سلامت مردان یکی از مهمترین اما کمتوجهترین موضوعات نظام سلامت است؛ موضوعی که نهتنها بر کیفیت زندگی فردی، بلکه بر بنیان خانواده و بهرهوری اقتصادی جامعه نیز اثر مستقیم دارد. آمارها نشان میدهد سلامت مردان (Men’s Health) در مقایسه با زنان با چالشهای جدیتری مواجه است و مردان بهطور میانگین چند سال کمتر از زنان عمر میکنند. این شکاف تنها یک عدد آماری نیست، بلکه نتیجه سالها بیتوجهی به بیماریهای خاموش، سبک زندگی ناسالم و غفلت از غربالگریهای دورهای است.
در شرایطی که مردان بخش بزرگی از نیروی مولد کشور را تشکیل میدهند، کمتوجهی به سلامت آنان میتواند پیامدهای گستردهای برای اقتصاد، نظام درمان و ساختار اجتماعی داشته باشد. پرسش اساسی این است: چرا مردان کمتر به سلامت خود اهمیت میدهند و چه بیماریهایی بیشترین تهدید را برای آنان ایجاد میکند؟
امید به زندگی مردان؛ چرا عقبتر از زنان؟
بر اساس اظهارات رئیس جامعه اورولوژی ایران، مردان بهطور متوسط بین ۲ تا ۴ سال کمتر از زنان عمر میکنند. این تفاوت به عوامل متعددی وابسته است؛ از جمله مصرف دخانیات، استرسهای شغلی، کمتحرکی، تغذیه نامناسب، سوانح جادهای و حوادث محیط کار.
بیماریهای قلبی و عروقی، سکته مغزی، بیماریهای ریوی و کبدی، دیابت و فشار خون بالا از مهمترین علل مرگومیر مردان در ایران محسوب میشوند. نکته نگرانکننده این است که بسیاری از این بیماریها در مراحل ابتدایی بدون علامت هستند و تنها از طریق غربالگری قابل تشخیصاند.
بیماریهای خاموش؛ تهدیدی که دیر دیده میشود
یکی از چالشهای جدی در حوزه سلامت مردان، شیوع بیماریهای خاموش است. بیماریهایی مانند سرطان پروستات، فشار خون بالا و بیماریهای کلیوی ممکن است سالها بدون نشانه واضح پیشرفت کنند و زمانی آشکار شوند که درمان دشوار یا پرهزینه شده است.
سرطان پروستات؛ ضرورت غربالگری پس از ۵۰ سالگی
سرطان پروستات از شایعترین سرطانها در مردان است و در بسیاری از موارد تا مراحل پیشرفته علامت خاصی ایجاد نمیکند. انجام آزمایش PSA بهصورت سالانه برای مردان بالای ۵۰ سال میتواند به تشخیص زودهنگام و افزایش شانس درمان کمک کند. تشخیص در مراحل اولیه نهتنها احتمال درمان موفق را افزایش میدهد، بلکه هزینههای درمانی را نیز بهطور چشمگیری کاهش میدهد.
فشار خون؛ دشمن خاموش کلیهها
فشار خون بالا یکی از عوامل اصلی نارسایی کلیه است. این بیماری که زمانی مختص سالمندان تلقی میشد، اکنون در سنین پایینتر و حتی در برخی کودکان نیز مشاهده میشود. تغییر سبک زندگی، مصرف غذاهای پرنمک، کمتحرکی و چاقی از دلایل اصلی افزایش فشار خون در مردان است.
غربالگری فشار خون از دوران بلوغ و توجه ویژه پس از دهه چهارم زندگی، میتواند از بروز عوارض جدی جلوگیری کند.
ایران و کمربند سنگ کلیه؛ نقش اقلیم و سبک زندگی
ایران در منطقهای موسوم به «کمربند سنگ کلیه» قرار دارد؛ منطقهای که به دلیل شرایط آبوهوایی گرم و کمآبی، شیوع سنگ کلیه در آن بالاست. مردان بیش از زنان در معرض ابتلا به این بیماری قرار دارند.
مصرف ناکافی آب، تعریق زیاد، تغذیه نامناسب و مصرف بالای نمک از عوامل اصلی تشکیل سنگ کلیه هستند. خوشبختانه در بسیاری از موارد، اصلاح سبک زندگی میتواند از بروز این مشکل پیشگیری کند.
نشانههایی که مردان جدی نمیگیرند
وجود خون در ادرار، تودههای قابل لمس، تغییرات پوستی یا دردهای مداوم از جمله علائمی هستند که باید جدی گرفته شوند. با این حال، بسیاری از مردان این نشانهها را نادیده میگیرند و مراجعه به پزشک را به تعویق میاندازند.
این تأخیر میتواند فرصت طلایی درمان را از بین ببرد. مراجعه زودهنگام به پزشک، کلید پیشگیری از پیشرفت بسیاری از بیماریهاست.
الکل و دخانیات؛ بدون حاشیه امن
مصرف الکل و دخانیات از مهمترین عوامل خطر در سلامت مردان به شمار میروند. مطالعات جدید نشان دادهاند که برای مصرف الکل هیچ سطح ایمنی وجود ندارد و حتی مقادیر کم نیز میتواند به کبد، کلیه و سیستم قلبیعروقی آسیب وارد کند.
سیگار نیز با افزایش خطر سرطان ریه، مثانه، بیماریهای قلبی و مشکلات تنفسی ارتباط مستقیم دارد. ترک این عادات ناسالم میتواند تأثیر چشمگیری بر افزایش امید به زندگی داشته باشد.
سلامت شغلی؛ تهدید پنهان مردان
مردان به دلیل حضور گستردهتر در مشاغل صنعتی، پرخطر و آلوده، بیش از زنان در معرض مواد شیمیایی و عوامل سرطانزا قرار دارند. در برخی صنایع مانند رنگسازی یا محیطهای دارای آلودگی شیمیایی، خطر ابتلا به سرطان مثانه افزایش مییابد.
انجام معاینات دورهای و توجه به علائمی مانند خون در ادرار برای این گروهها اهمیت ویژهای دارد.
چرا مردان کمتر به سلامت خود اهمیت میدهند؟
عوامل فرهنگی و اجتماعی نقش مهمی در این بیتوجهی دارند. برخی نگرشهای سنتی بیماری را نشانه ضعف میدانند و مردان را به تحمل درد و بیتفاوتی تشویق میکنند. مشغلههای کاری، ترس از تشخیص بیماری و کمتوجهی به پیشگیری نیز از دیگر دلایل هستند.
تغییر این نگرش نیازمند فرهنگسازی گسترده، افزایش سواد سلامت و تسهیل دسترسی به خدمات غربالگری است.
راهکارهای عملی برای بهبود سلامت مردان
- انجام چکاپ سالانه و آزمایشهای غربالگری
- کنترل فشار خون و قند خون بهصورت منظم
- مصرف روزانه آب کافی
- کاهش مصرف نمک و غذاهای فرآوریشده
- ترک دخانیات و الکل
- افزایش فعالیت بدنی حداقل ۳۰ دقیقه در روز
- مراجعه فوری به پزشک در صورت مشاهده علائم هشداردهنده
جمعبندی؛ سلامت مردان یک ضرورت اجتماعی
سلامت مردان تنها یک موضوع فردی نیست؛ بلکه مسئلهای اجتماعی با پیامدهای اقتصادی و خانوادگی است. کاهش امید به زندگی، افزایش هزینههای درمان و فشار بر خانوادهها تنها بخشی از پیامدهای بیتوجهی به این حوزه است.
زمان آن رسیده است که مردان، سلامت را نه یک انتخاب، بلکه یک اولویت بدانند. پیشگیری، غربالگری و اصلاح سبک زندگی میتواند مسیر آینده را تغییر دهد و زندگی سالمتری برای مردان و جامعه رقم بزند.
