به گزارش آماج، استان سیستان و بلوچستان با برخورداری از ۷۴ هزار و ۵۶۶ نفر شتر و اقلیم بیابانی، رتبه نخست کشور را در پرورش این دام به خود اختصاص داده است؛ ظرفیتی که در صورت توسعه صنایع تبدیلی، تکمیل زنجیره ارزش و جذب سرمایه‌گذاری می‌تواند به ایجاد اشتغال پایدار، افزایش درآمد روستاییان و گسترش صادرات محصولات دامی کمک کند.
به گزارش ایرنا، شتر به دلیل سازگاری با شرایط خشک و کم‌آبی، یکی از ظرفیت‌های مهم دامپروری در مناطق بیابانی به شمار می‌رود. با وجود جمعیت قابل‌توجه این دام در سیستان و بلوچستان، بخش زیادی از فعالیت‌های شترداری همچنان به شیوه سنتی انجام می‌شود و کمبود مراکز جمع‌آوری شیر و کارخانه‌های فرآوری، مانع بهره‌برداری کامل از ارزش اقتصادی محصولات آن شده است.
سیستان و بلوچستان؛ قطب پرورش شتر در ایران
مهدی حسینی، معاون بهبود تولیدات دامی سازمان جهاد کشاورزی سیستان و بلوچستان، با اشاره به جایگاه نخست این استان در جمعیت شتر کشور گفت شهرستان‌های دلگان و خاش از مهم‌ترین کانون‌های پرورش این دام هستند.
به گفته او، در حال حاضر ۹۶ واحد پرورش شتر داشتی و ۲۶ واحد پرواربندی روستایی در سامانه صدور مجوزهای کشاورزی ثبت شده‌اند. با این حال، شماری از واحدهای فعال هنوز مجوز ندارند و ساماندهی آن‌ها یکی از نیازهای این بخش است.
حسینی تأکید کرد که شترداری نباید صرفاً فعالیتی معیشتی و سنتی تلقی شود؛ زیرا زنجیره محصولات شتر، از گوشت و شیر گرفته تا پوست، کرک و کوهان، ظرفیت ایجاد مشاغل مستقیم و غیرمستقیم متعددی را دارد.
بر اساس آمار اعلام‌شده از سوی این مسئول، در سال ۱۴۰۴ بیش از ۲ هزار و ۳۰۰ تن گوشت شتر در سیستان و بلوچستان تولید شده است. بخشی از مازاد تولید استان نیز به شکل دام زنده یا لاشه به دیگر استان‌های کشور ارسال می‌شود.
شیر شتر؛ محصولی با ارزش افزوده بالا
یکی از بخش‌هایی که می‌تواند نقش مهمی در توسعه اقتصادی شترداری داشته باشد، تولید و فرآوری شیر شتر است. این محصول در صورت ایجاد زیرساخت‌های مناسب جمع‌آوری، نگهداری و فرآوری، قابلیت عرضه در بازارهای گسترده‌تری را خواهد داشت.
به گفته معاون بهبود تولیدات دامی جهاد کشاورزی سیستان و بلوچستان، سالانه حدود یک‌هزار و ۶۴۴ تن شیر شتر در این استان تولید می‌شود؛ اما به دلیل نبود مراکز کافی برای جمع‌آوری شیر و کمبود کارخانه‌های صنایع تبدیلی، بخش زیادی از آن به مصرف خانوارها می‌رسد و وارد چرخه گسترده تجاری نمی‌شود.
حسینی اعلام کرد که جذب سرمایه‌گذار برای راه‌اندازی صنایع تبدیلی و تکمیلی شیر شتر در دستور کار قرار دارد و طرح مربوط به سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان ارائه شده است. ایجاد مراکز جمع‌آوری شیر در نزدیکی روستاها می‌تواند دسترسی تولیدکنندگان به بازار را آسان‌تر کند و زمینه درآمد نقدی و مستمر را برای خانوارهای شتردار فراهم آورد.
توسعه این زیرساخت‌ها همچنین می‌تواند امکان فرآوری محصولات متنوع‌تری را ایجاد کند؛ محصولاتی که در صورت برخورداری از استانداردهای لازم، بسته‌بندی مناسب و شبکه توزیع کارآمد، قابلیت عرضه در بازارهای داخلی و خارجی را خواهند داشت.
تسهیلات و برنامه‌های حمایتی برای افزایش بهره‌وری
بر اساس اظهارات معاون بهبود تولیدات دامی جهاد کشاورزی استان، در سال ۱۴۰۴ تسهیلاتی به ارزش ۱۷۲٫۵ میلیارد ریال به این بخش اختصاص یافته است. پلاک‌کوبی و شناسنامه‌دار کردن بیش از ۵۰ درصد جمعیت شتر استان، توزیع کنسانتره شیری، تأمین شیرسردکن برای بهره‌برداران و اجرای برنامه‌های اصلاح نژادی از دیگر اقدامات اعلام‌شده در این حوزه است.
در برنامه‌های اصلاح نژادی، شترهای نر اصلاح‌شده که در اصطلاح محلی «لوک» نامیده می‌شوند، برای بهبود ویژگی‌های گله‌ها توزیع شده‌اند. اجرای چنین برنامه‌هایی در کنار ارتقای خدمات دامپزشکی، مدیریت تغذیه و ساماندهی واحدهای پرورشی می‌تواند به افزایش بهره‌وری و بهبود کیفیت تولید کمک کند.
با این حال، توسعه پایدار شترداری تنها به افزایش جمعیت دام یا میزان تولید محدود نمی‌شود. دسترسی به بازار، کاهش هزینه‌های نگهداری و حمل‌ونقل، تأمین زیرساخت‌های سردخانه‌ای و ایجاد واحدهای فرآوری نیز برای افزایش سهم تولیدکنندگان از ارزش نهایی محصولات اهمیت دارد.
صادرات محصولات شتر؛ از پودر شیر تا فرآورده‌های گوشتی
حسینی با اشاره به ظرفیت صادراتی محصولات شتر گفت که در شرایط فعلی، کمبود صنایع فرآوری مانع بهره‌برداری کامل از این فرصت شده است. به گفته او، با تکمیل زنجیره تولید و فرآوری، امکان توسعه محصولاتی مانند کنسرو گوشت شتر و پودر شیر شتر و عرضه آن‌ها به بازارهایی از جمله چین، کشورهای حوزه خلیج فارس، عراق و افغانستان وجود دارد.
در این مسیر، رعایت استانداردهای بهداشتی، ایجاد ظرفیت فرآوری صنعتی، بسته‌بندی مناسب و فراهم کردن الزامات تجاری و صادراتی از پیش‌نیازهای حضور پایدار در بازارهای خارجی خواهد بود. بدون این زیرساخت‌ها، افزایش تولید به‌تنهایی لزوماً به افزایش درآمد تولیدکنندگان منجر نمی‌شود.
چابهار؛ ظرفیت بالقوه برای صادرات دریایی
به گفته معاون بهبود تولیدات دامی جهاد کشاورزی سیستان و بلوچستان، چابهار نیز می‌تواند در توسعه زنجیره ارزش محصولات شتر نقش‌آفرینی کند. برخورداری از ظرفیت‌های بندری، در صورت توسعه زیرساخت‌های بسته‌بندی، سردخانه و فرآوری، می‌تواند زمینه گسترش صادرات دریایی محصولات این صنعت را فراهم کند.
تقویت ارتباط میان دامداران، واحدهای فرآوری، شبکه‌های حمل‌ونقل و مراکز صادراتی می‌تواند به شکل‌گیری زنجیره‌ای منسجم‌تر در جنوب شرق کشور کمک کند؛ زنجیره‌ای که محصولات خام را به کالاهایی با ارزش افزوده بیشتر تبدیل می‌کند و امکان توزیع سهم بیشتری از منافع اقتصادی در منطقه را فراهم می‌آورد.
صنعتی‌سازی شترداری؛ فرصتی برای اشتغال و توسعه منطقه‌ای
ظرفیت بالای شترداری در سیستان و بلوچستان، در کنار سازگاری این دام با شرایط اقلیمی خشک، فرصت قابل‌توجهی برای توسعه فعالیت‌های اقتصادی در مناطق روستایی و بیابانی ایجاد کرده است. با این حال، تبدیل این ظرفیت به یک صنعت رقابت‌پذیر به سرمایه‌گذاری در صنایع تبدیلی، ساماندهی واحدهای پرورشی، ارتقای کیفیت تولید و ایجاد بازارهای پایدار نیاز دارد.
در صورت تحقق این الزامات، زنجیره ارزش شتر می‌تواند علاوه بر افزایش درآمد دامداران، فرصت‌های شغلی تازه‌ای در حوزه‌های جمع‌آوری شیر، فرآوری محصولات گوشتی، بسته‌بندی، حمل‌ونقل و صادرات ایجاد کند. برای دنبال کردن تازه‌ترین اخبار اقتصادی و توسعه منطقه‌ای، به آماج مراجعه کنید.
