به گزارش آماج، نتایج پژوهشی جدید از دانشگاه نورث‌وسترن آمریکا نشان می‌دهد که استفاده از راهنمایان درمانی برای حمایت از مادران پس از زایمان می‌تواند موانع دسترسی به خدمات پزشکی را کاهش دهد و ارتباط آن‌ها با نظام سلامت را در ماه‌ها و حتی یک سال پس از تولد نوزاد تقویت کند.
مادر شدن، حتی در شرایط مناسب، می‌تواند با چالش‌های فراوانی همراه باشد. برای زنانی که با مشکلات مالی و اجتماعی روبه‌رو هستند، عواملی مانند دشواری رفت‌وآمد، نبود مراقبت از کودک، مشکلات مسکن، آگاهی محدود از مسائل سلامت و پیچیدگی فرایندهای درمانی ممکن است باعث شود مراقبت‌های ضروری پس از زایمان را دریافت نکنند.
پژوهشگران مرکز پزشکی دانشگاه نورث‌وسترن دریافتند مادرانی که از حمایت «راهنمایان درمانی» برخوردار بودند، در مقایسه با افرادی که مراقبت‌های معمول را دریافت می‌کردند، بیشتر برای پیگیری‌های پزشکی مراجعه کردند، غربالگری افسردگی پس از زایمان را انجام دادند و ارتباط خود را با خدمات مراقبت‌های اولیه حفظ کردند.
راهنمایان درمانی افرادی آموزش‌دیده هستند که به بیماران کمک می‌کنند مسیر دریافت خدمات پزشکی را بهتر بشناسند، موانع عملی را برطرف کنند و با هماهنگی میان بیمار و تیم درمان، پیگیری مراقبت‌ها را آسان‌تر سازند. نتایج این پژوهش دوم اکتبر ۲۰۲۶ در مجله علمی JAMA Health Forum منتشر شد.
افزایش مراجعه به پزشک و دریافت مراقبت‌های ضروری
در این مطالعه، نتایج گروهی که با راهنمای درمانی همکاری داشتند، با گروهی که مراقبت معمول پس از زایمان را بدون این حمایت دریافت می‌کردند، مقایسه شد. یافته‌ها تفاوت‌های قابل‌توجهی را در چند شاخص مهم سلامت نشان داد:
- مراجعه برای مراقبت پس از زایمان: ۹۶ درصد در گروه دارای راهنمای درمانی، در برابر ۸۰ درصد در گروه مراقبت معمول.
- دریافت مشاوره درباره موضوعات ضروری پس از زایمان: ۶۵ درصد در برابر ۵۱ درصد.
- غربالگری و دریافت مراقبت برای افسردگی پس از زایمان: ۸۶ درصد در برابر ۷۲ درصد.
- مراجعه به پزشک مراقبت‌های اولیه یک سال پس از زایمان: ۵۷ درصد در برابر ۳۰ درصد.
- استفاده از روش تنظیم خانواده موردنظر: ۶۵ درصد در برابر ۴۳ درصد.
- اندازه‌گیری فشار خون: ۸۵ درصد در برابر ۶۲ درصد.
- آزمایش چربی خون: ۲۸ درصد در برابر ۱۳ درصد.
- آزمایش قند خون: ۳۱ درصد در برابر ۱۶ درصد.
این نتایج نشان می‌دهد حمایت هدفمند پس از زایمان می‌تواند به بهبود پیگیری‌های درمانی، شناسایی زودهنگام مشکلات احتمالی و افزایش استفاده از خدمات پیشگیرانه کمک کند.
چرا مراقبت پس از زایمان اهمیت دارد؟
لین یی، نویسنده مسئول پژوهش و رئیس بخش پزشکی مادر و جنین در دانشکده پزشکی فاینبرگ دانشگاه نورث‌وسترن، توضیح داد که بسیاری از مادران در دوران بارداری و پس از آن با مجموعه‌ای از نیازهای پیچیده روبه‌رو هستند و ممکن است به‌ویژه در صورت نداشتن حمایت کافی، سلامت خود را در اولویت‌های بعدی قرار دهند.
او تأکید کرد که پراکندگی خدمات درمانی و دشواری پیگیری مراقبت‌ها می‌تواند باعث شود برخی زنان در دوره حساس پس از زایمان از ارتباط مستمر با نظام سلامت خارج شوند. به گفته او، شناسایی این فاصله و کمک به مادران برای حفظ ارتباط با خدمات پزشکی می‌تواند در بلندمدت بر سلامت و کیفیت زندگی آن‌ها تأثیر بگذارد.
این دوره که گاهی از آن با عنوان «سه‌ماهه چهارم» یاد می‌شود، برای سلامت جسمی و روانی مادر اهمیت زیادی دارد. عوارضی مانند دیابت بارداری و پره‌اکلامپسی ممکن است پیامدهایی فراتر از دوران بارداری داشته باشند و پیگیری پزشکی پس از زایمان برای ارزیابی وضعیت سلامت این زنان ضروری است.
افسردگی پس از زایمان، مشکلات مسکن، خشونت خانگی، نبود حمایت کافی از سوی شریک زندگی و سایر نیازهای اجتماعی برآورده‌نشده نیز می‌توانند مراجعه به پزشک را دشوار کنند؛ حتی زنانی که دوران بارداری سالمی داشته‌اند، ممکن است پس از تولد فرزند با چنین موانعی مواجه شوند.
راهنمایان درمانی چگونه به مادران کمک کردند؟
این پژوهش ۴۰۵ زن باردار را که بین سال‌های ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۴ در بیمارستان زنان پرنتیس در شهر شیکاگو تحت مراقبت بودند، شامل می‌شد. افرادی که در گروه دریافت‌کننده خدمات راهنمای درمانی قرار داشتند، از اواخر دوران بارداری همکاری با راهنمای خود را آغاز کردند و این حمایت تا یک سال پس از زایمان ادامه یافت.
راهنمایان این برنامه به زبان‌های انگلیسی و اسپانیایی صحبت می‌کردند و با هر مادر برای تنظیم برنامه مراقبت پس از زایمان همکاری داشتند. این برنامه‌ها با تیم پزشکی نیز به اشتراک گذاشته می‌شد تا هماهنگی میان بیمار و ارائه‌دهندگان خدمات درمانی بهتر انجام شود.
از جمله وظایف راهنمایان می‌توان به برنامه‌ریزی و همراهی در نوبت‌های پزشکی، هماهنگی رفت‌وآمد و مراقبت از کودک، برقراری ارتباط با پزشکان و پرستاران و توضیح اطلاعات پیچیده پزشکی به زبانی قابل‌فهم اشاره کرد. آن‌ها همچنین به افزایش سواد سلامت مادران کمک می‌کردند تا زنان بتوانند با آگاهی و اعتمادبه‌نفس بیشتری درباره مراقبت‌های خود تصمیم بگیرند.
پژوهشگران معتقدند یکی از دستاوردهای مهم این برنامه، کمک به انتقال بهتر مادران از مراقبت‌های مرتبط با بارداری به خدمات مراقبت‌های اولیه است؛ مرحله‌ای که می‌تواند بر سلامت بلندمدت زنان تأثیر بگذارد.
حمایت عملی در شرایط دشوار
ویریدیانا کارمونا باررا، یکی از راهنمایان درمانی این پژوهش، پیش‌تر در بخش‌های بیمارستانی، بیمه و سلامت زنان فعالیت کرده بود و با بسیاری از مشکلاتی که بیماران در مسیر دریافت خدمات درمانی با آن‌ها روبه‌رو می‌شوند، آشنایی داشت.
او نمونه‌ای از کمک به یک زن باردار مبتلا به بیماری‌های مزمن را شرح داد که به دلیل نداشتن وسیله رفت‌وآمد مطمئن و مراقبت از کودک، در آستانه از دست دادن یک نوبت پزشکی مهم قرار داشت. پس از آنکه راه‌حل‌های اولیه نتیجه نداد، کارمونا باررا هماهنگی‌های لازم برای رفت‌وآمد و مراقبت از کودک را انجام داد تا این زن بتواند در قرار پزشکی خود حاضر شود.
این نمونه نشان می‌دهد که گاهی موانع دریافت مراقبت پزشکی تنها به هزینه درمان یا دسترسی به پزشک محدود نمی‌شوند؛ مشکلات روزمره و ظاهراً ساده نیز ممکن است مانع پیگیری درمان شوند. راهنمایان درمانی با شناسایی این موانع و هماهنگی خدمات موردنیاز می‌توانند به رفع بخشی از این مشکلات کمک کنند.
این برنامه چگونه به تیم‌های درمانی کمک کرد؟
مزایای برنامه تنها به مادران محدود نبود. پژوهشگران گزارش کردند که کارکنان حوزه سلامت نیز از حمایت راهنمایان استقبال کردند، زیرا این افراد بخشی از وظایف هماهنگی و پیگیری را بر عهده می‌گرفتند و به بهبود ارتباط بیماران با مراکز درمانی کمک می‌کردند.
برای مثال، اگر بیماری نمی‌توانست در زمان تعیین‌شده به پزشک مراجعه کند، راهنمای درمانی می‌توانست موضوع را به پزشک اطلاع دهد، برای تعیین وقت جدید اقدام کند یا بخشی از امور اداری را انجام دهد. همچنین، پیگیری آزمایش تحمل گلوکز و مراجعه‌های پزشکی بعدی از جمله اقداماتی بود که راهنمایان در آن نقش داشتند.
جوزف فاین‌گلس، پژوهشگر ارشد پزشکی داخلی عمومی در دانشکده پزشکی فاینبرگ و از نویسندگان مطالعه، گفت یکی از اهداف برنامه این بود که علاوه بر حمایت از بیماران، به پزشکان و سایر اعضای تیم درمان نیز کمک شود تا فرایند مراقبت کارآمدتر و مشارکت بیماران بیشتر شود.
هدف نهایی؛ استقلال بیشتر مادران در مدیریت سلامت
یکی از اصول مهم این برنامه آن بود که مادران برای همیشه به راهنمای درمانی وابسته نمانند. هدف پژوهشگران این بود که زنان در طول یک سال پس از زایمان، مهارت و اعتمادبه‌نفس لازم برای برقراری ارتباط با مراکز درمانی، تعیین وقت پزشکی و پیگیری مراقبت‌های خود را به دست آورند.
لین یی توضیح داد که موفقیت چنین برنامه‌ای زمانی معنا پیدا می‌کند که افراد در پایان دوره حمایت بتوانند بدون کمک مستمر راهنما، نیازهای درمانی خود را مدیریت کنند و مسیر دریافت خدمات پزشکی را بشناسند.
پژوهشگران امیدوارند یافته‌های این مطالعه زمینه را برای تحقیقات بیشتر و بررسی امکان تأمین مالی برنامه‌های راهنمایی درمانی در مراقبت‌های پس از زایمان فراهم کند. با وجود نتایج امیدوارکننده، ارزیابی اجرای این مدل در محیط‌های درمانی مختلف و بررسی پایداری اثرات آن برای تعیین دامنه کاربرد آن ضروری است.
برای دنبال کردن تازه‌ترین اخبار پژوهش‌های پزشکی، سلامت زنان و نوآوری‌های حوزه مراقبت‌های درمانی، به آماج مراجعه کنید.
