به گزارش آماج، پژوهشگران به یکی از دلایل احتمالی ارتباط میان کمبود خواب و افزایش اضطراب پی بردهاند. نتایج یک مطالعه نشان میدهد افرادی که یک شب کامل از خواب محروم بودند، ظاهراً در سازگار شدن با محیطهایی که بالقوه تهدیدکننده به نظر میرسیدند، مشکل بیشتری داشتند؛ وضعیتی که میتواند مغز را برای مدت طولانیتری در حالت آمادهباش نگه دارد.
این یافته میتواند توضیح دهد چرا بسیاری از افراد پس از یک شب کمخوابی، احساس استرس، نگرانی یا هوشیاری بیش از حد دارند. البته این مطالعه بهتنهایی ثابت نمیکند که کمخوابی مستقیماً باعث اختلالات اضطرابی میشود، بلکه شواهدی درباره یکی از سازوکارهای احتمالی این ارتباط ارائه میکند.
مغز خسته چگونه به محیط تهدیدکننده واکنش نشان میدهد؟
انسان در طول روز دائماً با محیطها و موقعیتهای جدید روبهرو میشود. برخی از این موقعیتها ممکن است در ابتدا خطرناک به نظر برسند، اما پس از بررسی بیشتر مشخص شود که تهدید واقعی وجود ندارد. مغز سالم باید بتواند با دریافت اطلاعات جدید، واکنش خود را به این شرایط تنظیم کند.
در مطالعه مورد بحث، افرادی که یک شب خواب نداشتند، ظاهراً در سازگار شدن با چنین موقعیتهایی عملکرد متفاوتی نشان دادند. به بیان ساده، مغز آنها ممکن بود برای مدت بیشتری در حالت آمادهباش و مراقبت از خطر باقی بماند.
این وضعیت میتواند با تجربه ذهنی اضطراب ارتباط داشته باشد؛ زیرا فرد زمانی که مغز او همچنان احتمال خطر را جدی میگیرد، ممکن است حتی در محیطی نسبتاً امن نیز احساس نگرانی یا تنش بیشتری داشته باشد.
چرا کمخوابی میتواند مغز را در حالت «احتیاط بیشتر» قرار دهد؟
اتی بن سیمون، پژوهشگر دانشگاه تگزاس در دالاس که در این تحقیق مشارکت نداشته است، میگوید مغز و بدن ممکن است کمبود خواب را نوعی وضعیت اضطراری تلقی کنند. از دیدگاه تکاملی، افزایش هوشیاری پس از بیخوابی میتوانسته در شرایط دشوار یا هنگام مواجهه با خطرهای واقعی، مزیتی برای بقا داشته باشد.
در چنین شرایطی، واکنش «احتیاط بیشتر» ممکن است از نظر تکاملی قابل درک باشد؛ زیرا برای انسانهای اولیه که با خطر شکارچیان و تهدیدهای محیطی بیشتری روبهرو بودند، تشخیص سریع خطر اهمیت زیادی داشت.
اما در زندگی امروزی، این واکنش همیشه مفید نیست. اگر مغز پس از کمخوابی همچنان محیط را بیش از اندازه تهدیدکننده ارزیابی کند، ممکن است احساس استرس و اضطراب افزایش پیدا کند؛ حتی زمانی که خطر فوری وجود ندارد.
کمخوابی و اضطراب؛ یک ارتباط چندوجهی
رابطه میان خواب و سلامت روان پیچیده است و احتمالاً در هر دو جهت عمل میکند. کمبود خواب میتواند بر تنظیم هیجان، توجه و واکنش به استرس تأثیر بگذارد و از سوی دیگر، اضطراب و نگرانی نیز میتوانند خوابیدن را دشوارتر کنند.
به همین دلیل، نتایج چنین مطالعاتی نباید به این معنا تفسیر شود که هر فردی که خواب کافی ندارد، الزاماً به اضطراب مبتلا خواهد شد. با این حال، یافتهها اهمیت خواب کافی را در تنظیم واکنش مغز به محیط و مدیریت فشارهای روزمره برجسته میکنند.
اگر کمبود خواب بهطور مداوم ادامه دارد یا اضطراب و نگرانی به حدی رسیده است که زندگی روزمره را مختل میکند، بررسی علت و دریافت مشاوره از پزشک یا متخصص سلامت روان میتواند اهمیت داشته باشد.
برای مطالعه تازهترین یافتههای علمی درباره خواب، مغز و سلامت روان، به آماج مراجعه کنید.
