به گزارش آماج، بلوغ عاطفی در کودکان به این معنا نیست که آنها همیشه آرام، منطقی یا بدون واکنشهای شدید باشند. رشد هیجانی بیشتر زمانی دیده میشود که کودک بهتدریج یاد میگیرد احساسات خود را بشناسد، با دیگران ارتباط سالمتری برقرار کند، مسئولیت بیشتری بپذیرد و در مواجهه با مشکلات انعطافپذیرتر باشد.
لیندزی سی. گیبسون، روانشناس بالینی با بیش از ۳۰ سال تجربه، معتقد است کودکانی که از نظر عاطفی بهخوبی رشد میکنند، در بزرگسالی آمادگی بیشتری برای مدیریت فشارهای زندگی، حل مسئله، حفظ روابط سالم و سازگاری با شرایط مختلف خواهند داشت. در ادامه، هشت نشانه مهم این روند و راههایی برای تقویت آنها در محیط خانواده را مرور میکنیم.
۱. کودک به زندگی و علایقش علاقه نشان میدهد
کودکی که از نظر عاطفی در حال رشد است، معمولاً نسبت به بازی، یادگیری و فعالیتهای مورد علاقه خود اشتیاق نشان میدهد. ممکن است با خلاقیت زیاد بازی کند، درباره موضوعی که دوست دارد هیجانزده شود یا برای تجربههای جدید انگیزه داشته باشد.
والدین چه کار کنند؟ به ایدهها و علایق کودک گوش دهید؛ حتی اگر قرار نیست در نهایت با خواسته او موافقت کنید. کودک باید احساس کند میتواند بدون ترس از سرزنش، افکار و ایدههایش را با والدین در میان بگذارد.
۲. خودآگاهی و همدلی او بیشتر میشود
با افزایش سن، کودک بهتدریج درک بهتری از احساسات و تجربههای درونی خود پیدا میکند. همین خودآگاهی میتواند زمینهساز درک بهتر احساسات دیگران و احترام گذاشتن به دیدگاههای متفاوت باشد.
والدین چه کار کنند؟ یکی از راههای مهم برای آموزش همدلی این است که احساسات خود کودک را جدی بگیرید. وقتی فرزندتان میبیند شما به ناراحتی، ترس، شادی یا نگرانی او توجه میکنید، بهتر یاد میگیرد احساسات دیگران را نیز درک کند.
۳. از خودش دفاع میکند، اما میتواند منطقی باشد
کودکی که در مسیر بلوغ عاطفی قرار دارد، از بیان نظر خود نمیترسد و میتواند درباره خواستهها یا مخالفتهایش صحبت کند. در عین حال، با دریافت توضیح و داشتن انتخابهای مناسب، بهتدریج همکاری و سازش را نیز یاد میگیرد.
والدین چه کار کنند؟ حتی اگر تصمیم نهایی شما تغییر نمیکند، اجازه دهید کودک نظرش را بیان کند. حمایت از حق اظهارنظر کودک به معنای پذیرفتن همه خواستههای او نیست؛ بلکه به او یاد میدهد چگونه بدون بیاحترامی از دیدگاه خود دفاع کند و در زمان اختلاف، راهی برای حل مسئله پیدا کند.
۴. از صمیمیت عاطفی نمیترسد
یکی از نشانههای رشد عاطفی این است که کودک احساس امنیت میکند و میتواند بخشهای آسیبپذیر شخصیت خود را با والدین در میان بگذارد. نوجوانان نیز در صورت وجود رابطهای امن و محترمانه ممکن است برای دریافت محبت، آرامش و حمایت عاطفی به والدین مراجعه کنند.
والدین چه کار کنند؟ احساسات فرزندتان را کوچک نشمارید و آنها را بیاهمیت جلوه ندهید. در عین حفظ حریم خصوصی و استقلال کودک، به او نشان دهید که احساساتش برای شما اهمیت دارد.
۵. در کنترل و بیان احساسات پیشرفت میکند
بلوغ عاطفی به این معنا نیست که کودک دیگر عصبانی، ناراحت یا مضطرب نمیشود. بلکه بهتدریج توانایی بیشتری پیدا میکند که احساسات دشوار را بدون آسیب زدن به دیگران مدیریت کند.
کودک ممکن است کمکم بتواند تشخیص دهد چرا ناراحت شده و از چه چیزی یا چه کسی دلخور است، اما در عین حال یاد میگیرد اعتراض خود را بدون توهین، حمله یا رفتار آزاردهنده بیان کند. همچنین به مرور متوجه میشود که نحوه بیان احساساتش میتواند بر دیگران اثر بگذارد.
والدین چه کار کنند؟ به کودک اطمینان دهید که فرصت دارد درباره اتفاقی که او را ناراحت کرده صحبت کند. گوش دادن به دیدگاه کودک و کمک به او برای نامگذاری احساساتش میتواند نیاز به رفتارهای پرخاشگرانه یا غیرمستقیم را کاهش دهد.
۶. علایق و مسیرهای شخصی خودش را دنبال میکند
کودک با رشد شخصیت و استقلال بیشتر، به دنبال موضوعاتی میرود که واقعاً برایش جذاب هستند. بازی کردن، ساختن وسایل، جمعآوری اشیا، یادگیری موضوعات جدید یا برنامهریزی برای یک پروژه میتواند بخشی از این روند باشد.
والدین چه کار کنند؟ اگر فرزندتان با ایدههای تازه سراغ شما میآید و درباره برنامهها و طرحهایش صحبت میکند، فرصت مناسبی برای تقویت خلاقیت و اعتمادبهنفس او فراهم شده است. به جای خاموش کردن ایدهها، درباره آنها گفتوگو کنید و در صورت امکان اجازه دهید کودک بخشی از مسیر را خودش تجربه کند.
۷. به اندازه سنش مستقل میشود
استقلال یکی دیگر از نشانههای مهم رشد عاطفی است. کودک بهتدریج تلاش میکند مشکلات خود را حل کند، تصمیم بگیرد و ایدههایش را امتحان کند؛ حتی اگر بعضی از این تلاشها به اشتباه منجر شوند.
والدین چه کار کنند؟ استقلال کودک باید متناسب با سن و شرایط او باشد. گاهی لازم است والدین برای رفتارهای خطرناک یا نامناسب محدودیت تعیین کنند، اما در موقعیتهای امن بهتر است اجازه دهند کودک بخشی از مسائل را خودش تجربه و حل کند.
۸. تفکر او انعطافپذیرتر و پیچیدهتر میشود
یکی از نشانههای مهم رشد شناختی و عاطفی این است که کودک بهتدریج متوجه میشود زندگی همیشه سیاه و سفید نیست. او میتواند ارتباط میان علت و معلول را بهتر درک کند، پیامدهای احتمالی تصمیمها را بسنجد و شرایط مختلف را در نظر بگیرد.
چنین کودکی ممکن است درباره یک مسئله از چند زاویه فکر کند و در صورت تغییر شرایط، نظر یا روش خود را اصلاح کند. این انعطافپذیری میتواند در سالهای بعد به سازگاری بهتر با موقعیتهای پیچیده زندگی کمک کند.
والدین چه کار کنند؟ گاهی روند فکر کردن خودتان را با کودک در میان بگذارید و از او بپرسید اگر یک اتفاق به شکل دیگری پیش برود، چه پیامدهایی ممکن است داشته باشد. تبدیل کردن این گفتوگوها به یک فعالیت جذاب میتواند به رشد تفکر انعطافپذیر کمک کند.
بلوغ عاطفی یک مسیر تدریجی است
هیچ کودکی قرار نیست همیشه رفتار کاملاً منطقی و کنترلشده داشته باشد. عصبانیت، ترس، گریه، مخالفت و اشتباه بخشی از روند طبیعی رشد هستند. آنچه اهمیت دارد این است که کودک بهمرور توانایی بیشتری برای شناخت احساسات، برقراری ارتباط، حل اختلاف، پذیرش مسئولیت و سازگاری با شرایط مختلف پیدا کند.
نقش والدین در این مسیر بیشتر از آنکه به کنترل دائمی رفتار کودک مربوط باشد، به ایجاد محیطی امن، محترمانه و حمایتگر مربوط است؛ محیطی که در آن کودک بتواند احساساتش را بیان کند، اشتباه کند، تجربه کسب کند و بهتدریج استقلال بیشتری به دست آورد.
اگر به دنبال مطالب بیشتر درباره تربیت کودک، سلامت روان و مهارتهای فرزندپروری هستید، برای مطالعه گزارشها و مطالب مرتبط به آماج مراجعه کنید.
