به نقل از آماج، پژوهشگران دانشگاه جانز هاپکینز دو ناحیه از مغز را شناسایی کردهاند که پیش از هیپوکامپ، بخش اصلی مرتبط با حافظه، نشانههایی از تحلیل رفتن و کاهش حجم را در مراحل اولیه بیماری آلزایمر نشان میدهند. این یافته میتواند به شناسایی نشانگرهای زیستی تازه برای تشخیص زودهنگام بیماری کمک کند و زمینه مداخله درمانی پیش از بروز علائم آشکار را فراهم سازد.
دو ناحیه مغزی که پیش از هیپوکامپ تغییر میکنند
تیم تحقیقاتی دانشگاه جانز هاپکینز با بررسی صدها تصویر مغزی از افراد در مراحل مختلف بیماری آلزایمر دریافت که قشر انتورینال و آمیگدال پیش از هیپوکامپ دچار کاهش حجم میشوند. این در حالی است که هیپوکامپ، به دلیل نقش مهمی که در عملکرد حافظه دارد، معمولاً یکی از نخستین نواحی مورد توجه پزشکان برای بررسی نشانههای آلزایمر است.
قشر انتورینال در بازیابی خاطرات قدیمی نقش دارد و آمیگدال نیز با حافظه عاطفی مرتبط است. پژوهشگران دریافتند که این دو ناحیه در مراحل ابتدایی بیماری، نسبت به هیپوکامپ کاهش حجم و تحلیل بیشتری نشان میدهند.
مایکل میلر، مهندس زیستپزشکی و نویسنده ارشد این پژوهش، درباره اهمیت این یافته گفت: «ما تغییرات اولیهای را در مغز شناسایی کردهایم که نشانگرهای زیستی بالینی آتروفی را تا یک دهه پیش از بروز علائم بالینی آشکار میکنند. این فرایند دستکم پنج تا ۱۰ سال طول میکشد و مغز در این مدت در حال تغییر است. تصور کنید اگر بتوانیم تغییرات تخریب عصبی را در سال دوم، سوم یا چهارم آغاز کنیم، نه پس از ۱۵ سال که تغییرات به شکل علائم اختلال حافظه آشکار میشوند. این همان امید بزرگی است که برای عزیزان در معرض خطر وجود دارد.»
بررسی صدها اسکن مغزی برای شناسایی آلزایمر زودهنگام
پژوهشگران برای انجام این مطالعه، صدها تصویر حاصل از تصویربرداری تشدید مغناطیسی (MRI) و توموگرافی گسیل پوزیترون (PET) را از دو مجموعه مستقل اطلاعاتی بررسی کردند. این مجموعهها شامل طرح ابتکار تصویربرداری عصبی بیماری آلزایمر و مطالعه نشانگرهای زیستی زوال شناختی در افراد سالم بودند.
تصاویر در طول زمان از افراد مختلف، از جمله مبتلایان به آلزایمر بدون علائم آشکار، افراد دارای اختلال شناختی و بیمارانی که در نهایت بر اثر این بیماری جان باختند، جمعآوری شده بودند.
نتایج بررسیها در هر دو گروه نشان داد که قشر انتورینال و آمیگدال در مراحل اولیه بیماری، نسبت به هیپوکامپ کاهش حجم بیشتری دارند. پژوهشگران همچنین دریافتند که تحلیل ماده خاکستری در این نواحی با تغییرات پروتئین تاو ارتباط مکانی دارد؛ تغییری که با استفاده از تصویربرداری PET و بررسیهای آسیبشناسی دیجیتال ارزیابی شد.
ارتباط تغییرات پروتئین تاو با نشانههای اولیه آلزایمر
پروتئین تاو یکی از عوامل شناختهشده مرتبط با بیماری آلزایمر است و تجمع غیرطبیعی آن در مغز از ویژگیهای آسیبشناختی این بیماری به شمار میرود. پژوهشگران با بررسی ارتباط میان تغییرات این پروتئین و کاهش حجم بافت مغزی، شواهد بیشتری درباره اهمیت دو ناحیه شناساییشده به دست آوردند.
به باور محققان، ارزیابی همزمان میزان تحلیل قشر انتورینال و آمیگدال میتواند در آینده به پیشبینی زودهنگام آلزایمر کمک کند و بهعنوان یک نشانگر زیستی جدید مورد استفاده قرار گیرد. گسترش دسترسی به فناوریهای تصویربرداری مغزی و کاهش هزینه این روشها نیز میتواند به کاربرد گستردهتر چنین ارزیابیهایی کمک کند.
امکان بررسی زودهنگام افراد دارای سابقه خانوادگی
پژوهشگران معتقدند در آینده ممکن است پزشکان برای افرادی که سابقه خانوادگی آلزایمر دارند یا نگرانیهای دیگری درباره خطر ابتلا به این بیماری دارند، بررسی این نواحی مغزی را از دهه سوم یا چهارم زندگی در نظر بگیرند. البته این موضوع در حال حاضر یک پیشنهاد پژوهشی است و هنوز به دستورالعمل قطعی غربالگری تبدیل نشده است.
مریلین آلبرت، از نویسندگان مطالعه و مدیر مرکز تحقیقات بیماری آلزایمر دانشگاه جانز هاپکینز، درباره هدف این تحقیقات گفت: «هدف ما این است که بتوانیم افراد را پیش از بروز علائم بیماری آلزایمر درمان کنیم تا شاید این علائم به تأخیر بیفتند یا حتی متوقف شوند.»
مگان موریس، از دیگر پژوهشگران این مطالعه و متخصص آسیبشناسی عصبی، نیز تأکید کرد که با افزایش دسترسی به نشانگرهای زیستی و روشهای درمانی، شناسایی افرادی که در معرض افت عملکرد شناختی قرار دارند اهمیت بیشتری پیدا میکند. به گفته او، این یافتهها میتوانند به ارزیابی دقیقتر میزان خطر و آغاز زودتر اقدامات درمانی برای کند کردن روند بیماری کمک کنند.
تشخیص زودهنگام آلزایمر هنوز به پژوهشهای بیشتری نیاز دارد
با وجود اهمیت نتایج این مطالعه، پژوهشگران تأکید دارند که پیش از استفاده از این یافتهها برای تشخیص بالینی آلزایمر، تحقیقات بیشتری لازم است. تیم تحقیقاتی قصد دارد در مراحل بعدی، نواحی شناساییشده را با دقت بیشتری بررسی کند تا تغییرات مولکولی مرتبط با آغاز و پیشرفت بیماری مشخص شود.
مایکل میلر درباره مسیر آینده تحقیقات گفت: «کار آینده ما این است که محلههای مولکولی مرتبط با این تغییرات پروتئین تاو را که با نشانگرهای زیستی بالینی آتروفی مشخص شدهاند، بهتر نشان دهیم. وقتی درباره این محلههای مولکولی اطلاعات بیشتری به دست آوریم، میتوانیم درمانهایی را توسعه دهیم.»
این پژوهش که نتایج آن بهتازگی در نشریه NeuroImage Reports منتشر شده، در نشست سالانه انجمن علوم اعصاب با عنوان Neuroscience 2026 نیز ارائه میشود. حمایت مالی این مطالعه از سوی مؤسسه ملی سلامت آمریکا، بنیاد ملی علوم آمریکا و مؤسسه کاولی برای کشفهای علوم اعصاب تأمین شده است.
یافتههای جدید دانشگاه جانز هاپکینز چشمانداز امیدوارکنندهای برای شناسایی تغییرات مغزی مرتبط با آلزایمر پیش از بروز اختلال حافظه ترسیم میکنند؛ با این حال، هنوز نمیتوان این روش را یک ابزار تشخیصی تأییدشده دانست و تعیین میزان کارایی آن به مطالعات تکمیلی نیاز دارد.
برای مطالعه تازهترین اخبار و مطالب بیشتر به آماج مراجعه کنید.


