به نقل از آماج، حوزه فرهنگ و هنر ایران در هفته پایانی آبان ۱۴۰۵ شاهد رویدادها و اظهارنظرهای متعددی بود؛ از انتقاد مرضیه برومند درباره جایگاه کانون در تئاتر کودک و نوجوان و بحثهای مربوط به جشنواره فیلم فجر گرفته تا تغییر زمان نمایشگاه کتاب تهران، نگرانی درباره میراث تاریخی و صنایع دستی، وضعیت معیشتی هنرمندان و اعتراض کسبه بازارچه لاله. در این گزارش، مهمترین موضوعات فرهنگی و هنری مطرحشده در این هفته مرور شده است.
انتقاد مرضیه برومند از موازیکاریها در تئاتر کودک و نوجوان
مرضیه برومند، دبیر سیویکمین جشنواره بینالمللی تئاتر کودک و نوجوان، با اشاره به نقش تاریخی و تخصصی کانون در شکلگیری تئاتر کودک و نوجوان در ایران، خواستار تقویت جایگاه این نهاد در سیاستگذاری، تولید و حمایت از آثار نمایشی ویژه کودکان و نوجوانان شد.
او معتقد است کانون با برخورداری از سابقه و تجربه تخصصی، میتواند نقش مؤثرتری در هدایت و پشتیبانی از تولیدات نمایشی این حوزه داشته باشد.
حاشیههای سینما و جشنواره فیلم فجر
کارگردان فیلم «کوچ» در توضیح پرداختن به شخصیت شهید قاسم سلیمانی، به دشواریهای دوران کودکی و نوجوانی او اشاره کرد و گفت قهرمانی که امروز دنیا از او سخن میگوید، زندگی خود را در شرایطی ساده و سخت آغاز کرده بود. به گفته این کارگردان، سردار شهید قاسم سلیمانی بخشی از سال را در چادر عشایری و بخشی دیگر را در خانهای گلی سپری کرد و در نوجوانی برای پرداخت بدهی پدرش کار میکرد؛ تجربههایی که در شکلگیری شخصیت او مؤثر بودند.
در موضوعی دیگر، بررسی فراخوان چهلوپنجمین جشنواره فیلم فجر بار دیگر بحث ضرورت ایجاد دبیرخانه دائمی این رویداد را مطرح کرد. با گذشت نزدیک به نیمقرن از عمر جشنواره، همچنان تغییر دبیر میتواند به تغییر یا لغو تصمیمهای دورههای پیشین منجر شود؛ مسئلهای که پرسشهایی درباره ثبات مدیریتی و استمرار سیاستهای جشنواره ایجاد کرده است.
کارگردان فیلم «لباس شخصی» نیز با انتقاد از محدودیتهای اعمالشده بر سینمای داستانی تأکید کرد اختلافنظر درباره روایت یک فیلمساز نباید به حذف اثر منجر شود. از نگاه او، کسانی که با روایت یک فیلم مخالفاند، میتوانند بهجای جلوگیری از نمایش آن، روایت دیگری از همان موضوع ارائه کنند.
همچنین مدیرعامل مؤسسه تصویرشهر از برگزاری جشنواره فیلم شهر با عنوانی جدید و با تمرکز بر معرفی فیلمسازانی خبر داد که نخستین تجربه سینمایی خود را تولید میکنند. او با تفکیک نقد از غرضورزی، بر رویکرد این مجموعه در حمایت از آثار سینمایی تأکید کرد.
تغییر زمان نمایشگاه کتاب تهران و چالشهای صنعت نشر
ابراهیم کریمی زنجانی، در نشست خبری اتحادیه ناشران، از تخصیص مقداری کاغذ با ارز مبادلهای برای ناشران خبر داد. او همچنین اعلام کرد فعالیت کارگروه صیانت از حقوق ناشران و کتابفروشان برای مقابله با تولید و عرضه کتابهای غیرمجاز و سرقتی از سر گرفته میشود.
در همین حال، نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران که پیشتر قرار بود در آذرماه برگزار شود، به دهه نخست دیماه موکول شد. این موضوع را وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی اعلام کرد.
رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران نیز با اشاره به کاهش تیراژ کتاب و مطبوعات، این مسئله را چالشی جهانی دانست و درباره برنامههای این سازمان برای هفته کتاب و کتابخوانی توضیح داد. او همچنین تأکید کرد که کتابخانه ملی نقش مستقیم و اصلی در ترویج عمومی کتابخوانی ندارد.
از دیگر موضوعات مطرحشده در حوزه نشر، نیاز برخی فعالان به جذب حامی مالی برای چاپ کتاب بود؛ مسئلهای که بار دیگر دشواریهای اقتصادی فعالیت در صنعت نشر را برجسته کرد.
رونمایی از دفتر شعر امین و حمایت از زبان فارسی
در مراسم رونمایی از کتاب «دفتر شعر امین»، سرودههای رهبر انقلاب، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی درباره جایگاه زبان و ادبیات فارسی سخن گفت. او زبان فارسی را یکی از وجوه ایرانیت رهبر شهید توصیف کرد و تأکید داشت که مفاخر ادبیات فارسی مورد پاسداری قرار گرفتهاند و نگاههای افراطگرایانه و انقباضی نتوانسته جایگاه آنان را تحت تأثیر قرار دهد.
چالشهای حوزه بازیهای رایانهای و اتاق فرار
مدیرعامل بنیاد ملی بازیهای رایانهای با اشاره به تخصیص بودجه به دستگاههای مختلف برای تولید بازیهای ویدیویی، بر ضرورت نظارت دقیقتر بر نحوه هزینهکرد اعتبارات تأکید کرد. به گفته او، گزارش عملکرد برخی دستگاهها بیشتر بر تعداد آثار تولیدشده تمرکز دارد و کیفیت محصولات کمتر مورد توجه قرار میگیرد.
او همچنین شکلگیری صندوق سرمایهگذاری تخصصی در حوزه تولید بازیهای رایانهای را پیشنهادی برای ساماندهی بهتر منابع مالی و حمایت هدفمند از این صنعت دانست.
در حوزه اتاق فرار نیز بنیانگذار نخستین اتاق فرار ایران در نامهای خطاب به دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، از عملکرد بنیاد ملی بازیهای رایانهای و روند ساماندهی این حوزه انتقاد کرد. او خواستار پاسخگویی درباره سرنوشت مصوبهای شد که قرار بود به بلاتکلیفی فعالان این صنف پایان دهد و نسبت به نادیده گرفتن تجربه فعالان اتاق فرار در تصمیمگیریها اعتراض کرد.
نگرانی از آینده هنر زریبافی و میراث تاریخی
زریبافی یا زربفت، یکی از نفیسترین هنرهای سنتی ایران است که در تولید آن از تار ابریشم خالص و پودهایی متشکل از ابریشم رنگی و نخ گلابتون استفاده میشود. نخ گلابتون نیز از تاباندن طلا و نقره به دست میآید.
این هنر که در گذشته شهرتی جهانی داشته، اکنون با کاهش شمار بافندگان روبهرو است. هنرمندان باقیمانده این رشته درباره آینده آن ابراز نگرانی کردهاند و وضعیت ثبت جهانی زریبافی نیز بهعنوان یکی از موضوعات مورد توجه مطرح شده است.
در کرمان نیز ساخت بیمارستان جدید در محدوده بافت تاریخی شهر با انتقاد یک کنشگر میراث فرهنگی همراه شد. این فعال میراث فرهنگی نسبت به تخریب خانههای تاریخی، رعایت نشدن ضوابط ساختوساز و پیامدهای ترافیکی پروژه هشدار داد و به وضعیت نامناسب بیمارستان تاریخی مرسلین اشاره کرد که سالهاست رها شده و در معرض نابودی قرار دارد.
انتقاد از مداخلات در عرصه و حریم برج آزادی
اسکندر مختاری، با انتقاد از استقرار سازهها و برگزاری رویدادهای مختلف در عرصه و حریم برج آزادی، این اقدامات را بیاحترامی به یکی از مهمترین نمادهای شهری و ملی ایران دانست. او تأکید کرد برج آزادی علاوه بر ارزشهای معماری و تاریخی، بخشی از خاطرات و عواطف جمعی مردم را در خود جای داده است و نباید با مداخلات پیدرپی، شأن آن نادیده گرفته شود.
مختاری همچنین سکوت مسئولان و نبود تذکر یا برخورد در برابر این اقدامات را نگرانکننده توصیف کرد.
سید احمد محیططباطبایی نیز با تأکید بر ضرورت نظارت میراث فرهنگی بر هرگونه مداخله در محدوده برج آزادی گفت حتی رویدادهایی که از محتوای ارزشمند برخوردارند، باید پیش از اجرا از نظر تأثیر بر منظر، هویت بصری و ویژگیهای معماری این بنای ملی بررسی شوند؛ زیرا برخی آسیبهای ناشی از مداخلات نادرست ممکن است جبرانناپذیر باشند.
خروج متخصصان از باستانشناسی و تهدید محوطههای تاریخی
محدودیت فرصتهای شغلی پایدار در رشته باستانشناسی باعث شده است برخی دانشآموختگان این حوزه به مشاغل دیگری روی بیاورند. به گفته یکی از دانشآموختگان این رشته، ادامه این روند علاوه بر تأثیر بر آینده شغلی متخصصان، میتواند پژوهشهای تاریخی و انتقال تجربه به نسلهای بعد را نیز با مشکل مواجه کند.
همزمان، تبلیغات گسترده دستگاههای فلزیاب و گنجیاب با وعدههای فریبنده، خطر تعرض به محوطههای باستانی را افزایش داده است؛ موضوعی که حفاظت از میراث تاریخی کشور را با چالشهای بیشتری روبهرو میکند.
شش پیشنهاد برای بازسازی نظام رسانهای
رئیس دانشکده علوم اجتماعی، ارتباطات و رسانه با اشاره به تغییرات بنیادین محیط رسانهای، فاصله میان ظرفیت رسانههای رسمی و عملکرد مورد انتظار از آنها، بهویژه در زمان بحرانها، را از مهمترین مسائل این حوزه دانست.
او بازسازی مرجعیت رسانهای و اعتماد عمومی را مسئلهای اساسی توصیف کرد و بر اهمیت اعتماد، امید و تابآوری مردم در ارتباط با امنیت ملی تأکید داشت. در همین زمینه، شش پیشنهاد برای بازسازی نظام رسانهای مطرح شد.
در موضوعی دیگر، ابوالفضل فاتح به گزارش اخیر نیویورکتایمز درباره سدها و زیرساختهای آبی ایران واکنش نشان داد و آن را نمونهای از «خیانت به اصول بنیادین روزنامهنگاری و عدول از شرافت حرفهای» توصیف کرد.
گلایه رضا فیاضی از نقشهای کوتاه و کمپرداخت
رضا فیاضی که در سریال «کارآگاه علوی» نقش شخصیتی ارمنی را ایفا میکند، از تکرار نقشهای مشابه و کمتوجهی به ظرفیت شخصیتهای فرعی در فیلمنامهها انتقاد کرد.
او با اشاره به اینکه کوتاه بودن نقش لزوماً به معنای کماهمیت بودن آن نیست، تأکید کرد: «کوتاه بودن نقش لزوما به معنای کماهمیت بودن یا کمبنیه بودن آن نیست.»
فیاضی معتقد است برخی شخصیتهای فرعی با وجود حضور محدود در داستان، در صورت برخورداری از پرداخت مناسب میتوانند به کاراکترهایی ماندگار تبدیل شوند.
چالشهای موسیقی؛ از حقوق آثار تا وضعیت معیشتی نوازندگان
گسترش فضای مجازی، بازخوانی و انتشار آثار موسیقی را بیش از گذشته از کنترل خارج کرده و موضوع حقوق مادی و معنوی صاحبان آثار را به یکی از دغدغههای این حوزه تبدیل کرده است. در پی حواشی مربوط به پخش تیزر مسابقه موسیقی «صحنه»، پیروز ارجمند بر ضرورت حمایت از تولید موسیقی تأکید کرد و معتقد بود بهجای محدودیت و نظارت گسترده، باید امکان تولید آثار بیشتر فراهم شود تا مردم درباره شنیدن آنها تصمیم بگیرند.
رهبر ارکستر سمفونیک تهران نیز از دشواریهای معیشتی و شرایط کاری نوازندگان سخن گفت. به گفته او، بسیاری از نوازندگان پس از تمرین، بدون فرصت کافی برای استراحت به آموزشگاههای موسیقی میروند تا تدریس کنند و سپس با وجود خستگی خود را به اجرای شبانه میرسانند؛ شرایطی که میتواند بر کیفیت فعالیت ارکستر تأثیر بگذارد.
چنگیز حبیبیان، خواننده باسابقه موسیقی پاپ، نیز درباره دلایل کمکاری خود در سالهای اخیر و وضعیت این حوزه توضیح داد. او شرایط اجتماعی و اقتصادی را از عوامل تأثیرگذار بر موسیقی دانست و گفت: «آینده برگزاری کنسرتها بهتدریج رو به زوال میرود.»
حبیبیان معتقد است ادامه فعالیت در حوزه موسیقی به پشتوانه ملی و دولتی نیاز دارد.
اعتراض کسبه بازارچه لاله و اختلاف بر سر زمین موزه
اختلاف میان موزه هنرهای معاصر تهران و بازارچه لاله، موضوعی تازه نیست و به مناقشهای چنددهساله بر سر زمینی بازمیگردد که نزدیک به چهار دهه پیش با هدفی موقت در اختیار گروهی از هنرمندان و فعالان خوداشتغالی قرار گرفت.
این مجموعه بهتدریج به فضایی تجاری با بیش از ۲۰۰ غرفه تبدیل شد و پس از سالها بلاتکلیفی، اختلاف بر سر آن بار دیگر مورد توجه قرار گرفته است. سرنوشت این زمین و دو موزه ملی نیز از موضوعات مطرحشده در گزارشهای فرهنگی این هفته بود.
از نسخه مصور هزار و یک شب تا بزرگداشت قباد شیوا
در یکی از گزارشهای تاریخی و هنری هفته، به سفارش ناصرالدینشاه قاجار برای تصویرگری مجموعه داستانی هزار و یک شب پرداخته شد. این اثر که معمولاً با نام شهرزاد و شهریار و روایتهای پررمزورازش شناخته میشود، در دوره قاجار فراتر از قالب نوشتاری رفت و به پروژهای بزرگ در هنر تصویرگری تبدیل شد. حاصل این سفارش، یکی از نسخههای مصور شاخص در تاریخ هنر ایران بود.
همچنین مراسم «شب قباد شیوا» با مرور جایگاه این هنرمند در گرافیک معاصر ایران در موزه هنرهای معاصر تهران برگزار شد. بهزاد حاتم، طراح گرافیک و نقاش، در این مراسم درباره ویژگی آثار شیوا گفت: «قباد شیوا از معدود هنرمندانی است که در آثارش، قدرت گرافیک در کنار روح نقاشانه و نگاهی شاعرانه قرار گرفته است.»
در این برنامه، خاطراتی از زندگی و فعالیتهای هنری قباد شیوا روایت شد و مستندی درباره زندگی او به نمایش درآمد.
سه چهره فرهنگی و هنری درگذشتند
در هفته پایانی آبان، خبر درگذشت سه چهره فرهنگی و هنری نیز منتشر شد:
- برایان تریسی: نویسنده و سخنران شناختهشده حوزه موفقیت، مدیریت و توسعه فردی، در ۸۲ سالگی درگذشت.
- حسین وفادار: نوازنده عود و خواننده موسیقی محلی هرمزگان، درگذشت.
- علیرضا رهگذر: از تهیهکنندگان انیمیشنهای سینمایی «آخرین داستان» و «ژولیت و شاه»، بر اثر ایست قلبی درگذشت.
پیشنهادهایی برای مطالعه بیشتر
در پایان مرور اخبار فرهنگی و هنری این هفته، چند گزارش دیگر نیز برای مطالعه پیشنهاد شده است:
- چند روایت درباره شهید طهرانیمقدم
- از ماینکرفت تا کالافدیوتی؛ استریمرهای ایرانی چند میلیون مخاطب دارند؟
- چند روایت از شکست حصر سوسنگرد
برای مطالعه تازهترین اخبار و مطالب بیشتر به آماج مراجعه کنید.
“`




