به گزارش آماج تلفنهای هوشمند و فناوریهای دیجیتال به بخش جداییناپذیر زندگی روزمره تبدیل شدهاند، اما همین ابزارها یکی از مهمترین عوامل کاهش تمرکز و افزایش حواسپرتی نیز هستند. پژوهشهای جدید نشان میدهد با رعایت چند راهکار ساده و مبتنی بر شواهد علمی میتوان تمرکز را تقویت و اثرات منفی استفاده مداوم از فناوری را کاهش داد.
بر اساس یک نظرسنجی در سال ۲۰۲۵، بزرگسالان آمریکایی به طور میانگین روزانه ۱۸۶ بار، یعنی تقریباً هر پنج دقیقه یک بار، تلفن همراه خود را بررسی میکنند. همچنین میانگین استفاده روزانه از گوشیهای هوشمند به حدود پنج ساعت میرسد که معادل ۷۶ روز استفاده از نمایشگر در طول یک سال است. بیشترین میزان استفاده نیز متعلق به نسل زد و نسل هزاره است.
آیا دامنه توجه انسان کاهش یافته است؟
به نقل از نیچر، طی دو دهه گذشته پژوهشگران علاقه زیادی به بررسی تأثیر فناوری بر توانایی تمرکز انسان نشان دادهاند. اگرچه بسیاری از افراد احساس میکنند دامنه توجهشان کوتاهتر شده، اما شواهد علمی قطعی برای اثبات این موضوع هنوز محدود است.
«یوهان هری»، نویسنده کتاب تمرکز دزدیده شده، میگوید انجام فعالیتهایی مانند مطالعه کتاب، گفتوگوهای طولانی یا حتی تماشای یک فیلم نسبت به گذشته برایش دشوارتر شده است. او معتقد است توجه، زیربنای تمام دستاوردهای مهم زندگی انسان است و بدون تمرکز پایدار، خلاقیت، یادگیری و حل مسئله نیز آسیب میبینند.
توجه چگونه در مغز عمل میکند؟
مایکل پوزنر، روانشناس دانشگاه اورگان، توضیح میدهد که مغز انسان از دو سیستم اصلی توجه بهره میبرد؛ یکی مسئول تمرکز آگاهانه روی یک وظیفه و دیگری مسئول واکنش سریع به محرکهای محیطی مانند صدا یا نور ناگهانی. این سازوکار در طول تکامل برای حفظ بقا شکل گرفته و به همین دلیل مقاومت در برابر محرکهای بیرونی کار آسانی نیست.
گلوریا مارک، پژوهشگر دانشگاه کالیفرنیا، نیز تأکید میکند مغز نمیتواند همزمان روی چند کار بهطور مؤثر تمرکز کند و جابهجایی مداوم بین وظایف باعث افزایش خطا، کاهش بهرهوری و خستگی ذهنی میشود.
راهکارهای علمی برای افزایش تمرکز
۱. زمان اوج تمرکز خود را بشناسید
پژوهشگران توصیه میکنند افراد زمانهایی را که بیشترین تمرکز ذهنی را دارند شناسایی کرده و مهمترین کارهای خود را در همان ساعات انجام دهند. برای بسیاری از افراد، این زمان در اواسط صبح است، هرچند الگوی تمرکز در افراد مختلف متفاوت خواهد بود.
۲. تلفن همراه را از دسترس خارج کنید
یکی از مؤثرترین روشها برای جلوگیری از حواسپرتی، دور نگه داشتن تلفن همراه هنگام انجام کارهای مهم است. قرار دادن گوشی در کشو، اتاق دیگر یا استفاده از قابلیتهای محدودکننده و برنامههایی مانند Freedom و Cold Turkey Blocker میتواند دفعات مراجعه به گوشی را کاهش دهد.
۳. برای استفاده از شبکههای اجتماعی محدودیت تعیین کنید
تعیین زمان مشخص برای استفاده از شبکههای اجتماعی باعث میشود افراد آگاهانهتر از زمان خود استفاده کنند و وابستگی به تلفن همراه کاهش یابد.
۴. استراحتهای کوتاه اما منظم داشته باشید
پژوهشگران تأکید میکنند استراحت بخشی از فرآیند تمرکز است. پیادهروی کوتاه، دور شدن از صفحهنمایش و صرف ناهار بدون جلسه کاری به بازیابی انرژی ذهنی کمک میکند.
۵. اهداف روزانه مشخص بنویسید
مطالعات نشان میدهد افرادی که اهداف روشن، قابل دستیابی و مشخصی برای روز کاری خود تعیین میکنند، تمرکز بیشتری دارند و کمتر دچار افت توجه میشوند. نوشتن برنامه روز بعد در پایان هر روز نیز میتواند به افزایش بهرهوری کمک کند.
۶. محیط کار را برای تمرکز آماده کنید
کاهش محرکهای بصری، استفاده از گیاهان طبیعی، حضور در فضاهای سبز یا حتی کار کردن در محیطی آرام مانند کتابخانه میتواند تمرکز را افزایش دهد. برخی مطالعات نشان دادهاند وجود گیاهان در محیط کار نیز اثر مثبتی بر توجه افراد دارد.
۷. ایمیل و پیامرسانها را دائماً بررسی نکنید
بررسی مداوم ایمیل و پیامرسانهایی مانند Teams و Slack یکی از عوامل اصلی قطع تمرکز است. کارشناسان پیشنهاد میکنند ایمیل تنها در چند بازه مشخص از روز بررسی شود و از باز نگه داشتن دائمی آن خودداری شود.
فناوری برای جلب توجه طراحی شده است
کارشناسان معتقدند بسیاری از شبکههای اجتماعی، بازیها و اپلیکیشنها به گونهای طراحی شدهاند که بیشترین زمان ممکن توجه کاربران را به خود اختصاص دهند. به همین دلیل، کاهش تمرکز تنها نتیجه عادتهای فردی نیست و طراحی این پلتفرمها نیز نقش مهمی در این مسئله دارد.
در سالهای اخیر برخی کشورها اقداماتی برای کاهش این اثرات انجام دادهاند؛ از جمله تصویب قوانین «حق قطع ارتباط» در برخی کشورهای اروپایی، قانون هوش مصنوعی اتحادیه اروپا و محدودیت استفاده کودکان از شبکههای اجتماعی در استرالیا.
کارشناسان در نهایت تأکید میکنند ترکیبی از مدیریت استفاده از فناوری، ایجاد عادتهای سالم، استراحت منظم و توجه به محیط کار میتواند به بازیابی تمرکز و کاهش حواسپرتی کمک کند.
برای مطالعه تازهترین اخبار علمی، فناوری و سلامت، آماج را دنبال کنید.
