتلا کرد و به یکی از بزرگترین بحرانهای بهداشتی جهان تبدیل شد.
کارشناسان معتقدند تخریب گسترده زیستگاههای طبیعی یکی از عوامل مؤثر در افزایش فراوانی و شدت این همهگیریها بوده است.
مسئولیت صنعت فناوری در قبال محیط زیست
صنعت فناوری طی سالهای اخیر تلاشهایی برای افزایش شفافیت زنجیره تأمین و استفاده مسئولانه از مواد معدنی انجام داده است. با این حال، بسیاری از سازمانهای محیط زیستی معتقدند این اقدامات هنوز کافی نیست.
استخراج پایدار مواد معدنی، کاهش وابستگی به منابع آسیبزا، بازیافت تجهیزات الکترونیکی و استفاده مجدد از فلزات ارزشمند میتواند بخشی از فشار واردشده بر اکوسیستمهای حساس را کاهش دهد.
نقش مصرفکنندگان در کاهش آسیبها
مصرفکنندگان نیز میتوانند با افزایش طول عمر دستگاههای دیجیتال، تعمیر به جای تعویض زودهنگام تجهیزات و حمایت از برندهایی که اصول مسئولیتپذیری زیستمحیطی را رعایت میکنند، در کاهش تقاضای مخرب برای استخراج منابع طبیعی نقش داشته باشند.
چرا پیشگیری مهمتر از درمان است؟
کارشناسان حوزه سلامت جهانی تأکید میکنند که مقابله با بیماریهای نوظهور تنها از طریق توسعه واکسنها و تجهیزات درمانی امکانپذیر نیست. پیشگیری از تخریب زیستگاههای طبیعی و حفظ تعادل اکوسیستمها یکی از مهمترین راهکارهای جلوگیری از ظهور بیماریهای جدید محسوب میشود.
زمانی که جنگلها حفظ شوند و فاصله طبیعی میان انسان و حیات وحش باقی بماند، احتمال انتقال ویروسهای خطرناک به جوامع انسانی نیز کاهش پیدا میکند.
جمعبندی
رشد تقاضا برای گوشیهای هوشمند و تجهیزات فناوری، تأثیراتی فراتر از بازارهای اقتصادی دارد و میتواند به شکل غیرمستقیم بر سلامت جهانی نیز اثر بگذارد. استخراج گسترده موادی مانند کبالت، طلا و کلتان در مناطق جنگلی آفریقا موجب تخریب زیستگاههای طبیعی، افزایش تماس انسان با حیوانات ناقل بیماری و بالا رفتن خطر شیوع ویروس ابولا شده است.
به گزارش خبرواژه، کارشناسان هشدار میدهند که برای مقابله با بیماریهای نوظهور، باید نگاه گستردهتری به ارتباط میان محیط زیست، اقتصاد و سلامت عمومی داشت. آیندهای ایمنتر تنها از مسیر توسعه پایدار، حفاظت از جنگلها و مدیریت مسئولانه منابع طبیعی امکانپذیر خواهد بود.
