به گزارش آماج، پژوهشگران در مطالعهای روی موشهای سالمند نشان دادهاند که یک داروی آزمایشی با هدف حذف سلولهای پیر و آسیبدیده میتواند توانایی پوست برای ترمیم زخم را افزایش دهد. این ترکیب که ABT-263 نام دارد، در آزمایشها تعداد سلولهای پیر پوست را کاهش داد و بهبود زخمها را در موشهای مسن سرعت بخشید.
این پژوهش در مجله Aging (Aging-US) منتشر شده و به بررسی این موضوع پرداخته است که آیا پاکسازی سلولهای موسوم به «سنسانس» یا سلولهای پیر از پوست میتواند توانایی بافت سالمند را برای ترمیم آسیبها بهبود دهد یا خیر.
با وجود نتایج امیدوارکننده، این یافتهها فعلاً در مرحله پیشبالینی قرار دارند. آزمایش روی موش به معنای اثبات ایمنی یا اثربخشی این روش در انسان نیست و برای مشخص شدن کاربرد احتمالی آن در درمان زخمهای انسانی، مطالعات بیشتری مورد نیاز است.
سلولهای پیر چگونه روند ترمیم پوست را مختل میکنند؟
یکی از عواملی که میتواند باعث کند شدن ترمیم زخم با افزایش سن شود، تجمع سلولهای پیر در بافت است. این سلولها در وضعیت موسوم به سنسانس سلولی قرار دارند؛ یعنی در اثر آسیب یا استرس، تقسیم سلولی آنها برای همیشه متوقف میشود، اما خود سلول همچنان زنده باقی میماند.
این سلولها بهجای آنکه بلافاصله از بدن حذف شوند، ممکن است برای مدت طولانی در بافت باقی بمانند و موادی آزاد کنند که بر سلولهای اطراف اثر میگذارد. افزایش تعداد چنین سلولهایی با افزایش سن میتواند با التهاب مزمن و اختلال در روند طبیعی ترمیم بافت همراه باشد.
ABT-263 چگونه در این مطالعه عمل کرد؟
ABT-263 در گروه داروهای آزمایشی موسوم به سنولیتیکها قرار میگیرد. هدف این داروها حذف انتخابی سلولهای پیر است تا سلولهای سالم تا حد امکان دستنخورده باقی بمانند.
پژوهشگران در این مطالعه، دارو را بهصورت موضعی روی پوست موشهای سالمند به مدت پنج روز اعمال کردند. پس از آن، نشانههای مرتبط با تجمع سلولهای پیر در پوست کاهش یافت. سپس زخمهای کوچکی در پوست ایجاد شد تا سرعت ترمیم در گروههای مختلف بررسی شود.
۸۰ درصد موشهای درمانشده تا روز ۲۴ بهبود کامل داشتند
تفاوت میان گروه درمانشده و موشهای سالمند بدون درمان در روند ترمیم زخم قابل توجه بود. تا روز بیستوچهارم، حدود ۸۰ درصد موشهایی که ABT-263 دریافت کرده بودند، زخمهای کاملاً بهبودیافته داشتند؛ در گروه موشهای سالمند بدون درمان، این رقم حدود ۵۶ درصد بود.
این نتایج نشان میدهد که کاهش تعداد سلولهای پیر پیش از ایجاد آسیب ممکن است پوست سالمند را برای آغاز یک پاسخ ترمیمی مؤثرتر آماده کند. البته این نتیجه در مدل حیوانی به دست آمده و مشخص نیست همین میزان اثر در انسان نیز مشاهده شود.
افزایش موقت التهاب ممکن است به ترمیم زخم کمک کرده باشد
یکی از یافتههای جالب مطالعه، افزایش موقت فعالیتهای التهابی در پوست پس از استفاده از ABT-263 بود. التهاب طولانیمدت معمولاً میتواند برای ترمیم بافت مشکلساز باشد، اما التهاب کنترلشده در مراحل ابتدایی ترمیم زخم، بخشی طبیعی از روند بهبود محسوب میشود.
پژوهشگران معتقدند افزایش کوتاهمدت فعالیتهای التهابی ممکن است به فعال شدن سازوکارهای ترمیم پوست کمک کرده باشد. همچنین پس از درمان، فعالیت برخی ژنهای مرتبط با بازسازی بافت، از جمله ژنهای دخیل در تولید کلاژن و تشکیل رگهای خونی جدید، افزایش پیدا کرد.
کلاژن یکی از پروتئینهای اصلی ساختاری پوست است و به استحکام و پشتیبانی از بافت کمک میکند. تشکیل رگهای خونی جدید نیز برای رساندن اکسیژن و مواد مغذی به بافت در حال ترمیم اهمیت دارد.
اثر دارو در پوست پیر بیشتر مشاهده شد
پژوهشگران همچنین دریافتند که ABT-263 تعداد سلولهای پیر را در پوست موشهای سالمند کاهش داد، اما همین اثر در موشهای جوان مشاهده نشد. یکی از توضیحات احتمالی این است که با افزایش سن، تعداد سلولهای سنسانت در بافت بیشتر میشود و در نتیجه اهداف بیشتری برای داروی سنولیتیک وجود دارد.
موضعی بودن درمان نیز یکی دیگر از جنبههای مورد توجه پژوهشگران بود. در این آزمایش، دارو مستقیماً روی پوست اعمال شد و بهصورت خوراکی مصرف نشد. از نظر تئوری، رساندن دارو به محل مورد نظر میتواند مواجهه سایر بخشهای بدن با دارو را کاهش دهد؛ بااینحال، این موضوع به مطالعات ایمنی اختصاصی در انسان نیاز دارد.
آیا این دارو میتواند روند پیری پوست انسان را معکوس کند؟
نتایج این مطالعه بهتنهایی چنین نتیجهای را ثابت نمیکند. اگرچه کاهش سلولهای پیر و بهبود ترمیم زخم در موشهای سالمند یافتهای قابل توجه است، اما «معکوس کردن پیری پوست» با شواهد فعلی ادعای بسیار گستردهتری است.
پژوهشگران در حال بررسی این ایده هستند که حذف سلولهای سنسانت میتواند یکی از راههای بهبود عملکرد بافتهای پیر باشد. در صورت تأیید ایمنی و اثربخشی این رویکرد در مطالعات انسانی، ممکن است در آینده برای برخی شرایط مرتبط با ترمیم دشوار زخم، از جمله دوره بهبودی پس از جراحی یا بعضی زخمهای مزمن، مورد بررسی قرار گیرد.
این درمان هنوز برای انسان آماده نیست
مهمترین محدودیت مطالعه این است که آزمایشها روی موش انجام شدهاند. بنابراین هنوز مشخص نیست استفاده موضعی از ABT-263 در انسان چه میزان اثربخشی خواهد داشت، چه عوارضی ممکن است ایجاد کند و آیا فواید مشاهدهشده در مدل حیوانی در انسان نیز تکرار میشوند یا خیر.
در نتیجه، ABT-263 را در شرایط فعلی نمیتوان یک درمان اثباتشده برای پیری پوست یا ترمیم زخم دانست. یافتههای این پژوهش بیشتر نشاندهنده یک مسیر تحقیقاتی جدید در حوزه داروهای سنولیتیک و پزشکی ترمیمی هستند و پیش از هرگونه کاربرد بالینی، به مطالعات گستردهتر و آزمایشهای انسانی نیاز دارند.
برای دنبال کردن تازهترین یافتههای پزشکی، زیستشناسی و فناوریهای نوین سلامت، به آماج مراجعه کنید.
