ریپ زدن و لرزش موتور در شرایط کاری گوناگون، معمولاً از بههمخوردن تعادل احتراق در یک یا چند سیلندر ناشی میشود. این مشکل میتواند به دلیل اختلال در نسبت هوا و بنزین، ضعف جرقه، افت ولتاژ سنسورها یا ارسال فرمانهای نادرست از کامپیوتر خودرو رخ دهد. وقتی یکی از سه بخش اصلی احتراق، یعنی تأمین هوای کافی، پاشش دقیق سوخت و جرقهزنی هماهنگ با دور موتور دچار اختلال شود، تعادل موتور به هم میخورد و نتیجه آن میتواند لرزش، تکانهای غیرعادی در اتاق یا افت محسوس توان باشد.
برای بررسی این مشکل، باید رفتار موتور در دور آرام، هنگام شتابگیری و دورهای بالا بهصورت جداگانه بررسی شود. موتور در هرکدام از این شرایط به میزان مشخصی از سوخت، هوا و جرقه نیاز دارد و هرگونه تغییر در اطلاعات سنسورها یا عملکرد قطعات میتواند الگوی پاشش سوخت و زمان جرقه را تغییر دهد. در ادامه، سازوکار ایجاد این نوسانات و مهمترین دلایل ریپ زدن و لرزش موتور در خودروهای انژکتوری را بررسی میکنیم.
احتراق ناقص در محفظه سیلندر
احتراق پایدار در موتورهای درونسوز، به ترکیب مناسب هوا و سوخت وابسته است. اگر این ترکیب بیش از حد رقیق باشد، سرعت انتشار شعله کاهش پیدا میکند و سوختن بهموقع کامل نمیشود؛ در نتیجه، گشتاور موتور بهطور ناگهانی افت میکند و موتور در دورهای پایین دچار سکته و لرزش میشود. در مقابل، ورود سوخت بیش از حد نیز اکسیژن کافی برای احتراق را کاهش میدهد و میتواند باعث خامسوزی، نوسان دور آرام و بوی تند گازهای خروجی از اگزوز شود.
در کنار نسبت هوا و سوخت، زمان جرقهزنی نیز باید با موقعیت میللنگ هماهنگ باشد. اگر جرقه زودتر یا دیرتر از زمان مناسب ایجاد شود، احتراق بهدرستی انجام نمیشود و ممکن است کوبش یا فشارهای غیرعادی به پیستون و شاتون وارد شود. این اختلالات در نهایت میتوانند به شکل لرزش موتور و تکانهای محسوس در بدنه خودرو احساس شوند.
خرابی شمع و سیستم جرقهزنی موتور
شمعها معمولاً نخستین قطعاتی هستند که هنگام لرزش موتور بررسی میشوند. با افزایش کارکرد خودرو، فاصله بین الکترودهای شمع به دلیل فرسایش حرارتی و شیمیایی بیشتر میشود؛ در نتیجه، کویل برای ایجاد جرقه به ولتاژ بالاتری نیاز دارد و اگر نتواند این ولتاژ را تأمین کند، جرقه بهدرستی شکل نمیگیرد و میسفایر رخ میدهد.
وایر شمع و ترمینالهای اتصال نیز در اثر حرارت بالای موتور ممکن است خشک و فرسوده شوند و مقاومت آنها افزایش پیدا کند. در هوای بارانی یا محیط مرطوب، جریان ممکن است از عایق آسیبدیده وایر به بدنه موتور نشت کند و باعث لرزشهای مقطعی، بهویژه هنگام فشار دادن کامل پدال گاز شود. ضعف ترانزیستورهای راهانداز داخل کویلهای تکی یا دوبل نیز منجر به افت پهنای پالس خروجی و جرقههای ضعیف خواهد شد.
اختلال در پاشش یکنواخت انژکتورها و جریان سوخت
انژکتورها قطعات الکترومکانیکی هستند که باید حجم معینی از سوخت پودر شده را در زاویهای استاندارد پشت سوپاپ هوا اسپری کنند. ناخالصیهای موجود در بنزین و تشکیل رسوبات صمغی روی سوراخهای میکرونی سوزن انژکتور، شکل پاشش را از حالت پودری به حالت قطرهای تغییر میدهد. این موضوع باعث اختلال در تبخیر بنزین و تشکیل ترکیب ناهمگن در سیلندر میشود.
همچنین افت فشار ریل سوخت به دلیل کثیفی توری پمپ بنزین یا نقص در رگلاتور فشار، مقدار تزریق را در دورهای بالا با کمبود مواجه میکند. در چنین شرایطی موتور با افزایش دور دچار واماندگی شده و شروع به ریپ زدنهای متوالی میکند؛ زیرا حجم بنزین تزریق شده توانایی همراهی با حجم هوای مکیده شده را ندارد.
ورود هوای اضافی به موتور و بههم خوردن نسبت هوا و سوخت
نشتی از واشرهای منیفولد هوا، شلنگهای تهویه کارتل، بوستر ترمز و پایههای دریچه گاز، مقداری هوای اندازهگیرینشده را وارد محفظه احتراق میکند. از آنجا که سنسور فشار مطلق منیفولد یا سنسور جرم هوای ورودی این جریان اضافی را ثبت نکردهاند، کامپیوتر خودرو سوخت لازم برای آن را محاسبه نمیکند.
نتیجه این نشتیها، رقیق شدن ترکیب در دورهای پایین و لرزش شدید در حالت توقف است. سنسور اکسیژن این رقیق بودن را به عنوان پیام خروجی گزارش میدهد و ایسیو تلاش میکند با افزایش زمان پاشش، این کمبود را جبران کند؛ اما به دلیل متغیر بودن مکش هوا، دور موتور مدام بالا و پایین رفته و نوسان آزاردهندهای پیدا میکند.
خطا در سنسورهای موقعیت و زمانبندی موتور
سنسور موقعیت میللنگ و سنسور موقعیت میلسوپاپ، موقعیت پیستونها و زمان باز و بسته شدن سوپاپها را به ایسیو اعلام میکنند. جرم گرفتن دندانههای فلایویل، ورود برادههای فلزی به سنسور میللنگ یا تغییر فاصله سنسور با فلایویل میتواند سیگنالهای ارسالی را نامنظم کند. اگر یکی از پالسهای سنسور بهدرستی دریافت نشود، ایسیو برای لحظاتی کنترل دقیق جرقه و پاشش سوخت را از دست میدهد. این اختلال بیشتر در دورهای میانی به شکل کپ کردن ناگهانی یا پرش لحظهای موتور دیده میشود و باعث میشود شتابگیری خودرو روان نباشد.
افت ولتاژ در سیمکشی و تفسیر نادرست دادهها
یکی از عوامل نادیدهگرفتهشده در بد کار کردن موتور، افت ولتاژ در اتصالات الکتریکی و شبکههای سیمی خودرو است. سنسورها برای ارسال اطلاعات دقیق به ولتاژ پایدار نیاز دارند. اگر سوکتها سولفاته شوند یا اتصال کابل بدنه موتور به شاسی ضعیف باشد، ولتاژ دریافتی سنسورها تغییر میکند. حتی تغییر جزئی ولتاژ در سنسور دمای آب یا سنسور موقعیت دریچه گاز نیز میتواند باعث شود ایسیو شرایط موتور را اشتباه تشخیص دهد. در این حالت، مقدار پاشش سوخت بر اساس اطلاعات نادرست تنظیم میشود و نتیجه آن میتواند به شکل لرزش و تکانهای شدید موتور هنگام رانندگی دیده شود.
اشتباهات متداول در مواجهه با کدهای خطای ایسیو
وقتی ریپ زدن موتور با روشن شدن چراغ هشدار در کیلومترشمار همراه میشود، بسیاری از افراد بلافاصله با دستگاه عیبیاب سراغ پاک کردن خطای ثبتشده میروند تا چراغ خاموش شود؛ در حالی که پاک کردن خطای چک موتور با دیاگ مشکل اصلی خودرو را برطرف نمیکند و حتی ممکن است اطلاعات ثبتشده مربوط به ایراد را از بین ببرد.
دیاگ فقط وجود خطا یا خارج شدن بعضی پارامترها از محدوده استاندارد را نشان میدهد و نمیتواند اتصالات قطعشده، سوکتهای زنگزده یا سوزنهای انژکتور گرفته را برطرف کند؛ بنابراین اگر ایراد اصلی برطرف نشود، چراغ هشدار دوباره روشن شده و ریپ زدن ادامه پیدا میکند. برای پیدا کردن علت واقعی مشکل، باید دادههای زنده سنسورها، عملکرد سیستم پاشش و وضعیت ولتاژها بررسی شود و در موارد پیچیدهتر، از مولتیمتر یا اسیلوسکوپ برای تشخیص دقیقتر استفاده شود.
فرسودگی دستهموتورها و تفاوت آن با ریپ زدن
لرزش خودرو همیشه به دلیل احتراق ناقص و ریپ زدن نیست و گاهی خرابی دستهموتور باعث ایجاد آن میشود. دستهموتورها با کمک بخشهای فلزی و لاستیکی، لرزش طبیعی موتور را جذب میکنند. وقتی لاستیک این قطعات پاره یا فرسوده شود، لرزش موتور بیشتر به بدنه و اتاق خودرو منتقل میشود.
یکی از راههای تشخیص این مشکل، توجه به دور موتور است. اگر آمپر دور موتور ثابت بماند و صدای موتور هم تغییر محسوسی نداشته باشد، ولی بدنه خودرو در حالت درجا بلرزد، احتمال خرابی دستهموتور بیشتر است. بررسی ظاهر دستهموتورها و میزان حرکت موتور هنگام نیمکلاچ نیز میتواند به تشخیص این مشکل کمک کند.
پیامدهای ادامهدار شدن ریپ زدن موتور
ادامهدار شدن ریپ زدن ماشین، فقط رانندگی را آزاردهنده نمیکند و میتواند به قطعات داخلی موتور هم آسیب بزند. احتراق نامنظم فشارهای غیرعادی به شاتونها و یاتاقانها وارد میکند و اگر این وضعیت طولانی شود، لایه روغن بین میللنگ و یاتاقان از بین میرود و سایش مستقیم فلزها آغاز میشود. از طرف دیگر، بخشی از بنزین نسوخته وارد دیواره سیلندر میشود و روغن روی آن را میشوید. ادامه این وضعیت میتواند باعث گیر کردن رینگهای پیستون و کاهش کمپرس موتور شود. در جدول زیر ارتباط میان نشانههای لرزش و ریشه اصلی آنها خلاصه شده است:
|
نشانههای خرابی موتور |
ریشه فنی احتمالی |
قطعه یا بخش نیازمند بررسی |
|
ریپ زدن در هنگام تختهگاز |
ضعف در تقویت ولتاژ یا نشتی عایقی |
شمع، کویل و وایرهای انتقال جریان |
|
نوسان شدید دور موتور در دور آرام |
مکش هوای کنترلنشده یا نقص پاشش |
واشر منیفولد هوا، استپر و اورینگ انژکتور |
|
لرزش منظم همراه با ثبات دور موتور |
فرسودگی لایههای جاذب ضربه |
پایهها و لاستیک دستهموتورها |
|
افت شتاب و کپ کردن در دورهای بالا |
کمبود حجم بنزین ارسالی به ریل |
فیلتر بنزین و پمپ سوخت الکتریکی |
|
بد کار کردن موتور همراه با بوی خامسوزی |
ارسال سیگنال غلط ولتاژی |
سنسور اکسیژن و اتصالات کابل منفی |
روش اصولی بررسی و رفع ریپ زدن موتور
برای پیدا کردن علت اصلی ریپ زدن و لرزش موتور، بهتر است عیبیابی به صورت مرحلهبهمرحله و اصولی انجام شود:
- بررسی ظاهری شمعها و اندازهگیری مقاومت آنها
- اندازهگیری فشار پمپ بنزین با مانومتر در شرایط کاری موتور
- انجام تست دود برای پیدا کردن نشتی و ورود هوای اضافی از منیفولد
- بررسی ولتاژ تغذیه و اتصال بدنه سنسورهای موتور
- بررسی دادههای زنده سنسور اکسیژن و تغییرات میزان پاشش سوخت در ایسیو
انجام این بررسیها کمک میکند علت اصلی مشکل دقیقتر مشخص شود و از تعویض بیدلیل قطعات یا پاک کردن صرفاً خطاهای ایسیو جلوگیری شود. واکنش سریع به نخستین نشانههای ریپ زدن و نوسان دور موتور نیز میتواند از تشدید مشکل و آسیب دیدن قطعاتی مثل کاتالیزور و اجزای داخلی موتور جلوگیری کند.
