به گزارش آماج، داروهای لاغری مبتنی بر هورمون GLP-1 مانند اوزمپیک (Ozempic)، وگووی (Wegovy) و زپ‌باند (Zepbound) علاوه بر تأثیر بر اشتها و کاهش وزن، ممکن است از طریق عوارض جانبی خود بر سلامت دهان و دندان نیز اثر بگذارند. خشکی دهان، کاهش ترشح بزاق، رفلاکس معده و استفراغ از جمله مشکلاتی هستند که می‌توانند احتمال پوسیدگی دندان، التهاب لثه، بوی بد دهان و فرسایش مینای دندان را افزایش دهند.
بر اساس یک مرور پژوهشی منتشرشده در سال ۲۰۲۶ در نشریه Canadian Journal of Diabetes، داروهای GLP-1 می‌توانند با مجموعه‌ای از تغییرات احتمالی در دهان همراه باشند. بااین‌حال، متخصصان تأکید می‌کنند که این داروها به‌طور مستقیم باعث پوسیدگی دندان نمی‌شوند؛ بلکه برخی عوارض مرتبط با مصرف آن‌ها ممکن است شرایط را برای بروز مشکلات دهان و دندان فراهم کند.
سالی کرام، متخصص بیماری‌های لثه و سخنگوی انجمن دندان‌پزشکی آمریکا (ADA)، می‌گوید کاهش بزاق حتی بدون وجود عوارضی مانند استفراغ نیز می‌تواند خطر پوسیدگی دندان، التهاب لثه و بوی نامطبوع دهان را افزایش دهد.
داروهای GLP-1 چگونه بر دهان و دندان تأثیر می‌گذارند؟
برخی عوارض دهانی ممکن است در زمان شروع مصرف دارو یا افزایش دوز آن بیشتر احساس شوند. سه تغییر مهمی که متخصصان به آن‌ها اشاره می‌کنند عبارت‌اند از:
۱. خشکی دهان و کاهش ترشح بزاق
داروهای GLP-1 ممکن است باعث خشکی دهان شوند یا این مشکل را تشدید کنند. یکی از دلایل احتمالی، کم‌آبی بدن است. آن دفنت، متخصص دارای بورد پزشکی چاقی، توضیح می‌دهد که این داروها می‌توانند احساس تشنگی و اشتها را کاهش دهند؛ در نتیجه ممکن است فرد بدون آنکه متوجه شود، آب کمتری بنوشد.
کاهش مصرف مایعات می‌تواند ترشح بزاق را نیز کم کند. بزاق نقش مهمی در محافظت از دندان‌ها و لثه‌ها دارد و کاهش آن محیط دهان را برای پوسیدگی، التهاب لثه و بوی بد دهان مستعدتر می‌کند.
۲. تغییر بوی دهان و احساس طعم‌های غیرعادی
کندشدن تخلیه معده یکی از آثار داروهای GLP-1 است. وقتی غذا مدت بیشتری در معده باقی می‌ماند، ممکن است آروغ‌هایی با بوی گوگرد و بوی نامطبوع دهان ایجاد شود.
برخی مصرف‌کنندگان نیز از حالتی موسوم به «زبان اوزمپیک» یا Ozempic Tongue شکایت دارند؛ وضعیتی که با احساس طعم تلخ، ترش یا فلزی در دهان همراه است.
کیمبرلی سندرز، داروساز و دانشیار بالینی دانشگاه کارولینای شمالی، رفلاکس معده و خشکی دهان را از دلایل احتمالی این تغییرات می‌داند.
همچنین در مطالعه‌ای در سال ۲۰۲۵ مشخص شد افرادی که داروهای GLP-1 مصرف می‌کنند، در مقایسه با افراد دیگر دشواری بیشتری در تشخیص طعم‌های شیرین، ترش، شور، تلخ و اومامی دارند.
۳. حساسیت دندان و فرسایش مینای دندان
استفراغ و رفلاکس ناشی از مصرف این داروها می‌تواند دندان‌ها را در معرض اسید معده قرار دهد. تماس مکرر اسید با سطح دندان ممکن است به فرسایش مینای دندان و افزایش حساسیت آن منجر شود.
البته متخصصان می‌گویند دفعات و تکرار این اتفاق اهمیت زیادی دارد؛ زیرا حملات مکرر رفلاکس یا استفراغ بیشتر از موارد پراکنده احتمال آسیب قابل‌توجه به مینا را افزایش می‌دهند.
پژوهش‌ها در این زمینه هنوز در مراحل اولیه هستند و اطلاعات کافی درباره تغییرات بزاق پیش و پس از شروع مصرف داروهای GLP-1 وجود ندارد. بنابراین بخشی از دانسته‌های فعلی بر اساس مشاهدات بالینی و گزارش موارد بیماران است.
از سوی دیگر، بسیاری از مصرف‌کنندگان این داروها به دیابت نوع ۲ مبتلا هستند؛ بیماری‌ای که خطر مشکلات لثه را افزایش می‌دهد. بهبود کنترل قند خون در این افراد ممکن است در بلندمدت به سلامت لثه‌ها کمک کند.
۶ موضوعی که باید درباره مصرف اوزمپیک و زپ‌باند به دندان‌پزشک بگویید
متخصصان توصیه می‌کنند مصرف‌کنندگان داروهای GLP-1 اطلاعات مربوط به درمان خود را از دندان‌پزشک پنهان نکنند. آگاهی از این موضوع می‌تواند به انتخاب روش مناسب مراقبت، پیشگیری از عوارض و برنامه‌ریزی ایمن برای درمان‌های دندان‌پزشکی کمک کند.
۱. نام دارو و مقدار دوز مصرفی
نام دقیق دارو، دوز فعلی و اینکه آیا هنوز در مرحله افزایش تدریجی دوز هستید یا به دوز نهایی رسیده‌اید، اطلاعات مهمی برای دندان‌پزشک هستند.
این موضوع به‌ویژه در صورت نیاز به آرام‌بخشی یا بیهوشی برای درمان‌هایی مانند کشیدن دندان عقل و کاشت ایمپلنت اهمیت بیشتری دارد. از آنجا که داروهای GLP-1 تخلیه معده را کند می‌کنند، تیم درمان ممکن است بر اساس شرایط بیمار و دستورالعمل‌های پزشکی، محدودیت‌هایی برای مصرف غذا و مایعات پیش از عمل در نظر بگیرد یا زمان درمان را تغییر دهد.
راهنمایی‌های انجمن متخصصان بیهوشی آمریکا و دیگر گروه‌های پزشکی بر اهمیت بررسی این موضوع تأکید دارند. بااین‌حال، نباید بدون مشورت با پزشک، مصرف دارو را قطع کنید یا دوز آن را تغییر دهید.
۲. سایر داروها و مکمل‌های مصرفی
تمام داروهای نسخه‌ای و بدون نسخه و همچنین مکمل‌هایی را که استفاده می‌کنید به دندان‌پزشک اطلاع دهید.
برخی داروها مانند آنتی‌هیستامین‌ها، داروهای ضدافسردگی و بعضی داروهای ضدتهوع نیز می‌توانند خشکی دهان ایجاد کنند. مصرف هم‌زمان آن‌ها با داروهای GLP-1 ممکن است این اثر را تشدید کند.
۳. سرعت کاهش وزن
کاهش وزن بسیار سریع، صرف‌نظر از روش آن، ممکن است بر تراکم استخوان تأثیر بگذارد. همچنین دریافت ناکافی مواد غذایی می‌تواند روند ترمیم و بهبود زخم را کند کند.
این اطلاعات برای افرادی که قصد انجام ایمپلنت یا جراحی‌های دندان‌پزشکی دارند اهمیت دارد؛ زیرا وضعیت تغذیه و سلامت استخوان می‌تواند بر روند بهبودی اثر بگذارد.
۴. سابقه استفراغ یا رفلاکس معده
اگر پس از شروع مصرف دارو دچار استفراغ یا رفلاکس مکرر شده‌اید، حتماً این موضوع را مطرح کنید. دندان‌پزشک می‌تواند نشانه‌های اولیه فرسایش مینای دندان را بررسی کند و در صورت نیاز، اقدامات محافظتی مانند استفاده از فلوراید را پیشنهاد دهد.
۵. تغییرات جدید در دهان و دندان
خشکی دهان، بوی بد، تغییر طعم غذاها و حساسیت ناگهانی دندان‌ها از علائمی هستند که باید به دندان‌پزشک اطلاع داده شوند.
افرادی که به دلیل کاهش بزاق در معرض خطر بیشتری برای پوسیدگی قرار دارند، ممکن است به معاینات و جرم‌گیری با فاصله زمانی کوتاه‌تر، برای مثال هر سه تا چهار ماه، نیاز داشته باشند.
۶. میزان HbA1c در صورت ابتلا به دیابت
اگر دیابت دارید، نتیجه آزمایش هموگلوبین گلیکوزیله یا HbA1c را با دندان‌پزشک در میان بگذارید. این شاخص میانگین وضعیت قند خون در ماه‌های گذشته را نشان می‌دهد.
به گفته سندرز، کنترل مناسب قند خون می‌تواند در پیش‌بینی روند ترمیم و بهبود ایمپلنت‌های دندانی نقش داشته باشد.
چگونه هنگام مصرف داروهای لاغری از دندان‌ها محافظت کنیم؟
برای کاهش عوارض دهانی، لازم نیست داروی خود را خودسرانه قطع کنید. متخصصان چند راهکار ساده و کم‌هزینه را پیشنهاد می‌کنند:
۱. در طول روز به‌طور منظم آب بنوشید
از آنجا که داروهای GLP-1 ممکن است احساس تشنگی را کاهش دهند، بهتر است منتظر احساس خشکی شدید دهان نمانید. نوشیدن منظم آب در طول روز به حفظ رطوبت دهان و عملکرد طبیعی بزاق کمک می‌کند.
آب بهترین انتخاب است، اما چای بدون قند نیز می‌تواند بخشی از مایعات روزانه را تأمین کند. در صورت نیاز به محلول‌های الکترولیت بدون قند، ابتدا با پزشک مشورت کنید؛ زیرا مصرف برخی از این محصولات برای افراد مبتلا به بیماری کلیوی یا بعضی مشکلات پزشکی ممکن است مناسب نباشد.
۲. از آدامس و قرص مکیدنی بدون قند استفاده کنید
جویدن آدامس بدون قند یا استفاده از قرص‌های مکیدنی بدون قند می‌تواند ترشح بزاق را تحریک کند. محصولات حاوی زایلیتول نیز گزینه دیگری هستند؛ زیرا این شیرین‌کننده جایگزین، برخلاف قند معمولی، به تغذیه باکتری‌های عامل پوسیدگی کمک نمی‌کند.
دهان‌شویه‌ها، ژل‌ها و اسپری‌های جایگزین بزاق نیز ممکن است برای کاهش خشکی دهان مفید باشند.
نکته مهم اینکه زایلیتول برای سگ‌ها سمی است؛ بنابراین محصولات حاوی این ماده را دور از دسترس حیوانات خانگی نگهداری کنید.
۳. پس از استفراغ یا رفلاکس، ابتدا دهان را با آب بشویید
پس از تماس دندان‌ها با اسید معده، مینای دندان ممکن است موقتاً نرم‌تر شود. مسواک‌زدن بلافاصله پس از استفراغ یا رفلاکس می‌تواند به فرسایش بیشتر آن منجر شود.
کرام توصیه می‌کند در این شرایط ابتدا دهان را با آب بشویید و برای مسواک‌زدن حدود ۳۰ تا ۶۰ دقیقه صبر کنید. پس از این مدت می‌توان با مسواک نرم و خمیردندان حاوی فلوراید، دندان‌ها را به‌آرامی تمیز کرد.
۴. به اصول اولیه بهداشت دهان پایبند باشید
مسواک‌زدن دو بار در روز با خمیردندان حاوی فلوراید، تمیزکردن روزانه فضای بین دندان‌ها و مراجعه منظم به دندان‌پزشک از مهم‌ترین اقدامات پیشگیرانه هستند.
اگر خشکی دهان دارید، درباره استفاده از وارنیش فلوراید در مطب یا خمیردندان‌های حاوی فلوراید با غلظت بالاتر و نیازمند تجویز پزشک سؤال کنید. برای حساسیت دندان نیز خمیردندان‌های مخصوص دندان‌های حساس می‌توانند کمک‌کننده باشند.
۵. رفلاکس معده را کنترل کنید
کاهش دفعات رفلاکس به معنای تماس کمتر دندان‌ها با اسید معده است. برای کمک به کنترل این مشکل می‌توانید:
- وعده‌های غذایی کوچک‌تر مصرف کنید.
- غذاهایی را که علائم رفلاکس را تشدید می‌کنند، محدود کنید.
- تا چند ساعت پس از غذا خوردن دراز نکشید.
- در صورت استفاده از آب‌نبات یا قرص مکیدنی برای کنترل تهوع، انواع بدون قند را انتخاب کنید.
اگر رفلاکس همچنان ادامه دارد، درباره مناسب‌بودن داروهای ضداسید یا سایر درمان‌های کاهش اسید معده با پزشک مشورت کنید.
۶. برای کاهش بوی بد دهان و تغییر طعم، زبان را تمیز کنید
مسواک‌زدن، استفاده از نخ دندان و تمیزکردن ملایم سطح زبان با زبان‌پاک‌کن می‌تواند به کاهش باکتری‌های مولد بوی نامطبوع کمک کند.
اگر طعم غذاها تغییر کرده یا دهان مزه تلخ و ناخوشایندی دارد، کنترل رفلاکس و خشکی دهان ممکن است به بهبود این وضعیت کمک کند.
۷. خشکی دهان هنگام خواب را کاهش دهید
اگر هنگام بیدارشدن از خواب خشکی دهان بیشتری احساس می‌کنید، استفاده از دستگاه بخور در اتاق خواب می‌تواند مفید باشد.
همچنین بهتر است با پزشک یا دندان‌پزشک درباره احتمال تنفس از راه دهان هنگام خواب صحبت کنید؛ زیرا این عادت می‌تواند خشکی دهان را تشدید کند.
در طول روز نیز کاهش مصرف موادی مانند کافئین، نوشابه و الکل که ممکن است خشکی دهان را بیشتر کنند، می‌تواند به حفظ رطوبت دهان کمک کند.
آیا اوزمپیک و زپ‌باند مستقیماً به مینای دندان آسیب می‌زنند؟
بر اساس اطلاعات فعلی، شواهدی وجود ندارد که نشان دهد داروهای اوزمپیک، وگووی یا سایر داروهای GLP-1 به‌طور مستقیم باعث تخریب مینای دندان یا لثه می‌شوند. بیشتر مشکلات گزارش‌شده به عوارضی مانند کم‌آبی بدن، کاهش بزاق و رفلاکس مربوط هستند.
سندرز می‌گوید تغییرات گزارش‌شده در دهان ظاهراً می‌توانند برگشت‌پذیر باشند؛ هرچند برای اطمینان از این موضوع و شناخت دقیق‌تر اثرات بلندمدت، به پژوهش‌های بیشتری نیاز است.
جمع‌بندی
مصرف داروهای لاغری مانند اوزمپیک و زپ‌باند ممکن است از طریق خشکی دهان، کاهش ترشح بزاق و افزایش احتمال رفلاکس، سلامت دهان و دندان را تحت تأثیر قرار دهد. نوشیدن منظم آب، استفاده از محصولات بدون قند، رعایت بهداشت دهان و شست‌وشوی دهان پس از استفراغ از جمله اقداماتی هستند که می‌توانند به کاهش این مشکلات کمک کنند.
مهم‌تر از همه، دندان‌پزشک و پزشک تجویزکننده دارو باید از نوع دارو، دوز مصرفی و عوارض احتمالی آن مطلع باشند تا مراقبت‌های لازم متناسب با شرایط فرد انجام شود. برای دنبال‌کردن تازه‌ترین مطالب سلامت و توصیه‌های پزشکی، به آماج سر بزنید.
