به گزارش آماج، دانشمندان دانشگاه کالج لندن (UCL) سازوکاری طبیعی در سیستم ایمنی شناسایی کردهاند که به بدن کمک میکند التهاب را در زمان مناسب متوقف کند و از تجمع سلولهای ایمنی آسیبزا جلوگیری شود. این یافته میتواند در آینده به توسعه روشهای جدید و بالقوه ایمنتر برای درمان بیماریهای التهابی مزمن و کنترل درد کمک کند.
التهاب یکی از مهمترین واکنشهای دفاعی بدن است و برای مقابله با عفونتها و ترمیم بافتهای آسیبدیده ضروری محسوب میشود. با این حال، اگر این واکنش بیش از حد طولانی شود، میتواند به بافتهای سالم آسیب برساند و در بروز یا تشدید بیماریهایی مانند آرتریت، بیماریهای قلبی و دیابت نقش داشته باشد.
سیستم ایمنی چگونه التهاب را خاموش میکند؟
دانشمندان تاکنون اطلاعات زیادی درباره چگونگی آغاز التهاب به دست آوردهاند، اما سازوکار دقیق پایان یافتن این فرایند همچنان بهطور کامل مشخص نیست. پژوهش جدید که نتایج آن در مجله Nature Communications منتشر شده، گروهی از مولکولهای کوچک مشتقشده از چربی به نام «اپوکسی-اکسیلیپینها» (Epoxy-oxylipins) را بخشی از این سیستم ترمز طبیعی معرفی میکند.
این مولکولها به گفته پژوهشگران میتوانند فعالیت بیش از حد سیستم ایمنی را محدود کنند. آنها همچنین از افزایش غیرطبیعی نوعی گلبول سفید به نام «مونوسیتهای حدواسط» جلوگیری میکنند؛ سلولهایی که در کوتاهمدت برای مقابله با عفونت و ترمیم بافت مفید هستند، اما در صورت تجمع یا فعال ماندن طولانیمدت میتوانند به تداوم التهاب کمک کنند.
آزمایش التهاب در انسان چگونه انجام شد؟
برای بررسی این سازوکار در بدن انسان، پژوهشگران در ساعد داوطلبان سالم مقدار بسیار کمی از باکتری E. coli غیرفعالشده با اشعه فرابنفش تزریق کردند. از آنجا که باکتریها زنده نبودند، نمیتوانستند باعث عفونت شوند، اما قادر بودند یک واکنش التهابی موقت ایجاد کنند.
این واکنش با علائمی مانند درد، قرمزی، گرما و تورم همراه بود. در مجموع ۴۸ داوطلب در دو گروه مورد بررسی قرار گرفتند و هر گروه شامل ۱۲ فرد دریافتکننده دارو و ۱۲ فرد دریافتکننده دارونما بود.
پژوهشگران از دارویی به نام GSK2256294 استفاده کردند که آنزیمی به نام «اپوکساید هیدرولاز محلول» یا sEH را مهار میکند. این آنزیم در حالت عادی اپوکسی-اکسیلیپینها را تجزیه میکند؛ بنابراین مهار آن باعث میشود میزان این مولکولهای محافظ در بدن افزایش پیدا کند.
دو روش برای بررسی اثر دارو
در گروه نخست، دارو دو ساعت پیش از ایجاد التهاب تجویز شد تا مشخص شود افزایش زودهنگام اپوکسی-اکسیلیپینها میتواند از تغییرات نامطلوب سیستم ایمنی جلوگیری کند.
در گروه دوم، دارو چهار ساعت پس از آغاز التهاب به داوطلبان داده شد تا شرایطی شبیهتر به درمان پس از شروع علائم ایجاد شود.
کاهش سلولهای التهابی و تسریع بهبود درد
نتایج هر دو رویکرد مشابه بود. مهار آنزیم sEH باعث افزایش سطح اپوکسی-اکسیلیپینها شد و با کاهش سریعتر درد و کاهش قابل توجه تعداد مونوسیتهای حدواسط در خون و بافت همراه بود.
با این حال، درمان تغییر قابل توجهی در برخی علائم ظاهری مانند قرمزی و تورم ایجاد نکرد. به گفته پژوهشگران، این موضوع میتواند نشان دهد که دارو بیشتر بر فرایندهای عمیقتر سیستم ایمنی اثر گذاشته است، حتی در شرایطی که علائم قابل مشاهده تغییر زیادی نکردهاند.
نقش یک مولکول در خاموش کردن التهاب
پژوهشگران برای درک بهتر سازوکار این اثر، مسیرهای مولکولی دخیل را نیز بررسی کردند. آنها دریافتند یکی از اپوکسی-اکسیلیپینها به نام ۱۲،۱۳-EpOME ظاهراً میتواند فعالیت مسیر پیامرسانی پروتئینی موسوم به p38 MAPK را کاهش دهد.
این مسیر در تبدیل مونوسیتها به شکل حدواسط آنها که با فعالیت التهابی طولانیمدت مرتبط است، نقش دارد. پژوهشگران این سازوکار را هم در آزمایشهای آزمایشگاهی و هم با استفاده از دارویی که مستقیماً مسیر p38 را مهار میکند، بررسی و تأیید کردند.
دکتر اولیویا براکن، پژوهشگر نخست این مطالعه از بخش سالمندی، روماتولوژی و پزشکی بازساختی دانشگاه کالج لندن، گفت: «یافتههای ما یک مسیر طبیعی را نشان میدهد که گسترش سلولهای ایمنی آسیبزا را محدود میکند و به آرام شدن سریعتر التهاب کمک میکند.»
او افزود که هدف قرار دادن این سازوکار ممکن است در آینده به توسعه درمانهایی منجر شود که بدون سرکوب گسترده سیستم ایمنی، تعادل آن را دوباره برقرار کنند.
آیا این کشف میتواند به درمان آرتریت روماتوئید کمک کند؟
بسیاری از داروهای فعلی برای بیماریهای التهابی و خودایمنی با سرکوب بخشی از سیستم ایمنی عمل میکنند. این روش میتواند التهاب را کاهش دهد، اما در برخی موارد ممکن است توانایی بدن برای مقابله با عوامل بیماریزا را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
مسیر شناساییشده در پژوهش جدید، رویکرد متفاوتی را پیشنهاد میکند: به جای خاموش کردن گسترده سیستم ایمنی، میتوان فرایند طبیعی بدن برای پایان دادن به التهاب را تقویت کرد.
پروفسور درک گیلروی، نویسنده مسئول مطالعه از دانشگاه کالج لندن، این پژوهش را نخستین مطالعهای دانست که فعالیت اپوکسی-اکسیلیپینها را در انسان و در جریان التهاب بررسی کرده است. او ابراز امیدواری کرد که تقویت این مولکولهای محافظ بتواند به طراحی درمانهای ایمنتر برای بیماریهای ناشی از التهاب مزمن کمک کند.
با این حال، ادعای مطرحشده درباره کاربرد مستقیم این روش در بیماریهای خودایمنی هنوز نیازمند بررسیهای بیشتر است. پژوهش فعلی در گروهی کوچک از افراد سالم و در یک مدل کنترلشده از التهاب انجام شده و برای اثبات اثربخشی در بیماریهایی مانند آرتریت روماتوئید، به کارآزماییهای بالینی بزرگتر نیاز است.
گام بعدی؛ آزمایش داروهای مهارکننده sEH
پژوهشگران معتقدند یافتههای جدید میتواند زمینه را برای بررسی مهارکنندههای sEH در بیماریهای التهابی مزمن، از جمله آرتریت روماتوئید و برخی بیماریهای قلبیعروقی، فراهم کند.
دکتر براکن نیز پیشنهاد کرده است که در مطالعات آینده، این داروها در کنار درمانهای استاندارد آرتریت روماتوئید بررسی شوند تا مشخص شود آیا میتوانند به کاهش یا جلوگیری از آسیب مفصلی کمک کنند.
دکتر کارولین آیلات از مؤسسه Arthritis UK نیز با اشاره به پیچیدگی تجربه درد در بیماران مبتلا به آرتریت، بر اهمیت پژوهشهایی از این دست برای شناخت بهتر عوامل مؤثر بر درد و یافتن گزینههای درمانی جدید تأکید کرده است.
یک «کلید خاموش» امیدوارکننده، اما هنوز در مرحله پژوهش
یافتههای این مطالعه نشان میدهد بدن تنها سیستمهایی برای آغاز التهاب ندارد، بلکه از مسیرهای مولکولی مشخصی نیز برای پایان دادن به آن استفاده میکند. اپوکسی-اکسیلیپینها و آنزیم sEH ممکن است بخشی از همین سیستم ترمز طبیعی باشند.
با وجود نتایج امیدوارکننده، هنوز نمیتوان از این کشف به عنوان یک درمان اثباتشده برای بیماریهای التهابی استفاده کرد. مشخص شدن میزان اثربخشی، ایمنی و کاربرد واقعی مهارکنندههای sEH در بیماران، به مطالعات بالینی بیشتری نیاز دارد.
برای دنبال کردن تازهترین یافتههای پزشکی، سلامت و پژوهشهای علمی، به آماج مراجعه کنید.
