به نقل از آماج، پژوهشگران به روشی آزمایشی دست یافتهاند که ممکن است در آینده امکان ترمیم بخشی از آسیبهای عضله قلب پس از سکته قلبی را فراهم کند. این روش بهجای محافظت صرف از سلولهای باقیمانده قلب، تلاش میکند توانایی بازسازی را در سلولهای عضلانی قلب دوباره فعال کند. البته این دستاورد تاکنون فقط در موشها آزمایش شده و هنوز برای استفاده در انسان آماده نیست.
نتایج این پژوهش که در نشریه علمی Nature Cardiovascular Research منتشر شده، نشان میدهد استفاده از نوعی آرانای پیامرسان اصلاحشده یا mRNA میتواند سلولهای عضله قلب را به تقسیم و تکثیر تحریک کند. این فرایند ممکن است به بهبود توانایی قلب برای پمپاژ خون پس از آسیب کمک کند.
چرا قلب پس از سکته بهسختی ترمیم میشود؟
سکته قلبی یا انفارکتوس میوکارد زمانی رخ میدهد که جریان خون در یکی از سرخرگهای کرونری بهشدت کاهش پیدا کند یا بهطور کامل مسدود شود. در چنین شرایطی، اکسیژن کافی به بخشی از عضله قلب نمیرسد و سلولهای این بافت بهتدریج از بین میروند.
سلولهای تخصصی عضله قلب که کاردیومیوسیت نام دارند، مسئول انقباضهای پیوسته قلب و پمپاژ خون به سراسر بدن هستند. برخلاف بافتهایی مانند پوست و کبد، قلب انسان بالغ توانایی محدودی برای جایگزین کردن سلولهای آسیبدیده دارد.
به همین دلیل، بخش زیادی از عضله قلب که در جریان سکته از بین میرود، با بافت اسکار یا بافت فیبروزی جایگزین میشود. این بافت به حفظ ساختار قلب کمک میکند، اما مانند عضله سالم قابلیت انقباض ندارد. در نتیجه، قدرت پمپاژ قلب ممکن است کاهش پیدا کند و در برخی افراد زمینه بروز نارسایی قلبی، تنگی نفس و افت کیفیت زندگی فراهم شود.
درمانهای امروزی مانند باز کردن سرخرگهای مسدودشده، مصرف دارو و برنامههای ورزشی تحت نظارت پزشکی، شانس زنده ماندن بیماران را به میزان قابل توجهی افزایش دادهاند؛ اما این روشها نمیتوانند سلولهای عضلانی را که پیشتر از بین رفتهاند، دوباره جایگزین کنند.
دانشمندان چگونه توانایی تکثیر سلولهای قلب را فعال کردند؟
در دوران رشد جنینی و مراحل اولیه زندگی، سلولهای عضله قلب توانایی تقسیم و تکثیر دارند و به این ترتیب به رشد قلب کمک میکنند. اما اندکی پس از تولد، بیشتر این سلولها در پستانداران بخش عمده توانایی تکثیر خود را از دست میدهند.
پژوهشگران در مطالعه جدید بررسی کردند که آیا میتوان این فرایند را دوباره در سلولهای بالغ قلب فعال کرد یا خیر. تمرکز آنها بر تحریک تولید دو پروتئین به نامهای Myc و cyclin T1 بود.
پروتئین Myc ژنهای مرتبط با رشد و تقسیم سلولی را فعال میکند. پروتئین cyclin T1 نیز در فعالسازی سازوکارهای مورد نیاز سلول برای تکثیر نقش دارد. ترکیب عملکرد این دو پروتئین میتواند سلولهای بالغ عضله قلب را به آغاز دوباره فرایند تقسیم تحریک کند.
برای انتقال دستور ساخت این پروتئینها به سلولهای قلب، پژوهشگران از آرانای پیامرسان اصلاحشده استفاده کردند. این فناوری از نظر سازوکار کلی با فناوری بهکاررفته در برخی واکسنهای کووید ۱۹ شباهت دارد؛ در این روش، دستورالعمل ژنتیکی موقتی در اختیار سلول قرار میگیرد تا پروتئین مشخصی تولید کند.
نکته مهم این است که mRNA برای انجام این وظیفه نیازی به تغییر DNA سلول ندارد. دستورالعملهای آن موقتی هستند و پس از مدتی بهطور طبیعی تجزیه میشوند. این ویژگی اهمیت زیادی دارد، زیرا تحریک کنترلنشده رشد و تقسیم سلولی میتواند خطر بروز سرطان را افزایش دهد.
نتایج آزمایش لیزردرمانی نبود؛ موشها پس از سکته چه واکنشی نشان دادند؟
پژوهشگران برای بررسی عملکرد این روش، آن را روی موشهایی آزمایش کردند که بهصورت آزمایشی دچار سکته قلبی شده بودند. در این مطالعه، mRNA اصلاحشده مستقیماً به ناحیه آسیبدیده قلب موشها تزریق شد.
این مداخله ژنهای مرتبط با تقسیم سلولی را فعال کرد و موجب شد سلولهای عضله قلب دوباره فرایند تکثیر را آغاز کنند. نکته مهمتر اینکه عملکرد قلب موشهای تحت درمان نیز بهبود نشان داد.
بر اساس نتایج گزارششده، پس از گذشت ۲۸ روز، موشهایی که درمان دریافت کرده بودند در مقایسه با گروه درماننشده، افت کمتری در توانایی پمپاژ خون داشتند و مقدار بیشتری از بافت عضله قلب را حفظ کرده بودند.
در آزمایش طولانیمدتتر نیز بهبود عملکرد قلب تا ۱۲ هفته پس از درمان مشاهده شد. این یافتهها نشان میدهد فعالسازی موقت سازوکار رشد سلولی ممکن است به بازگرداندن بخشی از عملکرد ازدسترفته قلب کمک کند.
با این حال، درمان در همه موارد نتوانست میزان بافت اسکار را بهطور مشخص کاهش دهد. این موضوع نشان میدهد که بهتر شدن عملکرد پمپاژ قلب الزاماً به معنای جایگزینی کامل بافت آسیبدیده با عضله سالم نیست.
خطر رشد کنترلنشده سلولها؛ مهمترین چالش ایمنی روش جدید
یکی از مهمترین نگرانیهای پژوهشگران به پروتئین Myc مربوط میشود. این پروتئین نقش قدرتمندی در تنظیم رشد و تقسیم سلولی دارد و فعالیت کنترلنشده آن با بروز سرطان ارتباط دارد.
به همین دلیل، فعال کردن گسترده پروتئینهای Myc و cyclin T1 در بخشهای مختلف قلب میتواند خطرناک باشد. در یکی از آزمایشها، چند موش دچار بیماری شدید شدند یا جان خود را از دست دادند.
پژوهشگران پس از بررسی این مسئله، فعالسازی پروتئینها را به محدوده کوچکتری از عضله قلب در اطراف محل آسیب محدود کردند. این تغییر، نتایج مطلوبتری به همراه داشت و نشان داد محدود کردن محل اثر درمان میتواند در بهبود ایمنی آن نقش مهمی داشته باشد.
در دوره پیگیری گزارششده، در موشهایی که درمان موضعی دریافت کرده بودند توموری مشاهده نشد. با این حال، محققان تأکید دارند که برای اطمینان از ایمنی این روش، انجام مطالعات طولانیمدت ضروری است.
آیا این روش میتواند در آینده برای بیماران قلبی استفاده شود؟
با وجود نتایج امیدوارکننده، هنوز موانع مهمی پیش روی استفاده از این روش در انسان وجود دارد. تاکنون بازسازی قلب آسیبدیده انسان با این شیوه اثبات نشده و پژوهشگران باید پیش از ورود به مراحل کاربرد بالینی، جنبههای مختلف درمان را بررسی کنند.
از جمله مهمترین موضوعاتی که نیازمند بررسی بیشتر هستند میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- یافتن روش ایمن و دقیق برای انتقال mRNA به ناحیه آسیبدیده قلب
- تعیین مقدار مناسب دارو و میزان تحریک مورد نیاز سلولها
- بررسی احتمال بروز رشد سلولی کنترلنشده و عوارض مرتبط با آن
- ارزیابی خطر اختلال در ریتم طبیعی ضربان قلب
- بررسی ایمنی و اثربخشی درمان در مطالعات طولانیمدت و سپس آزمایشهای انسانی
بنابراین، این روش هنوز یک دستاورد پژوهشی در مراحل اولیه است و نمیتوان آن را درمانی تأییدشده برای بیماران سکته قلبی دانست.
آینده درمان سکته قلبی؛ از جلوگیری از آسیب تا بازسازی عضله قلب
برای سالهای طولانی، تمرکز اصلی درمانهای پس از سکته قلبی بر جلوگیری از آسیب بیشتر، بازگرداندن جریان خون و کمک به عملکرد بهتر سلولهای عضلانی باقیمانده بوده است. پژوهش جدید چشمانداز متفاوتی را مطرح میکند: تلاش برای جایگزین کردن بخشی از عضلهای که در جریان سکته از بین رفته است.
اگر مطالعات آینده نشان دهند که این روش در انسان نیز ایمن و مؤثر است، ممکن است در آینده درمان سکته قلبی علاوه بر باز کردن عروق و بازگرداندن جریان خون، شامل تحریک سلولهای قلب برای ترمیم بخشی از آسیبهای ایجادشده نیز باشد.
با این حال، تا زمان تکمیل مطالعات و تأیید نتایج در آزمایشهای انسانی، این فناوری نباید بهعنوان جایگزین درمانهای استاندارد سکته قلبی در نظر گرفته شود. تشخیص سریع سکته و دریافت فوری خدمات پزشکی همچنان از مهمترین عوامل نجات جان بیماران است.
برای مطالعه تازهترین اخبار و مطالب بیشتر به آماج مراجعه کنید.
“`




