به نقل از آماج، پژوهشی تازه نشان میدهد سیاره عطارد ممکن است در طول تاریخ خود بسیار بیشتر از آنچه پیشتر تصور میشد، منقبض شده باشد. بر اساس این مطالعه، کوچکترین سیاره منظومه شمسی احتمالاً ۱۰ تا ۳۰ درصد بیشتر از برآوردهای قبلی منقبض شده و قطر آن از زمان شکلگیری تاکنون ممکن است نزدیک به ۱۹ کیلومتر کاهش یافته باشد.
عطارد امروزه قطری حدود ۴۸۸۰ کیلومتر دارد و اندازه آن تقریباً یکسوم قطر زمین است. بررسی میزان انقباض این سیاره فقط به اندازه آن مربوط نمیشود؛ بلکه میتواند سرنخهایی درباره نحوه سرد شدن، ساختار داخلی و حتی چگونگی شکلگیری عطارد در اختیار دانشمندان قرار دهد.
چرا عطارد کوچکتر شده است؟
عطارد مانند دیگر سیارات منظومه شمسی در نتیجه تجمع تدریجی مواد سنگی و گازی و برخوردهای متعدد میان اجرام اولیه شکل گرفت. بخشی از انرژی حاصل از این برخوردها به گرما تبدیل شد و سیاره در طول زمان بهتدریج گرمای خود را از دست داد.
با سرد شدن بخشهای داخلی عطارد، مواد درون سیاره منقبض شدند و این فرایند روی سطح آن نیز اثر گذاشت. نتیجه این روند ایجاد ساختارهای زمینشناختی مانند پرتگاهها و پشتههایی است که از مهمترین شواهد انقباض عطارد به شمار میروند.
چرا اندازه واقعی انقباض عطارد قبلاً کمتر برآورد شده بود؟
مشکل اصلی این است که سطح عطارد در طول میلیاردها سال بارها تحت تأثیر برخورد سیارکها و دیگر اجرام قرار گرفته است. هر برخورد دهانهها و عوارض تازهای ایجاد میکند و این ساختارهای جدید میتوانند آثار قدیمیتر ناشی از انقباض سیاره را بپوشانند.
گروهی از پژوهشگران به سرپرستی گاکو نیشییاما، دانشمند علوم سیارهای در مؤسسه پژوهشهای فضایی مرکز هوافضای آلمان، برای بررسی این موضوع دو مجموعه نقشه از سطح عطارد را با یکدیگر مقایسه کردند.
این نقشهها بر اساس دادههای مأموریت مسنجر ناسا تهیه شده بودند؛ فضاپیمایی که بین سالهای ۲۰۱۱ تا ۲۰۱۵ در مدار عطارد فعالیت میکرد.
یک مجموعه از دادهها عوارض زمینشناختی مرتبط با انقباض عطارد را نشان میداد و مجموعه دیگر برای برآورد ناهمواریهای سطح سیاره استفاده شد. پژوهشگران با بررسی سراسر سطح عطارد دریافتند مناطقی که ناهموارتر هستند، شواهد کمتری از چینخوردگیهای ناشی از انقباض نشان میدهند.
این یافته از این احتمال حمایت میکند که برخوردهای جدیدتر و عوارض ناشی از آنها، بخشی از شواهد مربوط به کوچکشدن عطارد را پوشاندهاند و در نتیجه اندازهگیریهای پیشین ممکن است میزان واقعی انقباض سیاره را کمتر از واقعیت نشان داده باشند.
انقباض عطارد چه چیزی درباره هسته آن میگوید؟
میزان انقباض عطارد میتواند اطلاعاتی درباره ساختار داخلی این سیاره نیز در اختیار دانشمندان قرار دهد. انقباض بیشتر ممکن است با وجود هسته فلزی بزرگتر و سهم کمتر عناصر سبکتر، مانند سیلیسیم، در هسته مرتبط باشد.
نیشییاما در توضیح اهمیت این موضوع گفته است که ساختار داخلی عطارد بازتابی از نحوه شکلگیری آن است. بنابراین اندازه انقباض این سیاره میتواند به دانشمندان کمک کند تا درباره ترکیب هسته و حتی شرایط اولیه عطارد اطلاعات بیشتری به دست آورند.
او میزان انقباض عطارد را یکی از مهمترین کمیتهای قابل اندازهگیری برای مقایسه با مدلهای مختلف تکامل این سیاره میداند؛ زیرا میزان انقباض میتواند بهعنوان شاخصی از میزان سرد شدن عطارد در طول تاریخ آن مورد استفاده قرار گیرد.
بپیکلمبو میتواند راز عطارد را دقیقتر بررسی کند
با وجود نتایج این پژوهش، دانشمندان تأکید دارند که برای تأیید دقیق برآورد جدید به دادههای بیشتری نیاز است. یکی از مهمترین منابع اطلاعاتی آینده، مأموریت بپیکلمبو است که توسط آژانس فضایی اروپا و آژانس کاوشهای هوافضای ژاپن انجام میشود.
این فضاپیما پس از استقرار کامل در مدار عطارد، میتواند تصاویر و دادههای دقیقتری نسبت به مأموریت مسنجر از سطح سیاره تهیه کند. انتظار میرود بپیکلمبو بتواند دهانههای برخوردی کوچکتر و همچنین پرتگاهها و پشتههای سطحی را با جزئیات بیشتری شناسایی کند.
چنین دادههایی میتوانند به دانشمندان کمک کنند تا آثار ناشی از انقباض عطارد را از عوارض ایجادشده بر اثر برخوردهای سطحی تفکیک کنند و برآورد دقیقتری از میزان کوچکشدن این سیاره به دست آورند.
اندازه عطارد، کلیدی برای شناخت گذشته منظومه شمسی
اگر برآورد جدید تأیید شود، عطارد در طول تاریخ خود بیش از آنچه مدلهای قبلی نشان میدادند سرد و منقبض شده است. این موضوع میتواند درک دانشمندان از ساختار داخلی این سیاره و شرایط حاکم بر شکلگیری اجرام در بخش درونی منظومه شمسی را تغییر دهد.
به گفته نیشییاما، دادههای توپوگرافی آینده بپیکلمبو، بهویژه اندازهگیریهای دقیق ارتفاعسنجی لیزری، میتوانند اطلاعات بیشتری درباره میزان واقعی انقباض عطارد ارائه کنند. بنابراین هنوز باید منتظر دادههای دقیقتر این مأموریت ماند تا مشخص شود کوچکترین سیاره منظومه شمسی در طول میلیاردها سال دقیقاً چه مقدار از اندازه اولیه خود را از دست داده است.
برای دنبال کردن تازهترین یافتههای نجوم، فضا و اکتشافات منظومه شمسی، به آماج مراجعه کنید.
