به گزارش آماج به نقل از نورنیوز، کارشناسان آموزشی نسبت به کاهش کیفیت مطالعه در میان نوجوانان هشدار میدهند. به باور آنها، مسئله امروز تنها کاهش سرانه مطالعه نیست، بلکه افت توانایی نسل جدید در خواندن و درک متون طولانی و پیچیده است؛ موضوعی که میتواند مهارتهایی مانند تفکر انتقادی، تحلیل و تصمیمگیری را تحت تأثیر قرار دهد.
بر اساس گزارش جدید مؤسسه آموزشی «رنسانس» (Renaissance) که با بررسی بیش از ۲۳ میلیون آزمون مطالعه و اطلاعات نزدیک به یک میلیون و ۱۰۰ هزار دانشآموز در سال تحصیلی ۲۰۲۵-۲۰۲۴ تهیه شده است، بسیاری از نوجوانان، بهویژه پسران، همچنان کتابهایی متناسب با گروههای سنی پایینتر را مطالعه میکنند و کمتر به سراغ آثار چالشبرانگیز و چندلایه میروند.
رسانههای دیجیتال و شبکههای اجتماعی؛ رقیب جدی کتاب
این گزارش یکی از مهمترین دلایل کاهش مطالعه عمیق را گسترش استفاده از تلفنهای همراه، شبکههای اجتماعی و ویدئوهای کوتاه میداند. این نوع محتوا ذهن را به دریافت سریع اطلاعات عادت میدهد و در نتیجه، تمرکز لازم برای مطالعه کتابهای طولانی به مرور کاهش پیدا میکند.
کاهش نقش مدارس در ترویج فرهنگ مطالعه
پژوهشگران معتقدند مدارس نیز در سالهای اخیر نقش کمرنگتری در تقویت عادت کتابخوانی داشتهاند. طبق این گزارش، تنها حدود یکچهارم مدارس متوسطه در بریتانیا روزانه زمانی مشخص برای مطالعه آزاد دانشآموزان اختصاص میدهند؛ در حالی که این نسبت در مدارس ابتدایی به حدود دوسوم میرسد.
هوش مصنوعی؛ فرصت یا تهدید برای کتابخوانی؟
گزارش همچنین به نقش روزافزون هوش مصنوعی در تغییر شیوه یادگیری نوجوانان اشاره میکند. ابزارهای هوش مصنوعی میتوانند در مدت کوتاهی خلاصه کتابها، پاسخ تکالیف و تحلیل متون را در اختیار کاربران قرار دهند؛ موضوعی که اگر بدون برنامه آموزشی مناسب مورد استفاده قرار گیرد، ممکن است انگیزه مطالعه عمیق را کاهش دهد.
با این حال، کارشناسان تأکید میکنند هوش مصنوعی در صورت استفاده صحیح میتواند به ابزاری مؤثر برای آموزش، توضیح مفاهیم دشوار و تشویق نوجوانان به مطالعه بیشتر تبدیل شود. تفاوت اصلی، در نحوه استفاده از این فناوری است، نه خود فناوری.
بحران امروز؛ توقف رشد مهارت خواندن
نویسندگان این گزارش تأکید دارند مشکل اصلی، علاقه نوجوانان به کتابهای ساده یا مجموعههای محبوبی مانند «خاطرات یک بچه چلمن» یا «هری پاتر» نیست؛ بلکه نگرانی زمانی ایجاد میشود که روند رشد مطالعه متوقف شده و نوجوانان هرگز به سمت آثار پیچیدهتر حرکت نکنند.
به باور کارشناسان، کاهش مطالعه متون عمیق میتواند در آینده توانایی نسل جدید را در تحلیل مسائل، درک موضوعات پیچیده و تفکر انتقادی تضعیف کند.
هشداری برای نظام آموزشی ایران
اگرچه این پژوهش در بریتانیا و ایرلند انجام شده است، اما یافتههای آن برای کشورهایی مانند ایران نیز قابل توجه است. نوجوانان ایرانی نیز در همان زیستبوم دیجیتال جهانی حضور دارند و با چالشهایی مانند شبکههای اجتماعی، محتوای کوتاه و ابزارهای هوش مصنوعی روبهرو هستند.
کارشناسان معتقدند آینده کتابخوانی بیش از آنکه به پیشرفت فناوری وابسته باشد، به نحوه مدیریت آن در خانواده، مدرسه و نظام آموزشی بستگی دارد. استفاده هوشمندانه از فناوری میتواند پلی برای افزایش مطالعه باشد، اما در صورت مدیریت نادرست، ممکن است فاصله نوجوانان با کتاب را بیش از پیش افزایش دهد.
برای مطالعه تازهترین گزارشهای فرهنگی و آموزشی، آماج را دنبال کنید.
