به گزارش آماج، یک دکترای روانشناسی تربیتی با تأکید بر تغییر شیوههای فرزندپروری در عصر حاضر، معتقد است والدین در دوران نوجوانی باید از نقش «مدیر زندگی فرزند» فاصله گرفته و به «مشاور راهبردی» تبدیل شوند تا نوجوان بتواند ضمن برخورداری از حمایت خانواده، مسئولیتپذیری، استقلال و اعتمادبهنفس را نیز تجربه کند.
محمد شفیعی، دکترای روانشناسی تربیتی و عضو هیئت علمی دانشگاه فرهنگیان لرستان، در گفتوگو با ایسنا درباره مرز میان حمایت والدین و استقلال نوجوانان اظهار کرد: یکی از مهمترین چالشهای خانوادهها در دوران نوجوانی، ایجاد تعادل میان حمایت و استقلال فرزندان است. اگر والدین بیش از اندازه کنترلگر باشند، فرصت تجربه و یادگیری را از نوجوان میگیرند و اگر او را کاملاً رها کنند، احتمال بروز آسیبهای جدی افزایش مییابد.
والدین از مدیریت مستقیم به هدایتگری تغییر نقش دهند
وی افزود: حمایت فعال به این معناست که والدین اجازه ندهند فرزند با آسیبهای جدی یا شکستهای جبرانناپذیر روبهرو شود، اما در عین حال باید فرصت تجربه اشتباههای قابل جبران، انتخابهای شخصی و پذیرش پیامد تصمیمها را برای او فراهم کنند. نوجوان زمانی احساس توانمندی میکند که امکان تصمیمگیری و مسئولیتپذیری داشته باشد.
شفیعی ادامه داد: در این دوره، نقش والدین باید به تدریج از «مدیر اجرایی زندگی فرزند» به «مشاور راهبردی» تغییر کند. در این رویکرد، والدین به جای تصمیمگیری برای همه مسائل، با طرح پرسشهای مناسب، نوجوان را به تفکر، تحلیل و انتخاب آگاهانه تشویق میکنند و به جای حل مستقیم مشکلات، مهارت تصمیمگیری صحیح را به او میآموزند.
وی تأکید کرد: والدین بهتر است از دخالت در تمام جزئیات زندگی فرزند فاصله بگیرند و تمرکز خود را بر آموزش ارزشهای اخلاقی، تعیین مرزهای روشن و حمایت عاطفی قرار دهند. چنین فضایی موجب تقویت حس خودکارآمدی و اعتمادبهنفس نوجوان خواهد شد.
انگیزش درونی جایگزین پاداش و تنبیه شود
این عضو هیئت علمی دانشگاه فرهنگیان لرستان با اشاره به رویکردهای نوین روانشناسی تربیتی گفت: امروزه تأکید بر انگیزش درونی جایگزین روشهای سنتی پاداش و تنبیه شده است. زمانی که دانشآموز فقط برای گرفتن نمره یا دریافت جایزه درس میخواند، یادگیری به یک فعالیت اجباری تبدیل میشود، اما اگر آموزش را بخشی از رشد فردی و تحقق اهداف شخصی خود بداند، انگیزهای پایدار در او شکل خواهد گرفت.
وی افزود: خانوادهها نقش مهمی در تقویت این انگیزه دارند. والدین باید به جای تمرکز صرف بر نتیجه، سه نیاز اساسی نوجوان یعنی احساس شایستگی، احساس اختیار و احساس ارتباط را تقویت کنند. در چنین شرایطی، نوجوان با علاقه و انگیزه بیشتری مسیر یادگیری را دنبال خواهد کرد.
مقایسه و تأکید بر نمره، انگیزه نوجوان را کاهش میدهد
شفیعی با بیان اینکه موفقیت تحصیلی نباید تنها با نمره سنجیده شود، اظهار کرد: مقایسه مداوم فرزندان، سرزنش یا تأکید افراطی بر موفقیت ظاهری، انگیزش درونی را تضعیف کرده و زمینهساز اضطراب، بیانگیزگی تحصیلی و فرسودگی روانی میشود.
وی توصیه کرد والدین به جای قضاوت دائمی، تلاش، پشتکار و پیشرفت تدریجی فرزند خود را مورد حمایت قرار دهند تا نوجوان احساس کند ارزش او تنها به نتایج تحصیلی وابسته نیست.
فضای مجازی و ضرورت آموزش تابآوری
این روانشناس تربیتی با اشاره به تأثیر شبکههای اجتماعی بر سبک زندگی نوجوانان گفت: استفاده گسترده از فضای دیجیتال موجب عادت به دریافت پاداشهای فوری، کاهش تمرکز و افزایش تمایل به ارضای سریع خواستهها شده است. به همین دلیل، آموزش تابآوری و تحمل ناکامی بیش از گذشته اهمیت دارد.
وی افزود: والدین نباید تمام دشواریها را از مسیر فرزند حذف کنند. نوجوان باید فرصت تجربه ناکامیهای کوچک، صبر برای رسیدن به خواستهها و مواجهه با مسائل حلنشده را در فضایی امن و همراه با حمایت عاطفی خانواده داشته باشد.
راهکارهای تقویت مسئولیتپذیری و تابآوری
شفیعی سپردن مسئولیتهای متناسب با سن، تشویق نوجوان به تکمیل کارهای نیمهتمام، مدیریت زمان استفاده از تلفن همراه و شبکههای اجتماعی، کاهش پاداشهای فوری دیجیتال و گفتوگوی سازنده درباره شکستها را از مهمترین راهکارهای تقویت تابآوری عنوان کرد.
وی خاطرنشان کرد: خانوادهها نباید هر احساس ناخوشایندی را با خرید، سرگرمی یا استفاده از فضای مجازی جبران کنند. نوجوان باید بیاموزد که بسیاری از مشکلات با صبر، گفتوگو و تلاش قابل حل هستند.
این دکترای روانشناسی تربیتی در پایان تأکید کرد: مهمترین رسالت والدین در تربیت نسل امروز، آماده کردن فرزندان برای مواجهه با واقعیتهای زندگی است، نه حذف همه موانع از مسیر آنها. نوجوانی که فرصت تصمیمگیری، تجربه، اشتباه، اصلاح مسیر و تحمل دشواریها را داشته باشد، در آینده از سلامت روان، اعتمادبهنفس و مسئولیتپذیری بیشتری برخوردار خواهد بود.
نظر شما چیست؟ آیا والدین امروز توانستهاند میان حمایت و استقلال نوجوانان تعادل برقرار کنند؟ دیدگاه خود را با ما و دیگر مخاطبان آماج به اشتراک بگذارید.
