به گزارش آماج، پژوهشی تازه درباره اورانگوتانهای سوماترایی نشان میدهد که یادگیری از دیگران میتواند به تولههای این گونه کمک کند تا پیش از مستقل شدن، طیف گستردهتری از غذاها را بشناسند و به دست آوردن و آمادهسازی آنها را یاد بگیرند. این یافته نشان میدهد که یادگیری اجتماعی و تجربه مستقیم، هر دو در شکلگیری مهارتهای بقا نقش دارند.
اورانگوتانها دوره وابستگی طولانیمدتی به مادران خود دارند و ممکن است بیش از هشت سال زمان لازم داشته باشند تا برای زندگی مستقل آماده شوند. در این مدت، آنها باید مجموعه بزرگی از مهارتها را بیاموزند؛ از تشخیص غذاهای قابل خوردن گرفته تا پیدا کردن منابع غذایی و روش استفاده از مواد غذایی دشوارتر.
اورانگوتانها چگونه انتخاب غذای خود را یاد میگیرند؟
جنگلهای بارانی محل زندگی اورانگوتانها منابع غذایی بسیار متنوعی دارند. برخی مواد غذایی بهراحتی در دسترس هستند، اما برخی دیگر ارزش غذایی بیشتری دارند و برای دسترسی به آنها باید مهارتهای پیچیدهتری آموخته شود.
دانشمندان پیشتر میدانستند که اورانگوتانهای جوان میتوانند از طریق مشاهده مادر و سایر اعضای گروه، اطلاعاتی درباره غذا و نحوه استفاده از آن به دست آورند. این شیوه «یادگیری اجتماعی» نام دارد. در مقابل، حیوان میتواند بدون مشاهده دیگران نیز محیط اطراف خود را بررسی و از طریق تجربه مستقیم یاد بگیرد که «یادگیری فردی» نامیده میشود.
پژوهش جدید تلاش کرده است مشخص کند این دو شیوه یادگیری چگونه در کنار یکدیگر به شکلگیری رژیم غذایی اورانگوتانهای جوان کمک میکنند.
مشاهده نزدیک به ۷ هزار مورد یادگیری
پژوهشگران مؤسسه رفتار حیوانات ماکس پلانک و همکارانشان، نزدیک به ۷ هزار مورد یادگیری را در بیش از ۱۷۰۰ ساعت مشاهده اورانگوتانهای وحشی در منطقه تحقیقاتی سوآک بالیمبینگ در اندونزی بررسی کردند.
این دادهها طی ۱۲ سال جمعآوری شده و رفتار ۲۱ اورانگوتان جوان را در بر میگرفت. پژوهشگران بهطور ویژه بررسی کردند که این حیوانات چگونه هنگام تعامل دیگر اورانگوتانها با غذاها و اشیای مختلف، رفتار آنها را مشاهده میکنند.
نتایج نشان داد که اورانگوتانهای جوان از نظر میزان استفاده از یادگیری اجتماعی و فردی تفاوت قابلتوجهی دارند. برخی بیشتر از مشاهده دیگران استفاده میکردند، در حالی که برخی دیگر زمان بیشتری را صرف کاوش مستقل در محیط میکردند.
به گفته رِواته تیلایکومار از مؤسسه ماکس پلانک، این تفاوتها ممکن است تا حدی با ویژگیهای فردی مرتبط باشد و احتمال دارد تفاوت در مراحل اولیه رشد و شیوه مراقبت مادر نیز در شکلگیری سبک یادگیری نقش داشته باشد.
تقلید از دیگران با تمرین همراه است
یکی از یافتههای جالب پژوهش این بود که اورانگوتانهایی که رفتار دیگران را مشاهده میکردند، پس از آن نیز برای مدتی به دستکاری اشیای جدید یا امتحان کردن غذاهای تازه ادامه میدادند.
بر اساس دادههای پژوهش، این فعالیتها بهطور متوسط حدود ۱۴۵ دقیقه پس از مشاهده رفتار دیگران ادامه داشت. پژوهشگران این رفتار را نوعی تمرین پس از مشاهده میدانند؛ یعنی حیوان تنها رفتار دیگری را تماشا نمیکند، بلکه بخشی از آنچه دیده است را با تجربه شخصی امتحان میکند.
الیزابت لونسدورف از دانشگاه دوک نیز این بخش از یافتهها را قابل توجه دانسته و گفته است که اورانگوتانهای جوان پس از مشاهده یک رفتار، آن را خودشان امتحان میکنند؛ الگویی که در کودکان انسان و دیگر کَپیهای بزرگ نیز دیده میشود.
یادگیری اجتماعی میتواند کمبود تجربه فردی را جبران کند
پژوهشگران در مرحله بعد حدود ۴۷۰۰ ساعت مشاهده رفتار تغذیهای ۱۳ اورانگوتان جوان را بررسی کردند تا تنوع رژیم غذایی آنها را تا زمان استقلال تخمین بزنند.
نتیجه کلی نشان داد اورانگوتانهایی که هم از یادگیری اجتماعی و هم از یادگیری فردی به میزان زیادی استفاده میکردند، در نهایت گستردهترین رژیم غذایی را داشتند. با این حال، یک نکته مهم دیگر نیز مشاهده شد: حیواناتی که تجربه یادگیری فردی کمتری داشتند، اگر در یادگیری اجتماعی مهارت بیشتری نشان میدادند، میتوانستند تا حدی این کمبود را جبران کنند و همچنان رژیم غذایی نسبتاً متنوعی داشته باشند.
به بیان ساده، مشاهده دیگران میتواند بخشی از اطلاعاتی را در اختیار اورانگوتان جوان قرار دهد که شاید دستیابی به آنها از طریق آزمونوخطای مستقل زمان بیشتری نیاز داشته باشد.
هیچ سبک یادگیری واحدی برای همه اورانگوتانها وجود ندارد
مایکل توماسلو از دانشگاه دوک، که در این پژوهش مشارکت نداشته است، تفاوت سبکهای یادگیری میان افراد را یکی از نکات جالب این مطالعه میداند. یافتهها نشان میدهند که برای توضیح اینکه یک اورانگوتان در بزرگسالی چه دامنهای از غذاها را میشناسد، نمیتوان تنها به یک نوع یادگیری تکیه کرد.
در واقع، موفقیت در یادگیری مهارتهای بقا ظاهراً حاصل ترکیبی از مشاهده دیگران، تجربه شخصی و تفاوتهای فردی است. این موضوع اهمیت یادگیری اجتماعی را در حیواناتی که دوره رشد طولانی دارند، بیشتر نشان میدهد.
اهمیت این یافته برای شناخت رفتار اورانگوتانها
اورانگوتانها برای رسیدن به استقلال، سالهای زیادی را صرف یادگیری میکنند. پژوهش جدید نشان میدهد این دوره طولانی تنها به کسب تجربه از طریق آزمونوخطا محدود نیست و مشاهده رفتار سایر اعضای گروه نیز میتواند در شکلگیری مهارتهای تغذیهای آنها نقش داشته باشد.
البته این یافته به معنای یکسان بودن فرآیند یادگیری در اورانگوتانها و انسان نیست. شباهت مشاهده رفتار و سپس تمرین کردن، تنها یک الگوی رفتاری مشترک است و برای نتیجهگیری درباره سازوکارهای شناختی انسان به پژوهشهای جداگانه نیاز است.
این مطالعه در مجموع تصویری دقیقتر از چگونگی شکلگیری مهارتهای بقا در اورانگوتانهای جوان ارائه میدهد و نشان میدهد که ترکیب یادگیری اجتماعی و فردی میتواند به این حیوانات کمک کند تا پیش از استقلال، شناخت گستردهتری از منابع غذایی محیط خود به دست آورند.
نتایج این پژوهش در مجله Science منتشر شده است. برای دنبال کردن تازهترین اخبار و یافتههای علمی و زیستمحیطی، با آماج همراه باشید.
