آماج؛ مرجع انتشار تازهترین اخبار فناوری و علمی، در این گزارش به بررسی پژوهشی جدید درباره مقایسه توانایی خلاقیت هوش مصنوعی و انسانها میپردازد.
پژوهشی گسترده که عملکرد بیش از ۱۰۰ هزار انسان را با جدیدترین مدلهای هوش مصنوعی مولد مقایسه کرده، نشان میدهد سیستمهایی مانند ChatGPT اکنون میتوانند در برخی آزمونهای خلاقیت از میانگین عملکرد انسانها بهتر عمل کنند؛ اما خلاقترین افراد همچنان فاصله قابل توجهی با هوش مصنوعی دارند.
این مطالعه که توسط پژوهشگران دانشگاه مونترال انجام شده، نشان میدهد هوش مصنوعی در تولید ایدههای جدید و تفکر واگرا پیشرفت چشمگیری داشته است، اما در حوزههایی مانند شعر و داستانپردازی، ذهنهای خلاق انسانی همچنان برتری خود را حفظ کردهاند.
هوش مصنوعی به سطح خلاقیت متوسط انسان رسیده است
این تحقیق به سرپرستی کریم جربی، استاد دپارتمان روانشناسی دانشگاه مونترال، و با مشارکت یوشوا بنجیو، از پژوهشگران برجسته هوش مصنوعی، انجام شده است. نتایج این پژوهش در مجله Scientific Reports از مجموعه Nature منتشر شده است.
پژوهشگران عملکرد چندین مدل بزرگ زبانی از جمله ChatGPT، Claude و Gemini را با نتایج بیش از ۱۰۰ هزار شرکتکننده انسانی مقایسه کردند.
یافتهها نشان داد برخی مدلهای هوش مصنوعی، از جمله GPT-4، در آزمونهای مشخص سنجش خلاقیت زبانی واگرا توانستهاند امتیازهایی بالاتر از میانگین انسانها کسب کنند.
کریم جربی در این باره گفت: «مطالعه ما نشان میدهد برخی سیستمهای هوش مصنوعی مبتنی بر مدلهای زبانی بزرگ اکنون میتوانند در وظایف مشخص، از میانگین خلاقیت انسانی فراتر روند. این نتیجه ممکن است شگفتانگیز یا حتی نگرانکننده باشد، اما پژوهش ما یک نکته مهم دیگر را نیز نشان میدهد: حتی بهترین سیستمهای هوش مصنوعی هنوز از سطح خلاقترین انسانها فاصله دارند.»
خلاقترین انسانها همچنان هوش مصنوعی را شکست میدهند
بررسی دقیقتر دادهها توسط آنتوان بلمار-پپن از دانشگاه مونترال و فرانسوا لسپیناس از دانشگاه کنکوردیا نشان داد که اگرچه برخی مدلهای هوش مصنوعی از افراد معمولی بهتر عمل میکنند، اوج خلاقیت همچنان در اختیار انسانهاست.
زمانی که پژوهشگران عملکرد نیمی از خلاقترین شرکتکنندگان را بررسی کردند، میانگین امتیاز آنها از تمام مدلهای هوش مصنوعی آزمایششده بالاتر بود. این فاصله در میان ۱۰ درصد خلاقترین افراد حتی بیشتر شد.
کریم جربی گفت: «ما چارچوبی دقیق ایجاد کردیم که امکان مقایسه خلاقیت انسان و هوش مصنوعی را با استفاده از ابزارهای یکسان و بر اساس دادههای بیش از ۱۰۰ هزار شرکتکننده فراهم میکند.»
دانشمندان چگونه خلاقیت انسان و هوش مصنوعی را اندازهگیری کردند؟
برای مقایسه منصفانه توانایی خلاقیت میان انسان و ماشین، پژوهشگران از چند روش مختلف استفاده کردند. یکی از اصلیترین ابزارها، آزمون «تفکر واگرا» (Divergent Association Task) بود؛ آزمایشی روانشناختی که توانایی تولید ایدههای متنوع و غیرمعمول را اندازهگیری میکند.
در این آزمون، از انسانها و هوش مصنوعی خواسته شد ۱۰ کلمه ارائه دهند که تا حد امکان از نظر معنایی با یکدیگر متفاوت باشند.
برای مثال، ترکیبی مانند «کهکشان، چنگال، آزادی، جلبک، سازدهنی، کوانتوم، نوستالژی، مخمل، طوفان و فتوسنتز» نشاندهنده سطح بالایی از ارتباطات خلاقانه میان مفاهیم است.
پژوهشگران تأکید کردند این آزمون تنها سنجش واژگان نیست، بلکه فرآیندهای شناختی گستردهتری مرتبط با تفکر خلاق را بررسی میکند.
از فهرست کلمات تا داستاننویسی؛ محدودیتهای هوش مصنوعی آشکار شد
محققان سپس بررسی کردند آیا موفقیت هوش مصنوعی در آزمونهای ساده تولید کلمه، در فعالیتهای پیچیدهتر خلاقانه نیز تکرار میشود یا خیر.
برای این منظور، عملکرد مدلهای هوش مصنوعی و انسانها در نوشتن هایکو، خلاصه داستان فیلم و داستان کوتاه مقایسه شد.
نتایج نشان داد هوش مصنوعی گاهی میتواند از عملکرد متوسط انسانها بهتر باشد، اما خالقان حرفهای و افراد بسیار خلاق، همچنان آثار اصیلتر و قدرتمندتری تولید میکنند.
آیا میتوان میزان خلاقیت هوش مصنوعی را تغییر داد؟
این پژوهش نشان داد خلاقیت هوش مصنوعی ثابت نیست و میتوان آن را با تغییر تنظیمات فنی مدلها، بهویژه پارامتر «دما» (Temperature)، تغییر داد.
در تنظیمات پایینتر، هوش مصنوعی پاسخهای قابل پیشبینیتر و محافظهکارانهتری تولید میکند، اما با افزایش دما، پاسخها متنوعتر، غیرمنتظرهتر و اکتشافیتر میشوند.
پژوهشگران همچنین دریافتند نحوه نوشتن دستورها یا پرامپتها تأثیر زیادی بر میزان خلاقیت خروجی دارد. برای نمونه، دستورهایی که مدل را به بررسی ریشه واژهها و ساختار آنها هدایت میکنند، میتوانند ارتباطات جدیدتر و ایدههای خلاقانهتری ایجاد کنند.
آیا هوش مصنوعی جایگزین خالقان انسانی خواهد شد؟
این مطالعه دیدگاهی متعادل درباره نگرانیها پیرامون جایگزینی انسان با هوش مصنوعی ارائه میدهد. اگرچه مدلهای جدید میتوانند در برخی وظایف به سطح خلاقیت انسانی برسند، اما همچنان به هدایت انسان وابسته هستند.
کریم جربی گفت: «اگرچه هوش مصنوعی اکنون میتواند در برخی آزمونها به سطح خلاقیت انسانی برسد، باید از این تصور گمراهکننده رقابت میان انسان و ماشین عبور کنیم. هوش مصنوعی مولد بیش از هر چیز به ابزاری بسیار قدرتمند در خدمت خلاقیت انسانی تبدیل شده است؛ این فناوری جایگزین خالقان نخواهد شد، بلکه شیوه تصور، کشف و خلق آنها را برای کسانی که از آن استفاده میکنند، بهطور عمیق تغییر خواهد داد.»
پژوهشگران معتقدند آینده خلاقیت احتمالاً به همکاری میان انسان و هوش مصنوعی وابسته خواهد بود؛ جایی که فناوری با گسترش ایدهها و ایجاد مسیرهای تازه، به تقویت تخیل انسانی کمک میکند.
جربی در پایان گفت: «با مقایسه مستقیم تواناییهای انسان و ماشین، پژوهشهایی مانند این ما را وادار میکنند دوباره درباره معنای خلاقیت فکر کنیم.»
برای دنبال کردن تازهترین اخبار فناوری، هوش مصنوعی و دستاوردهای علمی، به آماج سر بزنید و گزارشهای جدید را دنبال کنید.
