به گزارش آماج، پژوهشگران با ارائه چارچوبی تازه برای تعریف چاقی، خواستار کنار گذاشتن اتکای صرف به شاخص توده بدنی (BMI) شدهاند. در این رویکرد، علاوه بر وزن و قد، اندازه دور کمر، میزان تجمع چربی و وجود اختلالات جسمی مرتبط با چاقی نیز بررسی میشود. هدف این تغییر، تشخیص دقیقتر افرادی است که واقعاً به درمان نیاز دارند و کاهش خطاهای ناشی از استفاده از یک معیار ساده برای ارزیابی سلامت افراد است.
چاقی با مشکلاتی مانند بیماریهای قلبیعروقی، دیابت و افزایش خطر مرگ زودرس ارتباط دارد؛ اما شاخص توده بدنی بهتنهایی همیشه نمیتواند میزان خطر را مشخص کند. به همین دلیل، گروهی متشکل از ۵۶ متخصص به سرپرستی دکتر فرانچسکو روبینو، استاد جراحی چاقی و متابولیک در کالج کینگ لندن، چارچوب جدیدی را برای تعریف و تشخیص این وضعیت تدوین کردهاند.
این چارچوب نخستین بار در ژانویه ۲۰۲۵ پیشنهاد شد و اکنون نتایج مطالعهای منتشرشده در نشریه Nature نشان میدهد که معیارهای تازه میتوانند در شناسایی چاقی و ارتباط آن با پیامدهای سلامت، عملکرد دقیقتری نسبت به BMI داشته باشند.
چرا شاخص توده بدنی برای تشخیص چاقی کافی نیست؟
شاخص توده بدنی با تقسیم وزن فرد بر مجذور قد او محاسبه میشود و یکی از رایجترین ابزارهای ارزیابی وزن در مراکز درمانی است. با وجود سادگی و دسترسپذیری، این شاخص محدودیت مهمی دارد: میان چربی، عضله و استخوان تفاوتی قائل نمیشود.
برای مثال، یک ورزشکار با توده عضلانی زیاد ممکن است بر اساس BMI در محدوده اضافهوزن یا چاقی قرار بگیرد، درحالیکه میزان چربی بدن او بالا نیست. از سوی دیگر، برخی افراد ممکن است با وجود BMI کمتر از محدوده چاقی، چربی شکمی زیادی داشته باشند و به مشکلات سلامتی مرتبط با آن دچار شوند.
تفاوتهای قومی و نژادی نیز اهمیت دارند؛ زیرا الگوی تجمع چربی در بدن افراد یکسان نیست و خطر بروز عوارض ناشی از چربی اضافی ممکن است در گروههای مختلف، در مقادیر متفاوتی از BMI ظاهر شود.

تعریف جدید چاقی چه معیارهایی را بررسی میکند؟
در چارچوب پیشنهادی، پزشکان نباید تنها به شاخص توده بدنی تکیه کنند و لازم است دستکم یک اندازهگیری دیگر از ابعاد بدن را نیز در نظر بگیرند. این اندازهگیریها شامل موارد زیر هستند:
- دور کمر: برای ارزیابی میزان تجمع چربی در ناحیه شکم.
- نسبت دور کمر به باسن: برای بررسی الگوی توزیع چربی در بدن.
- نسبت دور کمر به قد: برای ارزیابی چربی شکمی با توجه به قد فرد.
این معیارها میتوانند اطلاعات دقیقتری درباره تجمع چربی در ناحیه شکم ارائه دهند و نسبت به BMI کمتر تحتتأثیر تفاوت میان توده عضلانی و استخوانی قرار میگیرند.
پژوهشگران همچنین تأکید کردهاند که آستانههای اندازهگیری دور کمر باید با توجه به تفاوتهای قومی و الگوی توزیع چربی در گروههای مختلف تعیین شوند.
در کنار اندازهگیریهای بدنی، پزشک باید وضعیت فرد را از نظر ۱۸ اختلال جسمی مرتبط با چاقی بررسی کند. بیماریهای قلبیعروقی، درد مفاصل و وقفه تنفسی هنگام خواب از جمله مواردی هستند که در این ارزیابی اهمیت دارند.
تفاوت چاقی بالینی و چاقی پیشبالینی چیست؟
یکی از مهمترین بخشهای تعریف جدید، تقسیم چاقی به دو گروه «بالینی» و «پیشبالینی» است. این دستهبندی به پزشکان کمک میکند میان افرادی که چربی اضافی بدن در آنها به سلامت آسیب زده و کسانی که هنوز دچار عوارض جسمی نشدهاند، تفاوت قائل شوند.
چاقی بالینی: زمانی مطرح میشود که چربی اضافی بدن به عملکرد طبیعی فرد آسیب زده و دستکم یکی از ۱۸ اختلال جسمی مرتبط با چاقی را ایجاد کرده باشد. در این وضعیت، چاقی دیگر صرفاً یک عامل خطر نیست و با مشکلات واقعی سلامت همراه شده است.
چاقی پیشبالینی: به وضعیتی گفته میشود که فرد چربی اضافی دارد و ممکن است در آینده در معرض مشکلات مرتبط با چاقی قرار بگیرد، اما هنوز نشانهای از اختلالات جسمی موردنظر در او دیده نمیشود. در این مرحله، مراقبتهای پیشگیرانه و اصلاح سبک زندگی میتوانند در کاهش خطر عوارض نقش داشته باشند.
به این ترتیب، ممکن است دو نفر با قد، وزن و دور کمر یکسان، بر اساس وضعیت سلامت خود در دو گروه متفاوت قرار بگیرند. برای مثال، فردی که علاوه بر چربی اضافی به بیماری قلبی یا درد مفاصل مرتبط با چاقی مبتلا شده است، ممکن است در گروه چاقی بالینی قرار بگیرد؛ درحالیکه فرد دیگر، با همان اندازههای بدنی اما بدون اختلال جسمی، در گروه پیشبالینی طبقهبندی شود.
بیشتر افراد دارای چاقی پیشبالینی در ۱۰ سال آینده بیمار نمیشوند
یکی از یافتههای قابلتوجه پژوهش این است که حدود ۷۷ تا ۹۱ درصد افراد دارای چاقی پیشبالینی، طی ۱۰ سال آینده به چاقی بالینی مبتلا نشدند.
این نتیجه نشان میدهد که وجود چربی اضافی بهتنهایی به معنای ابتلای قطعی به عوارض جسمی نیست و ارزیابی خطر باید وضعیت سلامت هر فرد را نیز در نظر بگیرد.
در همین مطالعه، پروندههای پزشکی افراد در چین، بریتانیا، آمریکا و اسپانیا بررسی شد. نتایج نشان داد BMI بهتنهایی ارتباط روشنی با خطر مرگ ندارد، اما ابتلا به چاقی بالینی با افزایش ۶۹ درصدی خطر مرگومیر به هر علت همراه است.
آیا تعریف جدید باعث افزایش آمار افراد مبتلا به چاقی میشود؟
اجرای معیارهای جدید احتمالاً آمار رسمی چاقی را تغییر خواهد داد. پژوهشگران تخمین میزنند که استفاده از این چارچوب، شیوع کلی چاقی را حدود ۳٫۳ تا ۷٫۴ درصد افزایش دهد.
دکتر جنیفر هوانگ، مدرس پزشکی در دانشگاه شیکاگو، توضیح میدهد که در تعریف فعلی، برخی افراد با BMI کمتر از ۳۰، با وجود ابتلا به مشکلات جسمی ناشی از چربی اضافی، در گروه چاقی قرار نمیگیرند. در نتیجه ممکن است از دسترسی به برخی درمانهای تخصصی محروم بمانند.
با معیارهای جدید، این افراد نیز در صورت داشتن اختلالات جسمی مرتبط، میتوانند در گروه چاقی بالینی قرار بگیرند. در مقابل، ممکن است برخی افراد با BMI بالاتر از ۳۰ که هیچ اختلال جسمی مرتبطی ندارند، در گروه چاقی پیشبالینی طبقهبندی شوند.
چالشهای اجرای تعریف جدید چاقی در مراکز درمانی
با وجود مزایای احتمالی این چارچوب، اجرای آن در نظامهای درمانی به تحقیقات و آموزش بیشتری نیاز دارد. پزشکان باید روشهای اندازهگیری دور کمر و سایر شاخصهای بدنی را بهدرستی فرا بگیرند و بتوانند میان چاقی بالینی و پیشبالینی تمایز قائل شوند.
موضوع دیگری که مطرح شده، تأثیر این دستهبندی بر دسترسی بیماران به داروهای کاهش وزن است. یک بررسی در سال ۲۰۲۵ نشان داد که ممکن است برخی افرادی که طبق مقررات فعلی سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) واجد شرایط دریافت داروهای لاغری هستند، در چارچوب جدید در گروه چاقی پیشبالینی قرار بگیرند و دیگر شرایط لازم برای دریافت نسخه را نداشته باشند.
از سوی دیگر، دکتر فرانچسکو روبینو و تیم پژوهشی او همچنان در حال تکمیل این چارچوب هستند. آنها قصد دارند مشخص کنند کدامیک از ۱۸ اختلال جسمی اهمیت بیشتری در تعیین خطر دارند و چگونه میتوان برای هر بیمار امتیاز خطر دقیقتری در نظر گرفت.
تشخیص چاقی در آینده چگونه تغییر میکند؟
تعریف جدید چاقی تلاش میکند از ارزیابی صرفاً مبتنی بر وزن فاصله بگیرد و وضعیت واقعی سلامت افراد را در مرکز توجه قرار دهد. بر اساس این رویکرد، اندازهگیری چربی بدن، بررسی توزیع آن و شناسایی بیماریهای مرتبط میتوانند در کنار BMI تصویر کاملتری از شرایط هر فرد ارائه دهند.
بااینحال، برای تبدیل این چارچوب به یک استاندارد رایج در مراکز درمانی، همچنان به آموزش پزشکان، پژوهشهای تکمیلی و تعیین دقیق معیارهای درمان نیاز است. در نهایت، هدف اصلی این تغییر آن است که افراد نیازمند درمان بهتر شناسایی شوند و تصمیمهای پزشکی با توجه به وضعیت سلامت هر بیمار گرفته شود.
برای دنبال کردن تازهترین پژوهشهای علمی و اخبار حوزه سلامت و پزشکی، مطالب آماج را دنبال کنید.




