به گزارش آماج، ارتباط میان ویتامین D و سطح کلسترول خون موضوعی است که در مطالعات علمی مختلف بررسی شده است؛ بااین‌حال، هنوز شواهد قطعی وجود ندارد که نشان دهد مصرف مکمل ویتامین D می‌تواند به کاهش کلسترول کمک کند. متخصصان تغذیه هشدار می‌دهند مصرف خودسرانه و بیش از اندازه این ویتامین، علاوه بر نداشتن فایده اثبات‌شده برای کنترل چربی خون، ممکن است عوارض جدی از جمله آسیب کلیوی ایجاد کند.
دکتر فرزاد روشن‌ضمیر، متخصص تغذیه و رژیم‌درمانی، در گفت‌وگو با خبرآنلاین توضیح داده است که معمولاً افرادی با سطح طبیعی ویتامین D وضعیت کلسترول بهتری دارند؛ در مقابل، احتمال مشاهده سطح غیرطبیعی کلسترول در افراد دچار کمبود این ویتامین بیشتر است. بااین‌حال، این ارتباط آماری لزوماً به معنای تأثیر مستقیم مصرف مکمل ویتامین D بر کاهش کلسترول نیست.
ویتامین D چه نقشی در بدن دارد؟
ویتامین D یک ویتامین محلول در چربی است که در عملکردهای مختلف بدن نقش دارد. کمک به جذب کلسیم، حفظ استحکام استخوان‌ها، تنظیم برخی فرایندهای التهابی و تأثیرگذاری بر نحوه پردازش کلسترول از جمله وظایف این ویتامین به شمار می‌روند.
کلسترول نیز ماده‌ای ضروری برای ساخت و عملکرد سلول‌های بدن است، اما افزایش بیش از حد آن در خون می‌تواند خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی و عروقی را افزایش دهد.
برخی پژوهش‌ها احتمال داده‌اند که ویتامین D بر عملکرد داروهای استاتین نیز تأثیر بگذارد. استاتین‌ها، از جمله آتورواستاتین و سیمواستاتین، از داروهای رایج برای کاهش کلسترول خون هستند؛ بااین‌حال، برای نتیجه‌گیری قطعی درباره نقش مکمل ویتامین D در اثربخشی این داروها به شواهد بیشتری نیاز است.
مصرف بیش از حد ویتامین D چه عوارضی دارد؟
ویتامین D برخلاف ویتامین‌های محلول در آب، در بافت‌های چربی بدن ذخیره می‌شود؛ بنابراین دریافت بیش از اندازه آن از طریق مکمل‌ها می‌تواند به تجمع و مسمومیت منجر شود.
حداکثر مقدار قابل‌تحمل مصرف روزانه ویتامین D برای بیشتر بزرگسالان ۴۰۰۰ واحد بین‌المللی (IU) است. البته این مقدار با دوزهای درمانی که پزشک ممکن است برای مدت مشخص و بر اساس شرایط بیمار تجویز کند، تفاوت دارد.
مصرف بیش از حد این ویتامین می‌تواند باعث بروز علائم و عوارض زیر شود:
- تهوع و استفراغ
- تشنگی شدید و کم‌آبی بدن
- گیجی و احساس ضعف
- ریزش مو
- افزایش غیرطبیعی کلسیم خون
- تشکیل سنگ کلیه و آسیب یا نارسایی کلیوی
- اختلال در ضربان قلب در موارد شدید
یکی از مهم‌ترین پیامدهای مسمومیت با ویتامین D، افزایش بیش از حد کلسیم خون یا هیپرکلسمی است. این وضعیت می‌تواند به کلیه‌ها فشار وارد کند و در صورت شدت یا تداوم، عملکرد آن‌ها را مختل کند.
بنابراین، مصرف دوزهای بالای مکمل ویتامین D بدون آزمایش و تجویز پزشک توصیه نمی‌شود.
برای کاهش کلسترول خون چه باید کرد؟
اگر میزان کلسترول خون بالاتر از محدوده طبیعی باشد، بهتر است به‌جای اتکا به مکمل‌های ویتامینی، علت افزایش آن و عوامل خطر قلبی و عروقی بررسی شود.
پزشک ممکن است بر اساس میزان کلسترول، سابقه خانوادگی و وضعیت سلامت فرد، داروهای کاهنده چربی خون مانند استاتین‌ها را تجویز کند. اصلاح رژیم غذایی، افزایش فعالیت بدنی و رعایت عادت‌های سالم زندگی نیز از اقدامات مهم برای کنترل کلسترول هستند.
مصرف ویتامین D تنها در صورت وجود کمبود یا نیاز پزشکی مشخص باید در برنامه درمانی قرار بگیرد و نباید آن را جایگزین درمان‌های اثبات‌شده چربی خون دانست.
آیا مکمل کلسیم به کاهش کلسترول کمک می‌کند؟
برخی مطالعات نشان داده‌اند که مکمل‌های کلسیم ممکن است بر سطح کلسترول و دیگر چربی‌های خون تأثیر بگذارند. در تعدادی از پژوهش‌ها نیز مصرف کلسیم به‌تنهایی یا همراه با ویتامین D با تغییراتی در سطح تری‌گلیسرید و سایر شاخص‌های چربی خون مرتبط بوده است.
بااین‌حال، نتایج تحقیقات یکسان نیست. برخی مطالعات هیچ تأثیر مشخصی برای مکمل کلسیم پیدا نکرده‌اند و در بعضی پژوهش‌ها حتی احتمال افزایش خطر بیماری‌های قلبی و عروقی، به‌ویژه در زنان یائسه، مطرح شده است.
به همین دلیل، هنوز نمی‌توان مکمل کلسیم را به‌عنوان روشی قطعی برای کاهش کلسترول یا پیشگیری از بیماری‌های قلبی توصیه کرد. تصمیم درباره مصرف این مکمل باید با توجه به نیاز واقعی بدن و شرایط پزشکی فرد گرفته شود.
کلسیم چگونه ممکن است بر جذب کلسترول اثر بگذارد؟
یکی از فرضیه‌های علمی درباره تأثیر کلسیم بر چربی خون این است که این ماده معدنی می‌تواند در روده کوچک به اسیدهای صفراوی، اسیدهای چرب و کلسترول متصل شود.
بر اساس این فرضیه، اتصال کلسیم به این ترکیبات ممکن است جذب آن‌ها را کاهش دهد و دفعشان را از طریق دستگاه گوارش افزایش دهد. بااین‌حال، این سازوکار به‌تنهایی برای اثبات تأثیر بالینی مکمل‌های کلسیم بر کاهش کلسترول کافی نیست.
مقدار مورد نیاز روزانه کلسیم چقدر است؟
مقدار توصیه‌شده کلسیم المنتال برای بزرگسالان، با توجه به سن و شرایط فرد، معمولاً بین ۱۰۰۰ تا ۱۲۰۰ میلی‌گرم در روز است.
متخصصان توصیه می‌کنند تا حد امکان کلسیم مورد نیاز بدن از طریق مواد غذایی تأمین شود. برخی از منابع غذایی مناسب عبارت‌اند از:
- شیر، ماست و پنیر
- سبزیجات برگ سبز
- کلم‌برگ
- ماهی ساردین
- برخی مرکبات و مواد غذایی غنی‌شده با کلسیم
افرادی که به دلیل حساسیت، عدم تحمل لاکتوز یا دلایل دیگر نمی‌توانند لبنیات مصرف کنند، می‌توانند با راهنمایی متخصص تغذیه از منابع جایگزین یا در صورت نیاز مکمل کلسیم استفاده کنند.
جمع‌بندی؛ مکمل‌ها را جایگزین درمان کلسترول نکنید
اگرچه برخی مطالعات از ارتباط میان سطح ویتامین D و وضعیت کلسترول خون حکایت دارند، هنوز شواهد کافی برای توصیه مصرف این مکمل با هدف کاهش کلسترول وجود ندارد. درباره مکمل کلسیم نیز نتایج پژوهش‌ها متناقض است و نمی‌توان آن را راهکاری قطعی برای پیشگیری از بیماری‌های قلبی دانست.
از سوی دیگر، مصرف بیش از اندازه ویتامین D می‌تواند باعث افزایش کلسیم خون، سنگ کلیه و حتی آسیب جدی به عملکرد کلیه‌ها شود. بهترین رویکرد، بررسی وضعیت بدن با آزمایش، دریافت مکمل در صورت نیاز و پیروی از برنامه درمانی پزشک است. برای مطالعه مطالب بیشتر درباره تغذیه، مکمل‌ها و سلامت عمومی، به آماج مراجعه کنید.
