به گزارش آماج، برخی داروهای رایج ممکن است جذب ویتامین B12 را کاهش دهند و در صورت مصرف طولانی‌مدت، خطر کمبود این ویتامین را افزایش دهند. ویتامین B12 برای تولید گلبول‌های قرمز، ساخت DNA و عملکرد طبیعی دستگاه عصبی ضروری است و از طریق مواد غذایی مانند گوشت، ماهی، لبنیات و محصولات غنی‌شده و همچنین مکمل‌ها تأمین می‌شود.
کمبود ویتامین B12 ممکن است به‌تدریج ایجاد شود و در صورت تشخیص ندادن، به کم‌خونی و مشکلات عصبی منجر شود. مصرف طولانی‌مدت بعضی داروها یکی از عوامل احتمالی این کمبود است؛ بااین‌حال، مصرف این داروها به‌تنهایی به معنای ابتلای قطعی به کمبود ویتامین B12 نیست.
متخصصان داروسازی و تغذیه چهار گروه دارویی را معرفی می‌کنند که ممکن است بر جذب یا سطح این ویتامین تأثیر بگذارند: کلشی‌سین، متفورمین، مسدودکننده‌های گیرنده H2 و مهارکننده‌های پمپ پروتون.
۱. کلشی‌سین؛ دارویی که ممکن است جذب B12 را مختل کند
کلشی‌سین دارویی است که برای درمان و کنترل حملات نقرس، نوعی التهاب مفصلی، تجویز می‌شود. این بیماری می‌تواند با درد و التهاب شدید مفاصل همراه باشد و در صورت تکرار حملات، کیفیت زندگی فرد را تحت تأثیر قرار دهد.
به گفته متخصصان داروسازی، مصرف طولانی‌مدت کلشی‌سین ممکن است جذب ویتامین B12 در روده کوچک را مختل کند و در برخی افراد به کاهش سطح این ویتامین منجر شود. بااین‌حال، شدت این اثر در همه افراد یکسان نیست و برای ارزیابی خطر کمبود باید مدت مصرف دارو و شرایط سلامتی فرد در نظر گرفته شود.
اگر برای کنترل نقرس کلشی‌سین مصرف می‌کنید، به‌ویژه در صورت استفاده طولانی‌مدت یا داشتن عوامل خطر کمبود B12، درباره ضرورت بررسی سطح این ویتامین با پزشک خود مشورت کنید.
۲. متفورمین؛ داروی دیابت که می‌تواند سطح B12 را کاهش دهد
متفورمین یکی از داروهای پرکاربرد برای کنترل دیابت نوع ۲ است و در برخی افراد مبتلا به پیش‌دیابت نیز با تشخیص پزشک تجویز می‌شود. شواهد پژوهشی نشان می‌دهند که مصرف طولانی‌مدت این دارو می‌تواند جذب ویتامین B12 را کاهش دهد و احتمال کمبود آن را افزایش دهد.
این خطر ممکن است با طولانی‌تر شدن دوره درمان بیشتر شود؛ به همین دلیل، بررسی وضعیت ویتامین B12 در افرادی که برای مدت طولانی متفورمین مصرف می‌کنند، بسته به شرایط بالینی می‌تواند اهمیت داشته باشد.
چرا کمبود B12 در افراد مبتلا به دیابت مهم است؟
کمبود ویتامین B12 ممکن است به مشکلات عصبی، از جمله نوروپاتی محیطی، منجر شود. از آنجا که خود دیابت نیز می‌تواند به اعصاب آسیب برساند، تشخیص علت علائمی مانند گزگز، بی‌حسی یا درد اندام‌ها اهمیت دارد. در برخی موارد، کمبود B12 می‌تواند یکی از عوامل مؤثر بر این علائم باشد و بررسی آن به تصمیم‌گیری درمانی کمک کند.
اگر متفورمین مصرف می‌کنید، درباره نیاز به آزمایش B12 با پزشک مشورت کنید؛ به‌خصوص اگر درمان شما طولانی‌مدت بوده یا علائم مشکوک به کمبود دارید. مصرف مکمل نیز بهتر است بر اساس وضعیت فرد و نظر متخصص انجام شود.
۳. مسدودکننده‌های گیرنده H2؛ داروهای کاهش‌دهنده اسید معده
مسدودکننده‌های گیرنده H2 گروهی از داروها هستند که تولید اسید معده را کاهش می‌دهند. فاموتیدین، سایمتیدین و نیزاتیدین از داروهای این گروه‌اند که برای کنترل مشکلاتی مانند سوزش معده، رفلاکس معده به مری و زخم‌های گوارشی استفاده می‌شوند.
ویتامین B12 موجود در بسیاری از مواد غذایی به پروتئین‌ها متصل است. برای آزاد شدن این ویتامین از پروتئین‌های غذایی، اسید معده نقش مهمی دارد. بنابراین، کاهش تولید اسید معده ممکن است آزادسازی و جذب B12 موجود در غذا را دشوارتر کند؛ به‌ویژه زمانی که دارو برای مدت طولانی مصرف شود.
آیا مکمل B12 هم تحت تأثیر این داروها قرار می‌گیرد؟
ویتامین B12 موجود در مکمل‌ها معمولاً به شکل آزاد است و برای جدا شدن از پروتئین‌های غذا به اسید معده نیاز ندارد. به همین دلیل، اثر داروهای کاهنده اسید بر جذب B12 غذایی الزاماً به همان شکل در مکمل‌ها دیده نمی‌شود. البته میزان جذب مکمل نیز به نوع فرآورده و وضعیت گوارشی فرد بستگی دارد.
اگر برای رفلاکس، سوزش معده یا زخم گوارشی داروی این گروه را مصرف می‌کنید، در صورت استفاده طولانی‌مدت یا وجود عوامل خطر دیگر، از پزشک بپرسید که آیا بررسی سطح ویتامین B12 برای شما ضروری است یا خیر.
۴. مهارکننده‌های پمپ پروتون؛ از امپرازول تا لانزوپرازول
مهارکننده‌های پمپ پروتون یا PPIها گروه دیگری از داروهای کاهش‌دهنده اسید معده هستند. امپرازول، اسموپرازول و لانزوپرازول از نمونه‌های شناخته‌شده این گروه‌اند که برای درمان رفلاکس معده به مری و برخی بیماری‌های مرتبط با اسید معده تجویز می‌شوند.
این داروها با کاهش تولید اسید معده می‌توانند آزاد شدن ویتامین B12 از پروتئین‌های غذایی را دشوارتر کنند. به همین دلیل، مصرف طولانی‌مدت آن‌ها ممکن است در برخی افراد با کاهش سطح این ویتامین و افزایش احتمال کمبود همراه باشد.
این موضوع به معنای آن نیست که همه مصرف‌کنندگان مهارکننده‌های پمپ پروتون به مکمل B12 نیاز دارند. تصمیم درباره آزمایش یا مکمل باید با توجه به مدت مصرف دارو، رژیم غذایی، سابقه پزشکی، علائم و سایر عوامل خطر گرفته شود.
علائم احتمالی کمبود ویتامین B12 چیست؟
کمبود ویتامین B12 ممکن است در مراحل اولیه علامت مشخصی نداشته باشد. با ادامه کمبود، برخی افراد علائمی مانند خستگی، ضعف، رنگ‌پریدگی، گزگز یا بی‌حسی دست‌وپا و مشکلات حافظه یا تمرکز را تجربه می‌کنند. این علائم اختصاصی نیستند و می‌توانند دلایل مختلفی داشته باشند؛ بنابراین، تشخیص کمبود تنها بر اساس نشانه‌ها امکان‌پذیر نیست.
در صورت بروز علائم مشکوک، پزشک می‌تواند با بررسی سابقه دارویی و در صورت نیاز درخواست آزمایش خون، وضعیت ویتامین B12 را ارزیابی کند. تشخیص زودهنگام اهمیت دارد، زیرا کمبود درمان‌نشده ممکن است به آسیب عصبی منجر شود و برخی عوارض عصبی در صورت تأخیر در درمان به‌طور کامل برطرف نشوند.
چگونه خطر کمبود B12 را کاهش دهیم؟
- شرایط فردی خود را در نظر بگیرید: سن، الگوی تغذیه، سابقه بیماری، مدت مصرف دارو و عوامل خطر دیگر در تصمیم‌گیری درباره آزمایش اهمیت دارند.
- درباره آزمایش با پزشک مشورت کنید: مصرف طولانی‌مدت داروهای مؤثر بر جذب B12 ممکن است بررسی سطح این ویتامین را ضروری کند، اما این تصمیم برای همه افراد یکسان نیست.
- منابع غذایی B12 را بشناسید: گوشت، ماهی، تخم‌مرغ، لبنیات و برخی محصولات غنی‌شده می‌توانند به تأمین این ویتامین کمک کنند. افرادی که رژیم غذایی گیاهی دارند، ممکن است به برنامه‌ریزی دقیق‌تری برای دریافت B12 نیاز داشته باشند.
- نوع مکمل را با نظر متخصص انتخاب کنید: مکمل‌های خوراکی و زیرزبانی و در شرایط خاص، فرآورده‌های تزریقی در دسترس‌اند. انتخاب روش مناسب به شدت کمبود، علت آن و توانایی بدن در جذب ویتامین بستگی دارد.
- داروی تجویزشده را خودسرانه قطع نکنید: اگر نگران کمبود B12 هستید، با پزشک درباره آزمایش، پایش و راهکارهای احتمالی صحبت کنید. قطع یا تغییر دوز دارو بدون نظر متخصص می‌تواند به کنترل بیماری اصلی آسیب بزند.
آیا مصرف‌کنندگان این داروها باید مکمل B12 بخورند؟
خیر؛ مصرف هر یک از این داروها به‌تنهایی به معنای نیاز قطعی به مکمل ویتامین B12 نیست. برخی افراد ممکن است به آزمایش و پایش دوره‌ای نیاز داشته باشند و برخی دیگر با توجه به شرایط خود، به مکمل احتیاج پیدا کنند. حتی اگر مکمل لازم باشد، نوع و مقدار آن باید بر اساس وضعیت ویتامین، علت کمبود و نظر پزشک تعیین شود.
همچنین، مصرف مکمل بدون ارزیابی مناسب ممکن است مشکل اصلی را پنهان کند یا باعث شود علت علائم به‌درستی تشخیص داده نشود. بهتر است پیش از شروع مکمل، به‌خصوص در صورت مصرف چند دارو یا داشتن بیماری مزمن، با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
جمع‌بندی
کلشی‌سین، متفورمین، مسدودکننده‌های گیرنده H2 و مهارکننده‌های پمپ پروتون از داروهایی هستند که ممکن است بر جذب یا سطح ویتامین B12 تأثیر بگذارند. این مسئله به‌ویژه در مصرف طولانی‌مدت اهمیت دارد، اما خطر کمبود برای همه افراد یکسان نیست.
اگر یکی از این داروها را مصرف می‌کنید، درباره نیاز به آزمایش ویتامین B12 با پزشک خود صحبت کنید. رژیم غذایی مناسب، بررسی عوامل خطر و انتخاب آگاهانه مکمل در صورت نیاز می‌توانند به حفظ سطح کافی این ویتامین کمک کنند. داروهای تجویزشده را نیز بدون مشورت پزشکی قطع نکنید.
برای مطالعه مطالب بیشتر درباره سلامت، تغذیه و نکات مهم مصرف داروها، به آماج مراجعه کنید.
