به نقل از آماج، اگر شما هم قفسههایی پر از کتابهای نخوانده دارید، شاید تصور کنید این عادت نشانه بینظمی یا خریدهای غیرضروری است؛ اما پژوهشهای عصبشناسی نشان میدهد علاقه به خرید کتابهای بیشتر، حتی وقتی زمان کافی برای مطالعه همه آنها وجود ندارد، میتواند ریشه در سازوکارهای طبیعی مغز، حس کنجکاوی و لذت پیشبینیشده داشته باشد.
خرید کتابهایی که هنوز فرصت خواندنشان را پیدا نکردهایم، پدیدهای رایج میان علاقهمندان به مطالعه است. این رفتار نهتنها میان افراد عادی، بلکه در میان نویسندگان و متفکران بزرگ نیز دیده شده و حتی در فرهنگ ژاپنی واژهای برای آن وجود دارد.
وقتی قفسه کتابها از ظرفیت خانه بیشتر میشود
بسیاری از کتابدوستان تجربه مشابهی دارند؛ قفسههایی که دیگر جای خالی ندارند، بستههای کتابی که مرتب به خانه میرسند و فهرستی طولانی از کتابهایی که قرار است «روزی» خوانده شوند.
این موضوع برای برخی خانوادهها به یک شوخی همیشگی تبدیل شده است، اما بررسیهای علمی نشان میدهد این رفتار الزاماً نشانه مشکل یا بینظمی نیست. بسیاری از افراد با خرید کتاب، احساس ارتباط با یادگیری، کشف موضوعات جدید و رشد شخصی را تجربه میکنند.
تسوندُکو؛ هنر جمعآوری کتابهای نخوانده
در زبان ژاپنی اصطلاحی به نام «تسوندُکو» (Tsundoku) وجود دارد که به خرید کتاب و انباشتن آنها برای مطالعه در آینده اشاره میکند. برخلاف تصور برخی افراد، این واژه بار منفی ندارد و بیشتر به علاقه فرد به کتابها و اشتیاق او برای یادگیری اشاره میکند.
برخی نویسندگان و اندیشمندان نیز از داشتن کتابخانههایی پر از کتابهای خواندهنشده دفاع کردهاند. برای مثال، کتابخانه بزرگ آماج در نگاه بسیاری از کتابدوستان نمادی از کنجکاوی، فروتنی فکری و آگاهی از گستردگی چیزهایی است که هنوز نمیدانیم.
برخی متفکران معتقدند کتابهای نخوانده ارزش زیادی دارند؛ زیرا همیشه یادآور موضوعاتی هستند که هنوز فرصت کشف آنها را پیدا نکردهایم و ذهن را به ادامه یادگیری ترغیب میکنند.
نقش مغز در علاقه به خرید کتابهای بیشتر
بررسیهای عصبشناختی توضیح میدهند که هنگام مواجهه با چیزی که نوید لذت یا کشف را میدهد، سیستم پاداش مغز فعال میشود. خرید یک کتاب جدید میتواند باعث ترشح دوپامین شود؛ مادهای که بیشتر از آنکه صرفاً «عامل لذت» باشد، به مغز برای دنبال کردن فرصتهای ارزشمند علامت میدهد.
در گذشتههای دور، این سازوکار به انسان کمک میکرد منابع مهم مانند غذا را دنبال کند؛ اما در دنیای امروز همین سیستم میتواند باعث شود ویترین کتابفروشیها برای برخی افراد بسیار جذاب باشد.
لذت آیندهای که هنوز اتفاق نیفتاده است
یکی از دلایل مهم علاقه به خرید کتاب، لذتی است که فرد از تصور مطالعه آن در آینده دریافت میکند. زمانی که فرد به کتابهای موجود در قفسه نگاه میکند، مغز میتواند تجربهای ذهنی از مطالعه آینده بسازد؛ تصویری همراه با حس آرامش، نوشیدن قهوه، ورق زدن صفحات و نشستن در یک فضای دلنشین.
روانشناسان معتقدند این نوع لذت پیشبینیشده میتواند بخشی از احساس رضایت و رفاه روانی باشد. همانطور که برنامهریزی برای یک سفر میتواند بخشی از لذت سفر باشد، تصور مطالعه یک کتاب نیز میتواند احساس مثبتی ایجاد کند.
آیا خرید کتابهای نخوانده کار اشتباهی است؟
با وجود نگرانی برخی افراد درباره حجم کتابهای خواندهنشده، پژوهشگران معتقدند این رفتار همیشه نشانه مصرفگرایی نیست. برای بسیاری از افراد، کتابهای جدید نمادی از فرصتهای یادگیری، رشد فردی و کشف ایدههای تازه هستند.
البته اگر خرید کتاب باعث فشار مالی، ایجاد اضطراب یا مشکلات جدی در فضای زندگی شود، بهتر است فرد درباره الگوی خرید خود بازنگری کند. اما داشتن چندین کتاب نخوانده بهخودیخود مسئلهای نگرانکننده محسوب نمیشود.
بنابراین اگر بار دیگر کتابی خریدید که میدانید شاید ماهها فرصت خواندنش را پیدا نکنید، بدانید که این علاقه میتواند بخشی از کنجکاوی طبیعی ذهن انسان برای یادگیری و تجربههای تازه باشد.
برای مطالعه مطالب جذاب درباره روانشناسی، علم و سبک زندگی، همراه مطالب تخصصی آماج باشید.
