داروهای لاغری از گروه GLP-1 در سالهای اخیر به یکی از پرطرفدارترین روشهای کاهش وزن و درمان چاقی تبدیل شدهاند. اما اکنون نتایج چند پژوهش جدید نشان میدهد که این داروها ممکن است کاربردی فراتر از کنترل وزن داشته باشند. یافتههای تازه حاکی از آن است که داروهای لاغری و سرطان میتوانند ارتباطی فراتر از تصور دانشمندان داشته باشند و این داروها در آینده به بخشی از راهبردهای پیشگیری و درمان سرطان تبدیل شوند. موضوعی که در محافل علمی جهان با عنوان Weight Loss Drugs and Cancer Prevention توجه بسیاری از متخصصان را به خود جلب کرده است.
افزایش شیوع چاقی در جهان باعث شده داروهای GLP-1 بهعنوان یکی از مهمترین ابزارهای پزشکی برای مدیریت وزن مورد استفاده قرار گیرند. اکنون شواهد جدید نشان میدهد این داروها شاید بتوانند خطر ابتلا به برخی سرطانها را کاهش دهند، روند پیشرفت بیماری را کند کنند و حتی احتمال مرگ ناشی از سرطان را کاهش دهند.
داروهای GLP-1 چگونه عمل میکنند؟
داروهای GLP-1 با شبیهسازی عملکرد هورمون طبیعی «پپتید شبهگلوکاگون-۱» در بدن عمل میکنند. این هورمون نقش مهمی در تنظیم قند خون، کنترل اشتها و مدیریت سوختوساز بدن دارد.
این داروها در ابتدا برای درمان دیابت نوع ۲ توسعه یافتند، اما به دلیل تأثیر قابل توجه در کاهش وزن، به سرعت در میان پزشکان و بیماران محبوب شدند. امروزه میلیونها نفر در سراسر جهان از داروهایی مانند سماگلوتاید و تیرزپاتاید برای کاهش وزن استفاده میکنند.
کاهش خطر سرطان سینه با داروهای لاغری
یکی از مهمترین مطالعات جدید در این حوزه، وضعیت بیش از ۱۱۰ هزار زن بین ۴۵ تا ۸۰ سال را بررسی کرده است. نتایج این تحقیق نشان داد زنانی که از داروهای GLP-1 استفاده میکردند، حدود ۳۰ درصد کمتر از سایر افراد در معرض ابتلا به سرطان سینه قرار داشتند.
سرطان سینه همچنان شایعترین سرطان در میان زنان جهان محسوب میشود و هر یافتهای که بتواند به کاهش خطر ابتلا به این بیماری کمک کند، از اهمیت بالایی برخوردار است.
البته پژوهشگران تأکید میکنند که این مطالعه از نوع مشاهدهای بوده و هنوز نمیتوان با قطعیت گفت که داروهای GLP-1 عامل مستقیم کاهش خطر سرطان سینه هستند. با این حال، نتایج به اندازهای امیدوارکننده بوده که توجه جامعه علمی را به خود جلب کرده است.
آیا کاهش وزن عامل اصلی این تأثیر است؟
چاقی و اضافهوزن، بهویژه پس از دوران یائسگی، از مهمترین عوامل خطر برای سرطان سینه به شمار میروند. بنابراین بخشی از کاهش خطر مشاهدهشده میتواند ناشی از کاهش وزن باشد.
اما دانشمندان معتقدند ماجرا تنها به کاهش وزن محدود نمیشود. شواهد نشان میدهد داروهای GLP-1 ممکن است از مسیرهای زیستی دیگری نیز بر فرآیند شکلگیری و رشد تومورها تأثیر بگذارند.
تأثیر داروهای لاغری بر درمان سرطان
مطالعه دیگری که روی حدود ۲۷ هزار بیمار مبتلا به سرطان سینه انجام شد، نتایج جالب توجهی را آشکار کرد.
پژوهشگران دریافتند بیمارانی که علاوه بر درمانهای استاندارد سرطان، از داروهای GLP-1 نیز استفاده میکردند، حدود ۳۰ درصد کمتر در معرض مرگ ناشی از بیماری قرار داشتند.
این یافته نشان میدهد که داروهای کاهش وزن ممکن است در کنار روشهای رایج درمان سرطان، به بهبود نتایج درمانی کمک کنند.
کاهش پیشرفت سرطانهای مختلف
در سومین مطالعه، وضعیت نزدیک به ۱۲ هزار بیمار مبتلا به سرطانهای مختلف از جمله سرطان پستان، سرطان ریه، سرطان روده بزرگ و سرطان کبد بررسی شد.
نتایج نشان داد افرادی که از داروهای GLP-1 استفاده میکردند، بین ۳۸ تا ۵۰ درصد کمتر در معرض پیشرفت بیماری به مرحله متاستاتیک یا مرحله چهارم سرطان قرار داشتند.
مرحله متاستاز زمانی رخ میدهد که سلولهای سرطانی به سایر بخشهای بدن گسترش پیدا میکنند و درمان بیماری بسیار دشوارتر میشود. بنابراین کاهش احتمال ورود به این مرحله، اهمیت بالینی بسیار زیادی دارد.
نقش التهاب در ارتباط داروهای لاغری و سرطان
یکی از فرضیههای مهم درباره عملکرد ضدسرطانی داروهای GLP-1 به کاهش التهاب مزمن در بدن مربوط میشود.
سالهاست که پژوهشگران میدانند التهاب مزمن میتواند زمینهساز شکلگیری و رشد بسیاری از سرطانها باشد. التهاب طولانیمدت موجب آسیب سلولی، تغییرات ژنتیکی و رشد غیرطبیعی سلولها میشود.
مطالعات قبلی نشان دادهاند داروهای GLP-1 قادرند سطح التهاب سیستمیک بدن را کاهش دهند. این ویژگی میتواند یکی از عوامل مؤثر در کاهش خطر سرطان و کند شدن رشد تومورها باشد.
تأثیر بر متابولیسم و سیستم ایمنی
علاوه بر کنترل التهاب، دانشمندان احتمال میدهند این داروها بر عملکرد سیستم ایمنی، فرآیندهای متابولیکی و حتی فعالیت برخی ژنهای مرتبط با سرطان نیز تأثیر بگذارند.
اگر این فرضیهها در مطالعات آینده تأیید شوند، داروهای GLP-1 میتوانند به یکی از مهمترین ابزارهای پیشگیری از سرطان در افراد پرخطر تبدیل شوند.
نظر متخصصان درباره آینده داروهای GLP-1
متخصصان سرطانشناسی معتقدند نتایج مطالعات اخیر بسیار امیدوارکننده هستند، اما هنوز برای نتیجهگیری قطعی زود است.
به گفته پژوهشگران، باید مطالعات بالینی گستردهتر و دقیقتری انجام شود تا مشخص گردد چه میزان از مزایای مشاهدهشده ناشی از کاهش وزن و چه مقدار مربوط به اثرات مستقیم داروها بر سلولهای سرطانی است.
همچنین لازم است اثرات بلندمدت مصرف این داروها در بیماران مبتلا به سرطان بهطور کامل ارزیابی شود.
آیا داروهای لاغری جایگزین درمان سرطان میشوند؟
پاسخ کوتاه خیر است. در حال حاضر هیچ شواهدی وجود ندارد که نشان دهد داروهای GLP-1 میتوانند جایگزین درمانهای استاندارد سرطان شوند.
اما ممکن است در آینده این داروها بهعنوان مکملی در کنار جراحی، شیمیدرمانی، پرتودرمانی و ایمونوتراپی مورد استفاده قرار گیرند و به بهبود نتایج درمان کمک کنند.
برخی متخصصان حتی معتقدند این داروها میتوانند کیفیت زندگی بیماران سرطانی را افزایش دهند و بخشی از عوارض ناشی از درمان را کاهش دهند.
جمعبندی
یافتههای جدید نشان میدهد داروهای GLP-1 که تاکنون بیشتر بهعنوان درمان دیابت و چاقی شناخته میشدند، ممکن است نقش مهمی در پیشگیری و درمان برخی سرطانها نیز ایفا کنند. کاهش خطر سرطان سینه، کاهش احتمال پیشرفت بیماری و کاهش مرگومیر ناشی از سرطان از جمله نتایج امیدوارکننده این تحقیقات هستند.
اگرچه هنوز تحقیقات بیشتری برای اثبات قطعی این اثرات مورد نیاز است، اما شواهد موجود نشان میدهد داروهای لاغری میتوانند در آینده به یکی از مهمترین ابزارهای پزشکی برای مقابله با سرطان تبدیل شوند و فصل تازهای در درمان بیماریهای مزمن و پیچیده بگشایند.
