کشف یک نشانه جدید از بیماری پارکینسون در مو میتواند تحول بزرگی در تشخیص زودهنگام این اختلال عصبی ایجاد کند. پژوهش تازهای نشان میدهد که تشخیص پارکینسون از طریق مو یا Parkinson’s diagnosis through hair شاید در آینده به یک روش غیرتهاجمی، ساده و قابل اعتماد تبدیل شود. این یافته میتواند امید تازهای برای شناسایی زودهنگام بیماری فراهم کند؛ مرحلهای که مداخله درمانی بیشترین تأثیر را دارد.
طبق گزارش «خبر واژه»، گروهی از پژوهشگران چینی با بررسی نمونه موی بیماران مبتلا به پارکینسون، به الگوی مشخصی از تغییرات عناصر فلزی دست یافتهاند که میتواند بهعنوان یک بیومارکر بالقوه مورد استفاده قرار گیرد.
کشف تفاوتهای فلزی در موی بیماران پارکینسون
در این مطالعه که توسط تیمی به سرپرستی «مینگ لی» زیستشناس دانشگاه هبی انجام شد، نمونه موی ۶۰ بیمار مبتلا به پارکینسون با افراد سالم همسن مقایسه شد. نتایج نشان داد سطح آهن و مس در موی بیماران بهطور معناداری کمتر است، در حالی که میزان منگنز و آرسنیک افزایش یافته بود.
پژوهشگران معتقدند این الگو «پتانسیل تشخیصی بالایی» برای پارکینسون دارد. مهمترین یافته این تحقیق، کاهش قابل توجه آهن در مو بود؛ تغییری که هم در بیماران انسانی و هم در مدلهای حیوانی مشاهده شد.
چرا مو میتواند ابزار تشخیص باشد؟
تشخیص قطعی پارکینسون همچنان چالشبرانگیز است و معمولاً بر اساس علائم حرکتی مانند لرزش، کندی حرکت و سفتی عضلات انجام میشود. در سالهای اخیر برخی بیومارکرهای خونی امیدبخش ظاهر شدهاند، اما مو ویژگی منحصربهفردی دارد.
مو قادر است فلزات سنگین و عناصر معدنی را در طول زمان در خود ذخیره کند. برخلاف خون، بزاق یا ادرار که بازتابی کوتاهمدت از وضعیت بدن هستند، مو میتواند تصویری تاریخی از وضعیت متابولیک و محیطی فرد ارائه دهد. این ویژگی آن را به گزینهای جذاب برای بررسی اختلالات مزمن تبدیل میکند.
ارتباط روده، آهن و پارکینسون
علت دقیق پارکینسون هنوز مشخص نیست، اما تحقیقات پیشین نشان دادهاند که این بیماری با اختلال در میکروبیوم روده، رژیمهای غذایی ناسالم و حتی آلودگیهای محیطی مرتبط است.
یافتههای مدل حیوانی چه میگویند؟
در آزمایشهای تکمیلی روی موشهای مبتلا به حالتی مشابه پارکینسون، کاهش سطح آهن در مو با اختلال عملکرد روده همراه بود. سد رودهای این حیوانات آسیبدیده بود و ژنهای مرتبط با جذب آهن کاهش فعالیت نشان میدادند. در مقابل، ژنهای مرتبط با جذب آهن توسط باکتریها فعالتر شده بودند؛ وضعیتی که میتواند به کمبود گسترده آهن در بدن منجر شود.
این نتایج نشان میدهد که اختلال در تعادل میکروبیوم روده ممکن است بر متابولیسم آهن تأثیر گذاشته و در بروز یا پیشرفت پارکینسون نقش داشته باشد.
میکروبیوم روده؛ بازیگر پنهان بیماریهای عصبی
شواهد علمی نشان میدهد تغییرات در باکتریهای روده میتواند سالها پیش از تشخیص پارکینسون ظاهر شود. همانند بسیاری از بیماریهای عصبی، ارتباط تنگاتنگی میان مغز و روده وجود دارد؛ مفهومی که با عنوان «محور روده-مغز» شناخته میشود.
اگر اختلال در جذب آهن و تغییرات میکروبیوم روده همزمان رخ دهند، مو میتواند بهعنوان ثبتکننده این تغییرات عمل کند. به بیان سادهتر، مو ممکن است ردپای اختلالات سیستمیک بدن را پیش از بروز علائم آشکار عصبی نشان دهد.
افزایش آرسنیک؛ نقش عوامل محیطی
یکی دیگر از یافتههای قابل توجه این تحقیق، افزایش سطح آرسنیک در موی بیماران بود. پژوهشگران احتمال میدهند این موضوع با قرار گرفتن در معرض آلایندههای محیطی یا مصرف برخی مواد غذایی خاص مرتبط باشد.
در این مطالعه کوچک، برخی بیماران گزارش کردند که مصرف بیشتری از احشاء حیوانی و صدفهای دریایی داشتهاند؛ موادی که احتمال وجود آرسنیک در آنها بیشتر است. با این حال، برای اثبات ارتباط مستقیم میان آرسنیک و پارکینسون به تحقیقات گستردهتری نیاز است.
همراستایی با مطالعات قبلی درباره اختلال آهن
نتایج این تحقیق با یک مرور علمی در سال ۲۰۲۵ همسو است که شواهدی از اختلال در تنظیم آهن در مغز، خون و روده بیماران پارکینسون گزارش کرده بود. این همگرایی یافتهها نشان میدهد اختلال متابولیسم آهن ممکن است یکی از قطعات کلیدی پازل این بیماری باشد.
آیا در آینده با یک تار مو پارکینسون تشخیص داده میشود؟
اگرچه این پژوهش هنوز در مراحل اولیه قرار دارد و تعداد شرکتکنندگان محدود بوده است، اما نتایج آن بسیار امیدوارکننده است. در صورت تأیید این الگو در مطالعات بزرگتر، نمونهگیری ساده از مو میتواند به ابزاری ارزان، سریع و غیرتهاجمی برای غربالگری پارکینسون تبدیل شود.
چنین روشی میتواند امکان تشخیص زودهنگام، مداخله سریعتر و شاید حتی پیشگیری از پیشرفت بیماری را فراهم کند. البته پژوهشگران تأکید میکنند که برای درک دقیق سازوکار ارتباط کمبود آهن، اختلال روده و پارکینسون به تحقیقات بیشتری نیاز است.
جمعبندی
کاهش سطح آهن در مو ممکن است بهعنوان یک بیومارکر جدید برای تشخیص پارکینسون مطرح شود؛ نشانهای که با اختلال عملکرد روده و تغییرات میکروبیوم در ارتباط است. اگر این یافتهها در مطالعات گستردهتر تأیید شوند، آینده تشخیص این بیماری عصبی میتواند سادهتر و دقیقتر از همیشه باشد.
شاید در آینده نهچندان دور، یک نمونه کوچک از مو بتواند راز یک اختلال عصبی پیچیده را فاش کند.
