به گزارش آماج، پژوهشگران مؤسسه زیستشناسی پیری ماکس پلانک در مطالعهای تازه دریافتهاند که ویتامین B12 میتواند بخش عمدهای از اختلالات رشد ناشی از یک جهش ژنتیکی مرتبط با سندرم ورهی (Verheij syndrome) را در یک مدل آزمایشگاهی برطرف کند. این بیماری ژنتیکی نادر در انسان میتواند باعث تأخیر در رشد و تکامل، اختلالات رشدی و کوتاهی قد شود.
نتایج این پژوهش که در مجله علمی Nature Communications منتشر شده، نشان میدهد جهش ژنتیکی مورد بررسی علاوه بر تأثیر بر فرایندهای پردازش RNA، مسیرهای متابولیکی وابسته به ویتامین B12 را نیز مختل میکند. تأمین ویتامین B12 در آزمایش روی کرمهای نماتود توانست این اختلالات متابولیکی را تا حد زیادی اصلاح کند و مشکلات رشد آنها را کاهش دهد.
با وجود امیدبخش بودن این یافتهها، هنوز مشخص نیست مصرف مکمل ویتامین B12 بتواند علائم سندرم ورهی را در انسان بهبود دهد. برای پاسخ به این پرسش، انجام مطالعات بیشتر و بررسیهای بالینی ضروری است.
نقش ویتامین B12 در اصلاح اختلالات رشد
نقطه شروع این پژوهش، بررسی فرایندی سلولی به نام «پیرایش RNA» یا RNA Splicing بود. در این فرایند، بخشهای غیرضروری از RNA پیامرسان حذف میشوند و قسمتهای باقیمانده به ترتیب مناسب به یکدیگر متصل میشوند تا دستورالعمل لازم برای تولید پروتئینها شکل بگیرد.
اختلال در این فرایند میتواند عملکرد طبیعی سلولها را برهم بزند و زمینهساز بیماریهای ژنتیکی و مشکلات جدی در رشد و تکامل شود. برخی جهشها در ژنهای مسئول پیرایش RNA با بیماریهایی مانند سندرم ورهی ارتباط دارند.
پژوهشگران برای درک بهتر پیامدهای این جهش، تأثیر آن را بر رشد و سوختوساز یک مدل جانوری بررسی کردند. آنها در ابتدا به دنبال شناسایی ژنهای ناشناخته مؤثر بر طول عمر بودند، اما بررسی یک جهش در ژن مرتبط با پیرایش RNA، آنها را به ارتباطی غیرمنتظره میان این فرایند و متابولیسم ویتامین B12 رساند.
آزمایش روی کرمهای نماتود چه چیزی را نشان داد؟
دانشمندان از کرم کوچکی به نام C. elegans استفاده کردند؛ جانداری که یکی از مدلهای رایج در پژوهشهای زیستشناسی است. کرمهای حامل جهش ژنتیکی مورد بررسی، رشد بسیار کندتری داشتند و اندازه بدن آنها از نمونههای طبیعی کوچکتر بود.
پژوهشگران با انجام بررسیهای ژنتیکی و تحلیل متابولیسم این کرمها دریافتند که جهش موردنظر، چند مسیر متابولیکی وابسته به ویتامین B12 را مختل میکند. این مسیرها برای رشد سالم و فعالیت طبیعی سلولها اهمیت دارند.
در مرحله بعد، محققان بررسی کردند که آیا تأمین مقدار بیشتری ویتامین B12 میتواند آثار این اختلال را کاهش دهد یا خیر. نتیجه آزمایشها شگفتانگیز بود: ویتامین B12 توانست فرایندهای متابولیکی آسیبدیده را تا حد زیادی به وضعیت طبیعی بازگرداند و بخش عمدهای از ناهنجاریهای رشدی کرمها را اصلاح کند.
جاناتان کولشباخ، نویسنده نخست این پژوهش، میگوید دانشمندان انتظار نداشتند اختلال در یک فرایند بنیادی مانند پردازش RNA چنین تأثیر مشخصی بر متابولیسم وابسته به ویتامین B12 داشته باشد. او همچنین اصلاح بخش بزرگی از پیامدهای این جهش با استفاده از این ویتامین را در مدل آزمایشگاهی امیدوارکننده توصیف کرده است.
آیا ویتامین B12 میتواند به درمان سندرم ورهی در انسان کمک کند؟
پس از مشاهده نتایج در کرمها، پژوهشگران تلاش کردند بررسی کنند که آیا تغییرات متابولیکی مشابهی در بیماران انسانی نیز وجود دارد یا خیر.
آنها دادههای عمومی مربوط به سلولهای انسانی را تحلیل کردند و با همکاری هورموس دافساری، متخصص مغز و اعصاب کودکان در بیمارستان دانشگاهی کلن، نمونههای خون بیماران مبتلا به سندرم ورهی را نیز بررسی کردند.
نتایج این بررسیها شواهدی از تغییرات متابولیکی مشابه در انسانها نشان داد. این موضوع احتمال ارتباط مسیرهای وابسته به ویتامین B12 با سازوکار بیماری در بیماران مبتلا به سندرم ورهی را تقویت میکند.
بااینحال، مشاهده تغییرات مشابه در نمونههای انسانی به معنای اثبات اثربخشی درمان با ویتامین B12 نیست. پژوهشگران هنوز نشان ندادهاند که مصرف این ویتامین میتواند مشکلات رشد یا سایر علائم بیماری را در بیماران بهبود دهد. برای بررسی این احتمال، ابتدا باید مطالعات تکمیلی و سپس آزمایشهای بالینی مناسب انجام شود.
کشفی که میتواند مسیر پژوهش درباره بیماریهای ژنتیکی را تغییر دهد
اهمیت این مطالعه تنها به سندرم ورهی محدود نمیشود. نتایج آن احتمال میدهد اختلالات متابولیکی نقش مهمتری از آنچه پیشتر تصور میشد در بیماریهای ناشی از نقص پیرایش RNA داشته باشند.
اگر پژوهشهای آینده این ارتباط را تأیید کنند، دانشمندان میتوانند مسیرهای متابولیکی آسیبدیده را بهعنوان اهداف تازهای برای طراحی درمان بررسی کنند. چنین رویکردی شاید در آینده به شناخت بهتر و توسعه روشهای درمانی برای گروهی از بیماریهای ژنتیکی نادر کمک کند.
آدام آنتربی، مدیر مؤسسه زیستشناسی پیری ماکس پلانک و نویسنده ارشد مقاله، این پژوهش را نمونهای از اهمیت تحقیقات پایه روی جانداران مدل برای شناخت بیماریهای انسانی میداند. به اعتقاد او، پاسخ به یک پرسش بنیادی در زیستشناسی میتواند در بلندمدت به ایدههای تازهای با کاربردهای پزشکی منجر شود.
این پژوهش با عنوان «ویتامین B12 از طریق بازآرایی فسفولیپیدها، اختلال ناشی از نقص اسپلایسوزوم را کاهش میدهد» در سال ۲۰۲۶ در مجله Nature Communications منتشر شده است.
آیا مصرف مکمل ویتامین B12 توصیه میشود؟
اگرچه ویتامین B12 برای عملکرد طبیعی بدن و فرایندهای متابولیکی ضروری است، نتایج این مطالعه به معنای اثبات تأثیر مکمل آن بر درمان سندرم ورهی یا سایر بیماریهای ژنتیکی نیست.
افراد نباید بر اساس این یافتهها بهصورت خودسرانه مصرف مکمل را برای درمان بیماریهای ژنتیکی آغاز کنند. تشخیص کمبود ویتامین B12 و تصمیمگیری درباره مصرف مکمل باید با توجه به شرایط فرد و نظر متخصص انجام شود.
در مجموع، این کشف میتواند مسیر تازهای برای بررسی ارتباط میان پردازش RNA، سوختوساز سلولی و بیماریهای ژنتیکی باز کند؛ مسیری که شاید در آینده به راهکارهای درمانی جدیدی برای برخی بیماریهای نادر منجر شود.
برای دنبال کردن تازهترین دستاوردهای پزشکی، زیستشناسی و پژوهشهای علمی، گزارشهای آماج را دنبال کنید.




