به گزارش آماج، نتایج یک مطالعه جدید نشان می‌دهد آپنه انسدادی خواب، علاوه بر تأثیر بر سلامت عمومی، ممکن است با کاهش کیفیت اسپرم و اختلال در عملکرد باروری مردان ارتباط داشته باشد. پژوهشگران همچنین دریافتند استفاده از دستگاه فشار مثبت مداوم راه هوایی (CPAP) می‌تواند با بهبود تحرک پیشرونده اسپرم همراه باشد.
این مطالعه آینده‌نگر که در مجله علمی Sleep Medicine منتشر شده، ۷۲ مرد در سنین باروری مبتلا به آپنه خواب درمان‌نشده را با ۲۲ فرد سالم مقایسه کرده است. نتایج نشان داد مردان مبتلا به این اختلال، در مقایسه با گروه کنترل، حجم مایع منی کمتری داشتند و تعداد اسپرم‌هایی که توانایی حرکت رو به جلو دارند نیز در آن‌ها پایین‌تر بود.
آپنه خواب چگونه بر کیفیت اسپرم تأثیر می‌گذارد؟
آپنه انسدادی خواب زمانی رخ می‌دهد که مسیر عبور هوا هنگام خواب به‌طور مکرر محدود یا مسدود شود. این وضعیت معمولاً با خروپف بلند و وقفه‌های تنفسی همراه است و می‌تواند باعث کاهش سطح اکسیژن خون در طول شب شود.
پژوهشگران معتقدند کمبود اکسیژن و التهاب ناشی از این اختلال ممکن است بر عملکرد بیضه‌ها و فرایند تولید اسپرم تأثیر بگذارد. در مطالعه جدید نیز علاوه بر کاهش حجم مایع منی، افزایش سطح چند نشانگر التهابی و کاهش تحرک اسپرم‌ها مشاهده شد.
بر اساس نتایج، مردان مبتلا به آپنه خواب حدود ۱۰ درصد اسپرم با تحرک پیشرونده کمتر و حدود ۱۰ درصد اسپرم با هر نوع تحرک کمتر از افراد گروه کنترل داشتند. تحرک پیشرونده به توانایی اسپرم برای حرکت مؤثر به سمت جلو گفته می‌شود و یکی از شاخص‌های مهم در ارزیابی توان باروری مردان است.
با این حال، محققان تأکید می‌کنند که کاهش کیفیت مایع منی لزوماً به معنای ناتوانی در باروری یا باردار کردن شریک زندگی نیست؛ بلکه این شاخص‌ها از عوامل مؤثر در ارزیابی ظرفیت باروری مردان به شمار می‌روند.
درمان با دستگاه CPAP چه تأثیری بر تحرک اسپرم دارد؟
در بخش درمانی پژوهش، ۲۵ نفر از شرکت‌کنندگان به‌طور منظم از دستگاه CPAP استفاده کردند. این دستگاه با ایجاد فشار مثبت و مداوم هوا، از بسته شدن راه هوایی در زمان خواب جلوگیری می‌کند و یکی از روش‌های اصلی درمان آپنه انسدادی خواب محسوب می‌شود.
شرکت‌کنندگان برای قرار گرفتن در گروه استفاده منظم، دست‌کم چهار ساعت در شب و حداقل پنج شب در هفته از دستگاه استفاده می‌کردند. بررسی‌ها نشان داد پس از یک ماه، درصد اسپرم‌های دارای تحرک پیشرونده در این افراد از حدود ۴۰ درصد به ۴۵ درصد افزایش یافت.
با وجود این بهبود، سطح چهار نشانگر التهابی افزایش‌یافته در این گروه کاهش معناداری نداشت. بنابراین، نتایج نشان می‌دهد بهبود تحرک اسپرم ممکن است پیش از تغییر قابل‌توجه برخی شاخص‌های التهابی رخ دهد.
محدودیت‌های پژوهش درباره ارتباط آپنه خواب و باروری
یکی از محدودیت‌های مهم این مطالعه، تعداد کم شرکت‌کنندگان و ریزش قابل‌توجه افراد در دوره پیگیری بود. در مرحله سه‌ماهه، تنها ۱۵ نفر همچنان از دستگاه استفاده می‌کردند و برای ارزیابی مجدد مراجعه کردند. این تعداد در پایان شش ماه به هشت نفر کاهش یافت.
پژوهشگران اشاره می‌کنند که استفاده طولانی‌مدت از دستگاه CPAP برای برخی بیماران دشوار است؛ زیرا دستگاه ممکن است حجیم یا ناراحت‌کننده باشد. به همین دلیل، کاهش تعداد شرکت‌کنندگان امکان ارزیابی دقیق اثرات بلندمدت درمان را محدود می‌کند.
در افرادی که درمان را ادامه دادند، تحرک اسپرم همچنان بالاتر از مقدار اولیه باقی ماند؛ اما به دلیل کوچک بودن نمونه، نمی‌توان این نتیجه را قطعی دانست یا آن را به همه مردان مبتلا به آپنه خواب تعمیم داد.
آیا آپنه خواب باید در بررسی ناباروری مردان ارزیابی شود؟
آپنه انسدادی خواب علاوه بر اختلال در کیفیت خواب، با افزایش خطر فشار خون بالا و برخی مشکلات قلبی‌عروقی ارتباط دارد. مطالعات مشاهده‌ای پیشین نیز احتمال ارتباط این اختلال با افزایش خطر اختلال نعوظ را مطرح کرده‌اند؛ با این حال، شواهد درباره تأثیر مستقیم آن بر کیفیت اسپرم محدودتر بوده است.
در سال ۲۰۲۵، گروهی از متخصصان اورولوژی در برزیل در مقاله‌ای منتشرشده در مجله Nature Reviews Urology پیشنهاد کردند که ارزیابی سلامت خواب نیز در بررسی‌های معمول ناباروری مردان مورد توجه قرار گیرد.
مطالعه جدید که با هدایت پژوهشگران بیمارستان دانشگاه هنگ‌کنگ ـ شنژن در چین انجام شده، به این موضوع توجه بیشتری کرده است. با این حال، طراحی غیرتصادفی بخش درمانی و تعداد محدود افراد، امکان نتیجه‌گیری قطعی درباره تأثیر درمان آپنه خواب بر افزایش شانس بارداری را فراهم نمی‌کند.
نیاز به پژوهش‌های گسترده‌تر برای تأیید نتایج
نویسندگان پژوهش معتقدند اختلال تنفسی هنگام خواب و التهاب محیط مایع منی ممکن است در کنار یکدیگر با کاهش عملکرد اسپرم ارتباط داشته باشند. آن‌ها خواستار انجام مطالعات بزرگ‌تر برای شناسایی سازوکارهای دقیق این ارتباط و بررسی فواید بلندمدت درمان CPAP بر سلامت باروری مردان شده‌اند.
در مجموع، یافته‌های فعلی نشان می‌دهد بررسی آپنه خواب می‌تواند در برخی مردان دارای اختلالات نامشخص در آزمایش مایع منی، موضوعی قابل‌توجه باشد؛ اما هنوز نمی‌توان درمان این اختلال را روشی اثبات‌شده برای افزایش باروری دانست. مردانی که با مشکلات باروری یا علائم آپنه خواب مواجه هستند، بهتر است برای ارزیابی و انتخاب روش درمانی مناسب با متخصص اورولوژی یا پزشک متخصص خواب مشورت کنند.
برای دنبال کردن تازه‌ترین اخبار و یافته‌های علمی در حوزه سلامت و پزشکی، مطالب آماج را دنبال کنید.
