به گزارش آماج، ورزش فقط راهی برای تناسب اندام، عضلهسازی یا کنترل وزن نیست؛ فعالیت بدنی میتواند تأثیر چشمگیری بر سلامت روان و وضعیت عاطفی افراد داشته باشد. ارتباط مداوم میان مغز و بدن باعث میشود حرکت کردن، مجموعهای از واکنشهای شیمیایی و عصبی را در مغز فعال کند که با بهبود خلقوخو، افزایش انرژی و کاهش استرس ارتباط دارند.
ریچل گلدمن، روانشناس دارای مجوز و نویسنده کتاب «وقتی زندگی اتفاق میافتد»، توضیح میدهد که مغز و بدن دائماً با یکدیگر در ارتباط هستند. مغز از طریق اعصاب و هورمونها پیامهایی به بدن ارسال میکند و بدن نیز احساسات و وضعیت خود را به مغز منتقل میکند. به همین دلیل، تغییر در میزان فعالیت جسمانی میتواند بر تجربههای ذهنی و عاطفی افراد اثر بگذارد.
ورزش چگونه هورمونهای شادی را در مغز افزایش میدهد؟
انجام فعالیتهای هوازی باعث افزایش ترشح یا فعالیت برخی مواد شیمیایی و انتقالدهندههای عصبی میشود که در تنظیم خلقوخو، انگیزه و احساس رضایت نقش دارند. مهمترین این مواد عبارتاند از:
- اندورفین: این مواد شیمیایی به بهبود خلقوخو کمک میکنند، مانند مسکنهای طبیعی بدن عمل میکنند و احساس آرامش و تندرستی را افزایش میدهند.
- سروتونین: یک انتقالدهنده عصبی مهم که در تنظیم خلقوخو و چرخه خواب نقش دارد.
- دوپامین: این انتقالدهنده عصبی در سیستم پاداش مغز مؤثر است و احساساتی مانند انگیزه، رضایت و لذت را تقویت میکند.
- نوراپینفرین: مادهای که در تنظیم واکنش بدن به استرس نقش دارد و میتواند به بهبود انرژی، تمرکز، انگیزه و خلقوخو کمک کند.
تغییرات شیمیایی ناشی از ورزش گاهی احساس سرخوشی خاصی ایجاد میکنند که با عنوان «سرخوشی دونده» یا Runner’s High شناخته میشود. این تجربه میتواند با احساس رضایت و موفقیت همراه باشد. به گفته گلدمن، برای تجربه چنین احساسی ممکن است حدود ۲۰ تا ۴۰ دقیقه فعالیت بدنی متوسط و پیوسته لازم باشد؛ البته زمان و شدت تجربه در افراد مختلف یکسان نیست.
مهمترین فواید ورزش برای سلامت روان
فعالیت بدنی منظم علاوه بر تأثیر بر خلقوخو، میتواند جنبههای مختلف عملکرد ذهنی و روانی را تحت تأثیر قرار دهد. از جمله مهمترین فواید آن میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- بهبود خلقوخو و افزایش سطح انرژی
- تقویت تمرکز و توجه
- ایجاد فاصله ذهنی از افکار منفی و مزاحم
- کمک به کاهش علائم اضطراب و افسردگی
- بهبود کیفیت خواب
- کمک به محافظت از سلامت عصبی و کاهش خطر افت شناختی مرتبط با افزایش سن
کدام نوع ورزش برای کاهش اضطراب و افسردگی مناسبتر است؟
نوع فعالیت بدنی میتواند بر تجربه روانی فرد تأثیر بگذارد. گلدمن گاهی حرکت و ورزش را به مراجعان خود پیشنهاد میکند تا بتوانند علائم اضطراب و افسردگی را بهتر مدیریت کنند. بااینحال، انتخاب نوع ورزش به وضعیت روحی، میزان انرژی و شرایط جسمانی هر فرد بستگی دارد.
برای افرادی که دچار استرس، بیقراری یا تنش شدید هستند، فعالیتهای پرتحرک مانند دویدن، بالا آوردن سریع زانوها یا حرکت پروانه میتواند گزینه مناسبی باشد. این تمرینها با افزایش ضربان قلب و درگیر کردن بدن، ممکن است به تغییر وضعیت ذهنی و کاهش تنش کمک کنند.
در مقابل، افرادی که احساس خستگی شدید، فرسودگی عاطفی یا آشفتگی ذهنی دارند، ممکن است از فعالیتهای ملایمتری مانند پیادهروی، یوگا و حرکات کششی سود بیشتری ببرند. این تمرینها امکان حرکت بدون فشار زیاد را فراهم میکنند و میتوانند به آرامش و بازگشت تمرکز کمک کنند.
برای بهرهمندی از فواید روانی ورزش، لازم نیست ورزشکار حرفهای باشید
یکی از نکات مهم این است که برای بهبود سلامت روان از طریق ورزش، نیازی به دویدن در مسابقات ماراتن یا انجام تمرینهای سنگین ندارید. حتی فعالیتهای ساده و کوتاه نیز میتوانند بخشی از فواید حرکت کردن را در اختیار شما قرار دهند.
به گفته گلدمن، هیچ روش واحد و کاملاً درستی برای ورزش کردن وجود ندارد. نیازهای افراد متفاوت است و حتی یک شخص ممکن است در دورههای مختلف زندگی به انواع متفاوتی از فعالیت بدنی احتیاج داشته باشد.
برای مثال، فردی که درگیر افکار افسردهکننده است ممکن است از تمرین هوازی با شدت بیشتر احساس بهتری پیدا کند؛ اما کسی که بهسختی میتواند از تخت بیرون بیاید، میتواند با چند دقیقه کشش یا حرکت ملایم شروع کند. مهم این است که فعالیت انتخابشده با توانایی و شرایط فرد تناسب داشته باشد.
لذت بردن از ورزش؛ کلید ایجاد یک برنامه پایدار
بهترین ورزش برای سلامت روان، لزوماً سختترین یا پرشدتترین تمرین نیست؛ بلکه فعالیتی است که فرد از انجام آن لذت میبرد و میتواند آن را بهطور منظم ادامه دهد. گلدمن تأکید میکند که اگر ورزش با علاقه و احساس رضایت همراه نباشد، حفظ انگیزه برای ادامه آن دشوار خواهد شد.
ایجاد یک برنامه منظم و متناسب با شرایط فردی، احتمال تداوم فعالیت بدنی را افزایش میدهد. پیادهروی در فضای باز، دوچرخهسواری، شنا، یوگا یا حتی حرکات کششی در خانه میتوانند نقطه شروع مناسبی باشند.
چه زمانی ورزش کردن میتواند به رابطه ناسالم با فعالیت بدنی تبدیل شود؟
با وجود فواید متعدد ورزش برای سلامت روان، حفظ تعادل اهمیت زیادی دارد. افراد باید به انگیزه خود برای ورزش کردن توجه کنند: آیا فعالیت بدنی را به دلیل احساس خوب و لذت انجام میدهند یا تصور میکنند به هر قیمتی مجبور به ورزش هستند؟
داشتن برنامهای بسیار سختگیرانه، اجباری یا انعطافناپذیر میتواند نشانهای از رابطه ناسالم با ورزش باشد. همچنین اگر فرد هنگام استراحت یا انجام ندادن تمرین دچار اضطراب و ناراحتی شدید میشود، بهتر است درباره این الگو با متخصص سلامت روان صحبت کند.
در مجموع، ورزش ابزاری ارزشمند برای حمایت از سلامت روان است؛ اما قرار نیست به منبع تازهای از فشار و احساس گناه تبدیل شود. انتخاب فعالیتی متناسب با توان جسمی و وضعیت عاطفی، شروع تدریجی و تداوم بدون سختگیری افراطی میتواند به بهرهمندی از فواید ذهنی و جسمی حرکت کمک کند. برای مطالعه مطالب بیشتر درباره سلامت جسم و روان، با آماج همراه باشید.




