به گزارش آماج، یافته‌های ژنتیکی تازه نشان می‌دهد که اهلی‌سازی برنج و شکل‌گیری ویژگی‌های مهم این گیاه، برخلاف تصور یک تغییر ناگهانی، احتمالاً در فرایندی تدریجی و چندمرحله‌ای طی هزاران سال رخ داده است. این پژوهش‌ها همچنین بر اهمیت تنوع ژنتیکی موجود در جمعیت‌های اولیه گیاهان در تکامل محصولات کشاورزی تأکید می‌کنند.
تغییر ژنتیکی برنج در مسیر اهلی‌سازی
پژوهشگران دریافتند جهشی در ژن qSH3 که با ویژگی ریزش‌نکردن دانه‌های برنج ارتباط دارد، احتمالاً از پیش در جد وحشی این گیاه وجود داشته است. فراوانی این جهش طی دوره‌ای بیش از ۲ هزار سال، از حدود ۹ هزار سال پیش، افزایش یافت.
این روند با افزایش فراوانی ویژگی ریزش‌نکردن دانه‌ها در بقایای گیاهی کشف‌شده به‌دست باستان‌شناسان در محوطه‌های دره رود یانگ‌تسه چین مطابقت داشت. این هم‌خوانی نشان می‌دهد که تغییرات ژنتیکی برنج در طول زمان و هم‌زمان با تغییرات قابل مشاهده در بقایای باستانی گسترش یافته‌اند.
نقش تنوع ژنتیکی قدیمی در سازگاری برنج
اهمیت تنوع ژنتیکی پیشین تنها به مراحل اولیه اهلی‌سازی محدود نمی‌شود. پژوهشگران دریافتند برخی ویژگی‌های متأخرتر، از جمله تحمل سرما در جریان شکل‌گیری برنج ژاپونیکای مناطق معتدل حدود ۴ هزار سال پیش، نیز در بسیاری از موارد از تنوع ژنتیکی‌ای بهره برده‌اند که از قبل وجود داشته است.
به بیان دیگر، تکامل محصولات کشاورزی لزوماً به ایجاد جهش‌های کاملاً جدید وابسته نبوده است؛ گاهی تنوع موجود در جمعیت‌های گیاهی، در صورت فراهم‌شدن شرایط مناسب، می‌توانسته به افزایش فراوانی ویژگی‌های سودمند کمک کند.
اهلی‌سازی؛ فرایندی تدریجی و چندمرحله‌ای
در مجموع، این یافته‌ها بر نقش تنوع ژنتیکی موجود در شکل‌گیری و تکامل محصولات اهلی تأکید دارند. نتایج همچنین با دیدگاه رایج در میان باستان‌شناسان هم‌خوان است که بر اساس آن، اهلی‌سازی نخستین محصولات کشاورزی اغلب فرایندی آهسته و چندمرحله‌ای بوده که طی هزاران سال ادامه یافته است.
این نگاه، اهلی‌سازی را نه یک رویداد منفرد، بلکه مسیری طولانی از تغییرات ژنتیکی و انتخاب تدریجی ویژگی‌هایی می‌داند که برای کشت و برداشت سودمند بوده‌اند. بررسی هم‌زمان شواهد ژنتیکی و بقایای باستان‌شناختی می‌تواند به روشن‌ترشدن چگونگی شکل‌گیری محصولات غذایی امروزی کمک کند.
برای دنبال‌کردن تازه‌ترین مطالب علمی و پژوهشی، به آماج مراجعه کنید.
