به گزارش آماج، یک فوق تخصص روانپزشکی سالمندان با تأکید بر اینکه آلزایمر بخشی طبیعی از روند سالمندی نیست، عوامل مختلفی مانند افزایش سن، سابقه خانوادگی، فشار خون بالا، دیابت، اضافهوزن، کمتحرکی، آسیبهای مغزی، افسردگی درماننشده و انزوای اجتماعی را از عوامل مرتبط با افزایش خطر این بیماری دانست. به گفته او، خواب ناکافی و بیکیفیت نیز میتواند با روند ایجاد و پیشرفت تغییرات مرتبط با آلزایمر ارتباط داشته باشد.
افزایش سن به معنای ابتلا به آلزایمر نیست
فریبا فغانی در نشست خبری انجمن خیریه پارکینسون و آلزایمر اصفهان به مناسبت روز جهانی آلزایمر، اظهار کرد که افزایش تعداد مبتلایان به آلزایمر تا حدی با افزایش جمعیت سالمندان ارتباط دارد. با این حال، یکی از باورهای نادرست این است که فراموشی و ابتلا به آلزایمر را بخشی طبیعی از سالمندی بدانیم.
او توضیح داد که سن بالا یکی از مهمترین عوامل خطر آلزایمر است، اما خود بیماری پیامد طبیعی افزایش سن محسوب نمیشود. سابقه خانوادگی، بهویژه در موارد ابتلا در سنین پایینتر، فشار خون بالا، دیابت، اضافهوزن، کمتحرکی، آسیبهای مغزی، اختلالات بینایی و شنوایی، سطح پایین تحصیلات، افسردگی درماننشده و انزوای اجتماعی نیز میتوانند با افزایش خطر زوال شناختی و آلزایمر ارتباط داشته باشند.
آلزایمر بیماریای پیشرونده است
آلزایمر یک بیماری پیشرونده است و علائم آن میتواند از مراحل اولیه تا مراحل پیشرفته تغییر کند. در مراحل ابتدایی، فرد ممکن است با فراموشیهای خفیف، فراموش کردن نام افراد، گم کردن مسیرهایی که کمتر با آنها آشناست یا دشواری در انجام برخی امور مالی مواجه شود.
با پیشرفت بیماری، مشکلات شناختی شدیدتر میشوند و حتی ممکن است فرد مسیرهای آشنا را نیز گم کند، نام نزدیکان خود را به خاطر نیاورد و برای انجام فعالیتهای روزمره به کمک نیاز داشته باشد.
در مراحل متوسط، برخی علائم رفتاری و روانپزشکی مانند بیقراری، کمحرفی، پرخاشگری، بدبینی و توهم نیز ممکن است ظاهر شوند. این وضعیت میتواند مراقبت از بیمار را برای خانواده دشوارتر کند و فشار قابل توجهی بر مراقبان وارد شود.
در مراحل پیشرفتهتر، وابستگی بیمار به اطرافیان افزایش پیدا میکند و برای غذا خوردن، رعایت بهداشت، لباس پوشیدن و سایر مراقبتهای اولیه به کمک نیاز خواهد داشت. در مراحل نهایی نیز مشکلات جسمی و بیماریهای همراه میتوانند تحرک بیمار را بهشدت کاهش دهند.
خواب چه ارتباطی با آلزایمر دارد؟
به گفته فغانی، در بیماری آلزایمر تغییراتی در پروتئینهای مرتبط با سلولهای عصبی رخ میدهد و تجمع برخی از این مواد میتواند در عملکرد سلولهای عصبی اختلال ایجاد کند. با ادامه این روند، آسیب عصبی و در نهایت کوچکشدن بافت مغز یا آتروفی ممکن است رخ دهد.
او خواب ناکافی و بیکیفیت را یکی از عوامل مهم مورد توجه در این زمینه دانست و گفت در افرادی که خواب مناسبی ندارند یا دچار وقفه تنفسی هنگام خواب هستند، فرایندهای مرتبط با پاکسازی برخی مواد زائد از بافت مغز ممکن است بهدرستی انجام نشود.
البته ارتباط خواب و آلزایمر به معنای آن نیست که کمخوابی بهتنهایی علت مستقیم بیماری باشد. خواب نامناسب، وقفه تنفسی هنگام خواب و برخی عوامل دیگر میتوانند با سلامت شناختی ارتباط داشته باشند و شناسایی و درمان اختلالات خواب، بهویژه آپنه خواب، از نظر سلامت عمومی اهمیت دارد.
این متخصص همچنین یادآور شد که تغییرات زیستی مرتبط با آلزایمر ممکن است سالها پیش از ظاهر شدن علائم بالینی آغاز شده باشند. میزان خواب مورد نیاز نیز در افراد مختلف متفاوت است و شرایط سنی و جسمی فرد باید در نظر گرفته شود.
آلزایمر هنوز درمان قطعی ندارد
فغانی با اشاره به دو بخش اصلی درمان آلزایمر، گفت درمانها هم برای مشکلات شناختی و حافظه و هم برای علائم رفتاری مورد استفاده قرار میگیرند. داروهای موجود میتوانند در برخی بیماران به کنترل یا کاهش بعضی از علائم کمک کنند، اما درمانی که بتواند بهطور کامل بیماری و تغییرات زیستی مرتبط با آن را برطرف کند، در دسترس نیست.
در کنار دارو، مداخلات غیردارویی و آموزش خانواده و مراقبان اهمیت زیادی دارد. آگاهی مراقبان از نحوه برخورد با بیقراری، گمکردن محیط، پرخاشگری یا تلاش بیمار برای خروج از منزل میتواند به مدیریت بهتر این علائم کمک کند.
اختلال حافظه چه زمانی نیاز به بررسی پزشکی دارد؟
به گفته این روانپزشک، تشخیص اختلال شناختی تنها بر اساس فراموشی انجام نمیشود. پزشک ابتدا شرح حال، معاینه و وضعیت شناختی فرد را بررسی میکند و سپس در صورت نیاز آزمایشها و بررسیهای تکمیلی را درخواست خواهد کرد.
بررسی برخی علل برگشتپذیر اختلال حافظه، مانند کمکاری تیروئید یا کمبود بعضی ویتامینها، اهمیت دارد؛ زیرا درمان این مشکلات ممکن است به بهبود عملکرد شناختی کمک کند.
سیتیاسکن و امآرآی نیز میتوانند در ارزیابی وضعیت مغز مفید باشند، اما بهتنهایی تشخیص قطعی آلزایمر محسوب نمیشوند. تستهای شناختی و روانشناختی نیز حوزههایی مانند حافظه، عملکردهای اجرایی، زبان و مسیریابی را بررسی میکنند.
در برخی مراکز، بررسی نشانگرهای زیستی از طریق مایع مغزی ـ نخاعی یا روشهای تصویربرداری تخصصی نیز میتواند به تشخیص کمک کند. با این حال، انتخاب روش تشخیصی به شرایط بیمار و امکانات تخصصی موجود بستگی دارد.
کنترل فشار خون و قند خون برای سلامت مغز مهم است
این فوق تخصص روانپزشکی سالمندان بر اهمیت سبک زندگی در حفظ سلامت شناختی تأکید کرد. کنترل فشار خون، قند خون و چربی خون، فعالیت بدنی منظم، تحرک ذهنی و جسمی و داشتن رژیم غذایی مناسب از جمله اقداماتی هستند که میتوانند به حفظ سلامت عمومی و شناختی کمک کنند.
او همچنین به مفهوم «ذخیره شناختی» اشاره کرد؛ مفهومی که توضیح میدهد چرا ممکن است شدت تغییرات مغزی در دو فرد مشابه باشد، اما علائم شناختی آنها یکسان نباشد. یادگیری، تحصیلات و کسب مهارتهای مختلف در طول زندگی میتواند با ذخیره شناختی بیشتر ارتباط داشته باشد.
شنوایی، افسردگی و آسیبهای مغزی را جدی بگیرید
افسردگی درماننشده در سالمندان نیز از موضوعاتی است که باید مورد توجه قرار گیرد. همچنین کاهش شنوایی اصلاحنشده در سالهای اخیر بهعنوان یکی از عوامل قابل پیشگیری مرتبط با زوال شناختی مورد توجه قرار گرفته است. استفاده مناسب از وسایل کمکشنوایی در افراد نیازمند میتواند بخشی از مراقبتهای سلامت سالمندان باشد.
پیشگیری از ضربههای سر و آسیبهای مغزی، پرهیز از مصرف خودسرانه داروهای خوابآور و داروهایی که میتوانند بر حافظه و عملکرد شناختی اثر بگذارند، و توجه به تغذیه و فعالیت بدنی نیز از دیگر توصیههای مطرحشده برای حفظ سلامت شناختی است.
آموزش خانواده بخشی از مراقبت از بیمار است
آلزایمر تنها بیمار را تحت تأثیر قرار نمیدهد و با پیشرفت بیماری، خانواده و مراقبان نیز با چالشهای بیشتری روبهرو میشوند. به همین دلیل، آموزش مراقبان، حمایت اجتماعی و دسترسی به خدمات تخصصی میتواند نقش مهمی در کیفیت مراقبت از بیماران داشته باشد.
همچنین اگر فرد یا خانواده متوجه تغییر قابل توجه و مداوم در حافظه یا تواناییهای شناختی شدند، بهتر است موضوع را صرفاً به افزایش سن نسبت ندهند و برای ارزیابی پزشکی اقدام کنند. تشخیص زودهنگام میتواند به شناسایی علل قابل درمان، برنامهریزی مراقبتی و مدیریت بهتر علائم کمک کند.
برای مطالعه تازهترین مطالب حوزه سلامت، پزشکی و سالمندی، به آماج مراجعه کنید.
